HMGS İcap ve Kabul Konu Anlatımı

İcap ve kabul, sözleşmenin hangi anda ve hangi içerikle kurulduğunu belirleyen temel mekanizmadır.

Sözleşme, tarafların iradelerini karşılıklı ve birbirine uygun açıklamalarıyla doğar.

Bu açıklama mutlaka resmi bir metin veya açık bir söz olmak zorunda değildir; kişinin davranışı, olayın şartları ve taraflar arasındaki ilişki iradenin örtülü biçimde açıklandığını gösterebilir.

Ancak her görüşme, reklam, fiyat konuşması veya pazarlık cümlesi icap değildir.

İcap, karşı tarafın kabulüyle sözleşmeyi kurmaya yetecek kesinlikte ve bağlanma amacı taşıyan öneridir.

Kabul ise bu öneriye uygun, sözleşmeyi kuran irade açıklamasıdır.

Süreli öneride öneren, kabul için belirli bir zaman aralığı tanımıştır.

Bu durumda öneren, belirlediği süre bitene kadar önerisiyle bağlı kalır.

Kabul açıklaması bu süre içinde önerene ulaşmazsa bağlılık sona erer.

Burada sınav tuzağı, kabulün gönderildiği an ile önerene ulaştığı anı karıştırmaktır.

Süreli öneride önemli olan, kabulün süresi içinde önerene varmasıdır.

Karşı taraf sürenin son gününde kabulü göndermiş fakat kabul süre bittikten sonra ulaşmışsa, öneren kural olarak artık bağlı değildir.

Süre belirlemek, önerenin iradesini sınırlı bir zaman için dondurur; bu zaman geçince karşı taraf tek başına sözleşme kuramaz.

Süresiz öneride hazır olanlar ile hazır olmayanlar ayrımı yapılır.

Hazır kişiye süre koymadan yapılan öneri derhâl kabul edilmezse öneren bağlılıktan kurtulur.

Hazır olma yalnız yüz yüze bulunmayı anlatmaz.

Telefon, bilgisayar veya benzeri doğrudan iletişim araçlarıyla eş zamanlı görüşme yapılırken de taraflar hazır sayılır; çünkü öneriye hemen cevap verebilme imkânı vardır.

Bu nedenle canlı görüntülü görüşmede yapılan süresiz öneri ile aynı odada yapılan öneri zaman bakımından benzer değerlendirilir.

Hazır kişiler arasında sessiz kalıp sonra kabul beyanı göndermek, kural olarak ilk öneriyi canlandırmaz.

Hazır olmayan kişiye süre belirtilmeden yapılan öneride daha esnek bir bağlılık süresi vardır.

Öneren, zamanında ve usulüne uygun gönderilmiş bir cevabın normal olarak kendisine ulaşabileceği ana kadar önerisiyle bağlı kalır.

Bu süre, kullanılan iletişim aracına ve somut olayın olağan akışına göre belirlenir.

Posta, elektronik ileti, kurye veya başka bir araç farklı ulaşma süreleri doğurabilir.

Zamanında gönderilmiş kabul gecikerek ulaşırsa ve öneren bu kabul ile bağlı kalmak istemiyorsa, durumu kabul edene hemen bildirmelidir.

Bildirim yapılmazsa karşı tarafın güveni korunabilir.

Bu yüzden olay sorusunda gecikme kadar, önerenin gecikmeye tepkisi de okunmalıdır.

Kabulün açık olması her zaman aranmaz.

Kanun, işin özelliği, durumun gereği veya özel düzenleme nedeniyle önerenin açık kabul beklemek zorunda olmadığı hâllerde, önerinin uygun süre içinde reddedilmemesiyle sözleşmenin kurulmuş sayılacağını kabul eder.

Bu kural, susmanın genel olarak kabul olduğu anlamına gelmez.

Susmanın sonuç doğurması için açık kabul beklenmeyen bir bağlam bulunmalıdır.

Taraflar arasında süregelen ticari ilişki, önerinin niteliği veya dürüstlük kuralı bazı durumlarda ret bildirimini gerekli kılabilir.

Olayda yalnız “cevap verilmedi” deniyorsa acele edilmemeli; önce açık kabulün beklenip beklenmediği incelenmelidir.

Ismarlanmayan şeyin gönderilmesi öneri değildir.

Bir kişiye istemediği bir ürün gönderilirse, alıcı bunu geri göndermek veya saklamak zorunda olmaz.

Bu hüküm, kişilerin iradeleri dışında sözleşmeye çekilmesini önler.

Diğer yandan öneren, önerisiyle bağlı olmadığını açıkça saklı tutmuşsa veya durumdan bağlanma niyeti taşımadığı anlaşılıyorsa öneri onu bağlamaz.

Buna karşılık fiyat göstererek mal sergilenmesi veya tarife ve fiyat listesi gönderilmesi, aksi açıkça ve kolayca anlaşılmadıkça öneri sayılır.

Bu ayrım, vitrin, katalog ve çevrim içi satış örneklerinde önemlidir; bağlanmama kaydı görünür değilse fiyatlı sunum icap niteliği kazanabilir.

İlan yoluyla ödül sözü verme, herkese yönelen özel bir öneri görünümüdür.

Bir kişi belirli bir sonucun gerçekleşmesi karşılığında ödül vereceğini ilan ederse, sözüyle bağlı olur.

Sonuç gerçekleşmeden önce sözünden döner veya sonucun gerçekleşmesini engellerse, dürüstlük kurallarına uygun şekilde yapılmış giderleri ödeme borcu doğabilir.

Ancak bir veya birden fazla kişiye ödenecek giderlerin toplamı ödül değerini aşamaz.

Ayrıca ilan sahibi, gider isteyenlerin beklenen sonucu gerçekleştiremeyeceklerini kanıtlarsa bu giderlerden sorumlu olmaz.

Burada ödül sözüne güvenen kişi korunur, fakat ilan sahibi ödül tutarını aşan sınırsız masraf yükü altında bırakılmaz.

Öneri ve kabulün geri alınması, ulaşma ve öğrenme zamanına bağlıdır.

Geri alma açıklaması karşı tarafa öneriden önce veya onunla aynı anda ulaşırsa öneri yapılmamış sayılır.

Daha sonra ulaşmasına rağmen karşı taraf geri almayı öneriden önce öğrenmişse sonuç yine aynıdır.

Aynı mantık kabulün geri alınmasında da geçerlidir.

Bu düzenleme, irade açıklamasının karşı tarafta güven yaratmasından önce geri alınabilmesine izin verir.

Açıklama önce etkisini göstermiş, geri alma sonra öğrenilmişse artık geri alma kurumu kolayca işletilemez.

Hazır olmayanlar arasında kurulan sözleşmenin hüküm anı ayrıca bilinmelidir.

Böyle sözleşmeler, kabulün gönderildiği andan başlayarak hüküm doğurur.

Açık kabulün gerekli olmadığı durumlarda ise sözleşme, önerinin karşı tarafa ulaşma anından itibaren sonuç doğurur.

Bu kurallar, sözleşmenin kurulması ile hüküm doğurması arasındaki zaman hesabını netleştirir.

Sınavda önce önerinin bağlayıcı olup olmadığı, sonra kabulün zamanında ve uygun olup olmadığı, ardından geri alma ihtimali ve hüküm anı değerlendirilmelidir.

Bu sıralama, özellikle elektronik iletişim, geciken kabul, susma ve fiyatlı ilan örneklerinde doğru sonuca ulaşmayı kolaylaştırır.

İkinci derecedeki noktalar konusu bu başlığın arka planını tamamlar.

Taraflar sözleşmenin esaslı noktalarında uyuşmuşsa, ayrıntı sayılabilecek bazı noktaların henüz konuşulmamış olması sözleşmenin kurulmasını engellemez.

Sonradan bu ayrıntılarda anlaşmazlık çıkarsa hâkim işin niteliğine göre çözüm kurabilir.

Fakat sözleşmenin şekline ilişkin kurallar saklıdır.

Bu nedenle icap ve kabul incelenirken yalnız zaman hesabı değil, tarafların hangi esaslı noktalarda uyuştukları ve varsa geçerlilik şekline uyulup uyulmadığı da göz önünde tutulmalıdır.

Pratik olay çözümünde önce beyanın bağlayıcı icap mı, yoksa bağlanma niyeti taşımayan davet mi olduğu belirlenir.

Ardından kabulün içeriğinin öneriye uygun olup olmadığına bakılır; farklı veya şartlı cevap çoğu zaman yeni bir öneri gibi düşünülür.