HMGS Kefalet Sözleşmesi Konu Anlatımı

Kefalet sözleşmesi, kişisel teminat ilişkilerinin en ayrıntılı düzenlenen türüdür.

Kefil, borçlunun borcunu ifa etmemesi halinde alacaklıya karşı kişisel sorumluluk üstlenir.

Bu nedenle kefalet, asıl borçtan bağımsız bir borç yaratma aracı değil, asıl borcun ifa edilmemesi riskini alacaklı lehine güvenceye bağlayan feri bir ilişkidir.

Önce asıl borcun varlığı ve geçerliliği araştırılır.

Mevcut ve geçerli bir borç için kefalet kurulabileceği gibi, gelecekte doğacak veya koşula bağlı bir borç için de kefalet yapılabilir; ancak böyle bir kefalet, borç doğduğunda veya koşul gerçekleştiğinde sonuç doğurur.

Borçlunun yanılma, ehliyetsizlik veya zamanaşımı gibi sebeplerle sorumlu olmadığı durumlarda kefilin neyi bildiği ayrıca önem kazanır.

Kanun, kefile tanınan koruyucu haklardan önceden feragati kural olarak kabul etmez.

Kefalette şekil şartları geçerlilik bakımından belirleyicidir.

Sözleşme yazılı yapılmalı, kefilin sorumlu olacağı en yüksek miktar ve kefalet tarihi gösterilmelidir.

Kefilin azami miktarı, tarihi ve müteselsil kefil oluyorsa bu sıfatı kendi el yazısıyla belirtmesi gerekir.

Bu şartlar ispat kolaylığı için değil, kefilin düşünmeden ağır borç altına girmesini önlemek için öngörülmüştür.

Bir kişiye kendi adına kefil olma konusunda özel yetki verilmesi veya kefil olma vaadi de aynı koruyucu şekle bağlanmıştır.

Sonradan kefilin sorumluluğunu artıran değişiklikler de kefalet şekline uyulmadıkça sonuç doğurmaz.

İmza ile el yazısı unsurları karıştırılmamalıdır; kanun özellikle belirli kayıtların kefil tarafından yazılmasını arar.

Eşin rızası, gerçek kişi kefaletlerinde aile malvarlığını koruyan ayrı bir geçerlilik koşuludur.

Mahkemece ayrılık kararı verilmemiş veya yasal ayrı yaşama hakkı doğmamışsa eşlerden biri diğer eşin yazılı rızası olmadan kefil olamaz.

Rıza, sözleşmeden önce veya en geç sözleşme kurulduğu sırada verilmelidir.

Sonradan yapılan her değişiklik için yeniden rıza aranmaz; sorumluluk miktarını artırmayan, adi kefaleti müteselsil hale getirmeyen veya kefil lehine güvenceleri önemli ölçüde azaltmayan değişikliklerde rıza gerekmez.

Ayrıca ticaret siciline kayıtlı ticari işletme sahipleri, şirket ortak veya yöneticileri, mesleki faaliyetleriyle ilgili bazı esnaf ve sanatkarlar ve kanunda sayılan kredi ilişkileri bakımından eş rızası aranmayabilir.

Bu istisnalar, kefaletin aile hukuku koruması ile ticari hayat ihtiyacı arasındaki dengeyi gösterir.

Kefalet türleri alacaklının kefile ne zaman başvurabileceğini belirler.

Adi kefalette alacaklı kural olarak önce asıl borçluya yönelmeden kefili takip edemez.

Buna rağmen borçlu hakkında kesin aciz belgesi alınması, Türkiye’de takibin imkansız veya çok güç hale gelmesi, borçlunun iflası ya da konkordato mehli gibi hallerde doğrudan kefile gidilebilir.

Alacak rehinle güvence altındaysa adi kefil, kural olarak önce rehnin paraya çevrilmesini isteyebilir.

Müteselsil kefalette kefil bu sıfatı kabul etmişse alacaklı borçluyu takip etmeden veya taşınmaz rehnini paraya çevirmeden kefile başvurabilir; ancak borçlunun ifada gecikmesi ve ihtarın sonuçsuz kalması ya da açık ödeme güçsüzlüğü içinde bulunması gerekir.

Teslime bağlı taşınır rehni veya alacak rehni varsa önce rehin kuralı ayrıca dikkate alınır.

Bu nedenle müteselsil kefalet, sınırsız ve koşulsuz doğrudan takip anlamına gelmez.

Birlikte kefalette birden çok kefilin aynı borç için nasıl sorumlu olacağı incelenir.

Kefiller birlikte fakat adi kefalet mantığı içinde borç altına girmişse her biri kendi payı için adi kefil gibi, diğerlerinin payı için kefile kefil gibi sorumlu olur.

Borçluyla birlikte veya kendi aralarında müteselsil kefil olarak yükümlenenler borcun tamamından sorumlu tutulabilir; fakat kanun, belirli koşullarda bir kefilin kendi payından fazlasını ödemekten kaçınmasına imkan verir.

Aynı borç için birbirinden bağımsız kefalet verilmişse her kefil alacaklıya karşı kendi kefalet borcunun tamamından sorumlu olabilir; ödeme yapan kefilin diğer kefillere pay oranında rücu etmesi ayrıca değerlendirilir.

Kefile kefil, alacaklıya kefilin borcu için güvence verir; rücua kefil ise kefilin borçluya döneceği alacağı güvenceye bağlar.

Kefilin sorumluluğu her durumda sözleşmede belirtilen azami miktarla sınırlıdır.

Aksi kararlaştırılmadıkça bu sınır içinde asıl borç, borçlunun kusur veya temerrüdünün sonuçları, belirli takip ve dava masrafları ile bazı faizler yer alabilir.

Sözleşmede açıkça kabul edilmedikçe kefil, kefalet sözleşmesinden önceki borçlardan sorumlu olmaz.

Asıl borç ilişkisinin hükümsüz hale gelmesinden doğan zarar veya ceza koşulu için kefilin sorumlu olacağına dair anlaşmalar geçersizdir.

Borçlunun iflası asıl borcu erken muaccel hale getirse bile, kefile belirlenen vadeden önce takip yöneltilememesi de kefilin korunmasına hizmet eder.

Kefil bazı durumlarda mevcut rehinler paraya çevrilinceye veya borçlu hakkında belirli takip sonuçları alınana kadar takibin durdurulmasını isteyebilir.

Defiler kefaletin feriliğini en iyi gösteren alandır.

Kefil, asıl borçluya veya mirasçılarına ait olup ödeme güçsüzlüğünden kaynaklanmayan defileri alacaklıya karşı ileri sürebilir ve kural olarak ileri sürmek zorundadır.

Asıl borçlu bir defiden vazgeçmiş olsa bile kefil bundan yararlanabilir.

Kefil defileri bilmeden ödeme yaparsa rücu hakkını koruyabilir; fakat asıl borçlu kefilin defileri bildiğini veya bilmesi gerektiğini ispatlarsa, kefil bu defiler ileri sürülseydi ödemeden kurtulacağı ölçüde rücudan mahrum kalır.

Kumar veya bahisten doğan borçlara kefalette de borcun niteliği bilinse bile asıl borçluya ait defilerin ileri sürülebilmesi, kanunun kefili koruma yaklaşımını güçlendirir.

Alacaklının kefile karşı özen ve bildirim yükümlülükleri vardır.

Alacaklı, kefalet sırasında var olan veya sonradan asıl borçludan alınan rehin ve öncelik haklarını kefilin zararına azaltırsa kefilin sorumluluğu zarar ölçüsünde azalabilir.

Borcu ödeyen kefile gerekli belgelerin verilmesi, rehinlerin devri için işlemlerin yapılması ve asıl borcun kapsamı hakkında bilgi sağlanması gerekir.

Asıl borçlu belirli sürelerle ödemede gecikirse veya iflas ve konkordato süreci ortaya çıkarsa alacaklı kefili bilgilendirmeli, alacağını kaydettirip haklarını korumalıdır.

Kefil borcu ödediğinde alacaklıya halef olur ve asıl borç muaccel olunca bu hakları kullanabilir.

Ayrıca borçluya ödeme yaptığını bildirmelidir; bildirim yapılmaz ve borçlu da durumu bilmeden alacaklıya ödeme yaparsa kefil rücu hakkını kaybedebilir.

Kefaletin sona ermesi hem asıl borca hem de kefaletin kendi özelliklerine bağlıdır.

Asıl borç hangi nedenle sona ererse kural olarak kefil de borçtan kurtulur.