HMGS Eser Sözleşmesi Konu Anlatımı

Eser sözleşmesi, borçlar hukukunda sonuca yönelen iş görme ilişkisinin tipik örneğidir.

Bu sözleşmede yüklenici bir eser ortaya koymayı, işsahibi de bunun karşılığında bedel ödemeyi kabul eder.

Buradaki eser yalnızca maddi bir yapı veya eşya olmak zorunda değildir; önemli olan, tarafların kararlaştırdığı bağımsız ve teslim edilebilir sonucun meydana getirilmesidir.

Bu yüzden eser sözleşmesini hizmet veya vekalet ilişkilerinden ayırırken faaliyetin yoğunluğuna değil, borçlanılan sonuca bakmak gerekir.

Bir kişinin emek harcaması tek başına yeterli değildir; yüklenici başarılı sonucu üstlenmişse eser sözleşmesi alanına girilir.

Tamir, imalat, proje, inşaat veya kişiye özel üretim örnekleri bu nedenle dikkatle okunmalıdır.

İş görme edimi belirli bir sonuca bağlanmamışsa başka sözleşme tipleri gündeme gelebilir.

Yüklenicinin ilk borcu eseri sadakat ve özenle meydana getirmektir.

Sadakat borcu, işsahibinin haklı menfaatlerini gözetmeyi; özen borcu ise aynı alanda iş üstlenen dikkatli ve teknik kurallara uygun davranan bir yükleniciden beklenen davranışı ifade eder.

Bu ölçüt soyut ve kişisel bir iyi niyet beyanı değildir; işin niteliği, mesleki standartlar, teknik gerekler ve somut riskler birlikte değerlendirilir.

Yüklenici kural olarak eseri kendisi yapmalı veya kendi yönetimi altında yaptırmalıdır.

Ancak işin yapılmasında yüklenicinin kişisel özellikleri belirleyici değilse, iş başkasına da gördürülebilir.

Bu ayrım özellikle sanatçı, uzman usta veya belirli kişisel yetenek nedeniyle kurulan sözleşmelerde önem kazanır.

Araç ve gereçlerin kimin tarafından sağlanacağı konusunda aksine adet veya anlaşma yoksa, bunları yüklenici temin eder.

Malzeme bakımından sorumluluk ayrıca ele alınır.

Malzemeyi yüklenici sağlamışsa, malzemedeki ayıptan işsahibine karşı satıcıya benzer şekilde sorumludur.

Malzemeyi işsahibi vermişse yüklenici bu malzemeyi dikkatli kullanmalı, hesabını vermeli ve artanı iade etmelidir.

İşsahibinin sağladığı malzeme veya gösterdiği yer eserin düzgün veya zamanında yapılmasını tehlikeye sokuyorsa yüklenicinin sessiz kalması beklenmez.

Böyle bir durumda yüklenici gecikmeden bildirimde bulunmalıdır.

Bildirim yapılmazsa, sonradan ortaya çıkan olumsuz sonuçlar yükleniciye yüklenebilir.

Bu düzenleme, yüklenicinin sadece uygulayıcı değil, işin teknik risklerini fark ettiğinde işsahibini uyarması gereken profesyonel taraf olduğunu gösterir.

İşe başlama ve işi yürütme aşamasında gecikme kuralları işsahibini korur.

Yüklenici işe zamanında başlamaz, sözleşmeye aykırı biçimde işi geciktirir veya işsahibine yüklenemeyen bir nedenle eserin kararlaştırılan zamanda tamamlanamayacağı açıkça anlaşılırsa işsahibi teslim gününü beklemeden sözleşmeden dönebilir.

Eserin yapımı sürerken ayıplı veya sözleşmeye aykırı bir sonucun doğacağı belirginleşirse işsahibi yükleniciye uygun süre vererek aykırılığın giderilmesini isteyebilir.

İhtarın sonuçsuz kalması halinde onarım veya devam işi, masraf ve hasar yükleniciye ait olmak üzere üçüncü kişiye bırakılabilir.

Buradaki pratik tuzak, işsahibinin her gecikmede otomatik olarak dönme hakkı kullanabileceğini düşünmektir; kanun gecikmenin sonuca etkisini ve öngörülebilir tamamlanamama ihtimalini arar.

Ayıptan sorumluluk eser sözleşmesinin merkezindedir.

İşsahibi teslimden sonra olağan akış içinde imkanı olur olmaz eseri incelemeli ve ayıpları uygun sürede yükleniciye bildirmelidir.

İnceleme ve bildirim yapılmazsa eser kabul edilmiş sayılabilir.

Taraflar giderini karşılamak üzere bilirkişi incelemesi de isteyebilir.

Yüklenicinin sorumlu olduğu ayıplarda işsahibinin üç temel seçimlik hakkı vardır: sözleşmeden dönme, eseri tutup bedelde ayıp oranında indirim isteme veya aşırı masraf gerektirmiyorsa ücretsiz onarım talep etme.

Genel tazminat isteme hakkı ayrıca saklıdır.

Fakat eser işsahibinin taşınmazı üzerinde yapılmış ve söküp kaldırma aşırı zarar doğuracaksa dönme hakkı kullanılamaz.

Bu istisna, taşınmaz üzerindeki yapı işlerinde hakkaniyet dengesini korur.

Ayıp işsahibinin talimatından, verdiği malzemeden, gösterdiği yerden veya ona yüklenebilecek başka bir sebepten doğmuşsa işsahibi ayıba dayalı haklarını ileri süremez.

Bunun için yüklenicinin gerekli uyarıyı yapmış olması özellikle önemlidir.

Kabulden sonra yüklenicinin sorumluluğu kural olarak sona erer; ancak kasten gizlenen veya usulüne uygun incelemede fark edilemeyecek ayıplar bu sonucun dışındadır.

Gizli ayıp sonradan ortaya çıktığında işsahibi yine gecikmeksizin bildirim yapmak zorundadır.

Zamanaşımında taşınmaz yapı olup olmadığı belirleyicidir: taşınmaz yapı dışındaki eserlerde iki yıl, taşınmaz yapılarda beş yıl, yüklenicinin ağır kusurunda ise eserin niteliğine bakılmadan yirmi yıl dikkate alınır.

Ayıp bildirimi ile zamanaşımı aynı şey değildir; biri hakkın korunması için davranış yükü, diğeri dava edilebilirliğin zaman sınırıdır.

İşsahibinin asli borcu bedel ödemektir ve bu borç teslim anında muaccel olur.

Parça parça teslim kararlaştırılmış ve bedel parçalarla ilişkilendirilmişse her parça teslim edildiğinde o parçaya düşen bedel istenebilir.

Bedel götürü olarak belirlenmişse yüklenici öngörülenden fazla emek ve masraf çıkmasını kural olarak işsahibine yansıtamaz; aynı şekilde iş beklenenden kolay gerçekleşirse işsahibi de bedeli kendiliğinden düşüremez.

Ancak başlangıçta öngörülemeyen veya dikkate alınmayan olağanüstü durumlar götürü bedelle ifayı engeller ya da aşırı güçleştirirse yüklenici uyarlama isteyebilir; uyarlama mümkün değilse dönme, dürüstlük gerektiriyorsa fesih gündeme gelir.

Bedel hiç belirlenmemiş veya yaklaşık gösterilmişse, yapıldığı yer ve zamandaki değer ile yüklenicinin giderleri esas alınır.

Sona erme halleri çeşitli risk dağılımlarını gösterir.

Yaklaşık bedelin işsahibinin kusuru olmadan aşırı aşılacağı anlaşılırsa işsahibi eser tamamlanmadan veya tamamlandıktan sonra sözleşmeden dönebilir.

Eser işsahibinin arsasında yapılıyorsa uygun bedel indirimi veya tamamlanan kısım için hakkaniyete uygun ödeme ile fesih özel olarak düşünülür.

Teslimden önce beklenmedik olayla eser yok olursa ve işsahibi teslim almada temerrüde düşmemişse yüklenici ücret ve gider isteyemez; malzeme hasarı onu sağlayana aittir.

Buna karşılık yok olma işsahibinin malzemesi, arsası veya talimatından kaynaklanmış ve yüklenici zamanında uyarmışsa yaptığı işin değerini ve bazı giderleri isteyebilir, işsahibinin kusuru varsa tazminat da gündeme gelir.

İşsahibi tamamlanmadan önce yapılmış kısmın karşılığını ve yüklenicinin tüm zararlarını karşılayarak sözleşmeyi feshedebilir.

İşsahibine ilişkin beklenmedik olay ifayı imkansızlaştırırsa yüklenici yaptığı işin değerini ve giderlerini talep eder.

Yüklenicinin kişisel özellikleri için kurulmuş sözleşmede, yüklenicinin ölümü veya kusursuz biçimde eseri tamamlama yeteneğini kaybetmesi sözleşmeyi kendiliğinden sona erdirir; işsahibi yararlanabileceği tamamlanmış kısmı kabul edip karşılığını ödemelidir.

Eser sözleşmesinde olay çözümünü sağlamlaştırmak için tarafların davranışlarını kronolojik okumak gerekir.