HMGS Bağışlama Sözleşmesi Konu Anlatımı

Bağışlama sözleşmesi, borçlar hukukunda karşılıksız kazandırmanın tipik sözleşmesidir.

Bağışlayan, sağlığında sonuç doğuracak şekilde kendi malvarlığından bağışlananın malvarlığına bir değer aktarmayı üstlenir.

Bu tanımda üç unsur birlikte aranır: kazandırma malvarlığına ilişkin olmalı, karşı edim beklenmemeli ve işlem sağlararası sonuç doğurmalıdır.

Bu nedenle ölümden sonra hüküm doğuracak tasarruflar miras hukuku alanına yaklaşır ve bağışlama hükümleriyle değil, ilgili ölüme bağlı tasarruf kurallarıyla değerlendirilir.

Ayrıca kanun, henüz edinilmemiş bir haktan feragati, mirası reddetmeyi ve ahlaki ödevin yerine getirilmesini bağışlama olarak görmez.

Örneğin sırf vicdani veya toplumsal bir yükümlülük duygusuyla yapılan ödeme, karşılıksız görünse bile bağışlama rejimine bağlanmayabilir.

Sınavda ilk adım, işlemin gerçekten bağışlama olup olmadığını saptamaktır.

Bağışlama ehliyeti iki taraf bakımından ayrı düşünülür.

Bağışlayan yönünden kural, fiil ehliyetine sahip herkesin bağışlama yapabilmesidir.

Bununla birlikte eşler arasındaki mal rejiminden veya miras hukukundan doğan sınırlamalar saklıdır.

Bağışlama, bağışlayanın malvarlığını azaltan bir işlem olduğundan kanun bazı koruyucu sonuçlar öngörür.

Bağışlamadan sonraki bir yıl içinde açılan dava sonucunda bağışlayanın savurganlık sebebiyle kısıtlanmasına karar verilirse, yapılan bağışlama mahkemece iptal edilebilir.

Bu hüküm, işlem anında görünürde ehliyetli olan kişinin malvarlığını ölçüsüz biçimde azaltmasına karşı sonradan koruma sağlar.

Bağışlanan bakımından ise fiil ehliyeti bulunmayan kişinin ayırt etme gücü varsa bağışlamayı kabul edebilmesi mümkündür; çünkü işlem kural olarak onun lehinedir.

Ancak yasal temsilci kabulü yasaklar veya bağışlanan şeyin geri verilmesini emrederse bağışlama ortadan kalkar.

Burada “lehe işlem her zaman kesin geçerlidir” şeklindeki genelleme hatalıdır.

Bağışlamanın kurulması bakımından en önemli ayrım bağışlama sözü verme ile elden bağışlamadır.

Bağışlama sözü, bağışlayanın ileride kazandırmada bulunmayı borçlandığı sözleşmedir ve geçerliliği yazılı şekle bağlıdır.

Eğer söz bir taşınmazın veya taşınmaz üzerindeki ayni hakkın bağışlanmasına ilişkinse resmi şekil gerekir.

Şekle uyulmayan bağışlama sözü kural olarak geçersizdir; fakat bağışlayan bu geçersiz sözü fiilen yerine getirirse, yapılan işlem elden bağışlama gibi hüküm doğurabilir.

Bu iyileştirici sonuç, resmi şekle bağlı bağışlamalarda uygulanmaz.

Dolayısıyla taşınmaz bağışlama vaadinde yazılı basit metnin sonradan ifayla geçerli hâle geleceği sanılmamalıdır.

Elden bağışlama ise taşınırın bağışlanana teslimiyle kurulur; burada söz verme aşamasından çok fiili teslim belirleyicidir.

Bağışlama koşula bağlanabilir.

Koşul, bağışlamanın hüküm doğurmasını veya sona ermesini gelecekteki belirsiz bir olaya bağlar.

Ancak koşulun bağışlayanın ölümüne bağlandığı hâllerde vasiyete ilişkin hükümler devreye girer; çünkü işlem artık ekonomik olarak ölüme bağlı tasarrufa yaklaşır.

Yüklemeli bağışlama ise bağışlanana bir davranışta bulunma veya belli bir amacı gerçekleştirme yükü getirir.

Bağışlayan, bağışlanan tarafından kabul edilmiş yüklemenin yerine getirilmesini isteyebilir.

Yükleme kamu yararına konulmuşsa, bağışlayanın ölümünden sonra bunu isteme yetkisi ilgili kamu kurumuna geçer.

Bunun yanında bağışlanan, yüklemenin masrafı bağışlama konusunun değerini aşıyor ve aşan kısım kendisine ödenmiyorsa yüklemeyi yerine getirmekten kaçınabilir.

Böylece karşılıksız kazandırma, bağışlananı bağıştan daha ağır bir mali yük altına sokacak şekilde yorumlanmaz.

Bağışlayana dönme koşullu bağışlama özel bir sınav başlığıdır.

Bağışlayan, bağışlananın kendisinden önce ölmesi hâlinde bağışlama konusunun kendisine dönmesini şart koşabilir.

Bu koşul taşınmaz veya taşınmaz üzerindeki ayni hak bakımından konulmuşsa tapu siciline şerh verilebilir.

Şerh, koşulun üçüncü kişilere karşı görünürlük kazanması bakımından önem taşır.

Buna karşılık bağışlama önerisi henüz kabul edilmeden önce bağışlayan daha esnek durumdadır.

Bir kimse bağışlamayı önerdiği malı diğer mallarından fiilen ayırmış olsa bile, bağışlanan kabul edinceye kadar önerisini geri alabilir.

Sınavda “malın ayrılması” ile “sözleşmenin kurulması” birbirinden ayrılmalıdır; kabul yoksa bağışlama ilişkisi tamamlanmış değildir.

Bağışlayanın sorumluluğu satıştaki satıcı sorumluluğundan daha dardır.

Bağışlama karşılıksız olduğundan bağışlayan, bağışlamadan doğan zarardan ancak ağır kusuruyla sebep olmuşsa sorumlu tutulur.

Ayrıca bağışlanan şey veya alacak hakkında özel bir garanti vermişse bu garanti kapsamında sorumluluğu doğar.

Bu düzenleme, ivazlı sözleşmelerdeki denge düşüncesinden ayrılır.

Satışta bedel alan kişinin ayıp ve zapt riskini daha geniş üstlenmesi beklenirken, bağışlayanın sorumluluğu daha sınırlı kabul edilmiştir.

Bu nedenle bağışlamayı satış hükümleriyle otomatik olarak eşitlemek yanlıştır.

Bağışlamanın geri alınması, tamamlanmış kazandırmanın sonradan geri istenebilmesini sağlayan istisnai bir yoldur.

Bağışlayan, elden bağışlamayı veya ifa ettiği bağışlama sözünü bazı ağır sebeplerle geri alabilir.

Bağışlananın bağışlayana veya yakınlarından birine karşı ağır suç işlemesi, bağışlayana veya ailesinden birine karşı kanundan doğan yükümlülüklere önemli ölçüde aykırı davranması ve yüklemeli bağışlamada haklı sebep olmaksızın yüklemeyi yerine getirmemesi bu sebeplerdendir.

Geri alma hâlinde bağışlayan, bağışlananın istem tarihindeki zenginleşmesi ölçüsünde iade isteyebilir.

Bu ifade önemlidir; bağışlanan şeyin ilk değeri değil, geri alma istemi anındaki zenginleşme dikkate alınır.

Bağışlama sözü henüz ifa edilmemişse bağışlayanın korunması daha belirgindir.

Bağışlama sözü veren, tamamlanmış bağışlamayı geri alabileceği sebeplerden biri varsa sözünü geri alabilir ve ifadan kaçınabilir.

Ayrıca mali durumunun sonradan olağanüstü ağırlaşması veya sözden sonra yeni aile yükümlülüklerinin doğması ya da mevcut yükümlülüklerin önemli ölçüde ağırlaşması da ifadan kaçınmaya imkân verir.

Bağışlama sözü verenin ödeme güçsüzlüğü belirlenir veya iflasına karar verilirse ifa yükümlülüğü ortadan kalkar.

Bu kurallar bağışlamanın karşılıksız niteliğiyle uyumludur; hukuk düzeni, bağışlayanın sonradan kendi geçimini veya aile yükümlülüklerini ciddi biçimde zora sokan sözü aynen yerine getirmesini her durumda istemez.

Bağışlama, satış ve kira gibi karşılıklı edim doğuran sözleşmelerden ayrılırken yalnız bedelin yokluğuna bakılmaz; kazandırmanın hukuki sebebi de önemlidir.

Yüklemeli bağışlamada bağışlanan bazı davranışları üstlense bile bu yükleme, bağışlamayı kendiliğinden tam iki tarafa borç yükleyen bir ivazlı sözleşmeye dönüştürmez.

Yükleme bağışın amacını veya kullanım biçimini sınırlayan ek bir kayıt olarak değerlendirilir.

Buna karşılık bağışlanan, bağışlama değerini aşan bir fedakarlığa zorlanamaz.

Bu ayrım, özellikle “karşı edim var mı, yoksa bağışa bağlı yük mü var” sorularında belirleyicidir.

Geri alma hakkı süreye bağlıdır.