HMGS Vekâlet Sözleşmesi Konu Anlatımı

Vekalet sözleşmesi, bir kişinin başkasının işini görmeyi veya onun adına yahut hesabına bir işlem yapmayı üstlendiği sözleşmedir.

Bu sözleşme türünde asıl vurgu, belirli bir maddi sonucun mutlaka gerçekleşmesine değil, işin sadakat ve özen içinde yürütülmesine yönelir.

Bu nedenle vekalet, eser sözleşmesinden ayrılır: yüklenici çoğu durumda sonucu, vekil ise kural olarak işin gereği gibi görülmesini üstlenir.

Vekalet ilişkisi doktorluk, avukatlık, danışmanlık, temsil, takip veya belirli işlemlerin yürütülmesi gibi birçok iş görme alanında karşımıza çıkabilir.

Kanunda özel olarak düzenlenmemiş iş görme ilişkilerine de niteliklerine uyduğu ölçüde vekalet hükümlerinin uygulanabilmesi, bu sözleşmenin genel ve tamamlayıcı karakterini gösterir.

Ücret, vekalet sözleşmesinin zorunlu unsuru değildir.

Taraflar ücret kararlaştırmışsa veya o iş çevresinde ücret alınması teamül gereğiyse vekil ücrete hak kazanır.

Bu nokta, vekaletin daima karşılıksız olduğu yanılgısını önler.

Sözleşmenin kurulması bakımından da özel bir kabul kuralı vardır.

Kendisine iş önerilen kişi o işi görme konusunda resmi sıfata sahipse, iş mesleğinin gereği ise veya bu tür işleri kabul edeceğini duyurmuşsa, öneriyi hemen reddetmediği takdirde vekalet kurulmuş sayılabilir.

Burada kanun, mesleki güven ve işlem güvenliği nedeniyle susmanın bazı durumlarda kabul sonucu doğurabileceğini kabul eder.

Fakat bu kural her susma için uygulanmaz; kişinin konumu veya önceki açıklamaları öneriyi cevaplama yükü doğurmalıdır.

Vekaletin kapsamı önce sözleşmeye bakılarak belirlenir.

Taraflar hangi işlerin görüleceğini açıkça yazmış veya kararlaştırmışsa vekil bu sınırlar içinde hareket eder.

Açıklık yoksa kapsam, görülecek işin niteliğinden çıkarılır.

Vekalet, işin yapılması için gerekli hukuki işlemleri de içerebilir; ancak bazı işlemler olağan vekalet yetkisinin dışında tutulmuştur.

Vekilin dava açması, sulh olması, hakeme gitmesi, iflas veya konkordato talep etmesi, kambiyo taahhüdüne girmesi, bağışlama yapması, kefil olması ya da taşınmaz üzerinde devir veya ayni hak sınırlaması yapması için özel yetki gerekir.

Öğrenme açısından temel tuzak, genel vekaletname veya genel iş görme yetkisi ile bu ağır sonuçlu işlemleri birbirine karıştırmaktır.

Kanun, malvarlığı ve usul hukuku bakımından etkisi büyük olan işlemlerde daha açık irade arar.

Vekilin en temel borçlarından biri talimata uygun davranmaktır.

Vekalet veren açık talimat vermişse vekil buna uymalıdır.

Bunun istisnası dar yorumlanır: vekalet verenden izin alma imkanı bulunmamalı ve vekalet veren durumu bilseydi talimattan ayrılmaya izin vereceği açık olmalıdır.

Bu şartlar yokken talimattan ayrılan vekil, iş fiilen yararlı olmuş gibi görünse bile doğan zararı karşılamadıkça borcunu gereği gibi ifa etmiş sayılmaz.

Talimat, vekalet verenin iş üzerindeki iradesini somutlaştırır; vekilin uzmanlığı talimatı tümüyle değersizleştirmez, ancak hukuka veya dürüstlüğe aykırı talimatlara uyma borcu da doğurmaz.

Somut olayda önce talimatın açık olup olmadığı, sonra ayrılmanın zorunlu ve vekalet verenin varsayılan iradesine uygun bulunup bulunmadığı incelenmelidir.

Vekil kural olarak işi bizzat görmekle yükümlüdür.

Başkasına gördürme ancak yetki verilmişse, durum bunu zorunlu kılıyorsa veya teamül buna imkan tanıyorsa kabul edilir.

Yetkisiz devir halinde vekil, yerine koyduğu kişinin fiilinden kendisi yapmış gibi sorumlu olur.

Yetkili devirde ise sorumluluk daha sınırlıdır; vekil özellikle seçimde ve talimat vermede gerekli özeni göstermekle yükümlüdür.

Vekalet veren, vekilin yerine geçen kişiye karşı vekilin sahip olduğu hakları doğrudan ileri sürebilir.

Bu düzenleme, vekalet ilişkisinde güven unsurunun kişiye bağlılığını korurken uygulamada işin üçüncü kişiler eliyle yürütülmesini de tamamen dışlamaz.

Sadakat ve özen borcu vekaletin ahlaki değil hukuki merkezidir.

Vekil, vekalet verenin haklı menfaatlerini gözeterek davranmalı, kendi çıkarını onun çıkarının önüne geçirmemeli ve işi benzer alanda faaliyet yürüten dikkatli bir vekilden beklenen şekilde yapmalıdır.

Özen ölçüsü vekilin kişisel iddiasına göre değil, o alandaki basiretli davranış standardına göre belirlenir.

Bir avukat, danışman veya temsilci için beklenen dikkat düzeyi işin önemine, risklerine ve mesleki kurallarına göre değişebilir.

Vekil ayrıca istenildiğinde hesap vermeli ve vekalet nedeniyle aldıklarını vekalet verene teslim etmelidir.

Teslimde gecikilen para için faiz borcu da doğar.

Bu nedenle vekilin elinde kalan para, belge, eşya veya haklar bağımsız bir menfaat alanı gibi görülemez.

Vekilin kendi adına fakat vekalet veren hesabına yaptığı işlerden doğan bazı alacaklar, vekalet verenin vekile karşı borçlarını yerine getirmesiyle kendiliğinden vekalet verene geçer.

Vekilin iflası halinde vekalet verenin bu geçişi iflas masasına karşı ileri sürebilmesi ve bazı taşınırları ayırma hakkı, vekalet verenin ekonomik menfaatini korur.

Buna karşılık vekalet veren de pasif taraf değildir.

Vekaletin gereği gibi ifası için yapılan giderleri ve verilen avansları faiziyle karşılamalı, vekilin üstlendiği borçlardan onu kurtarmalıdır.

Vekil vekaletin ifası nedeniyle zarara uğrarsa, vekalet veren kusursuz olduğunu ispat etmedikçe bu zararı gidermekle sorumlu olur.

Birden fazla vekalet veren varsa vekile karşı müteselsil sorumluluk, birlikte vekiller varsa vekaletin ifasından müteselsil sorumluluk gündeme gelir.

Sona erme kuralları vekaletin güven ilişkisi olmasından kaynaklanır.

Vekalet veren de vekil de sözleşmeyi her zaman tek taraflı olarak sona erdirebilir.

Bu yetki, haklı sebep aranmadan kullanılabilir; fakat uygun olmayan zamanda kullanılırsa karşı tarafın zararını giderme borcu doğar.

Örneğin kritik bir işlem anında hiçbir hazırlık imkanı bırakmadan çekilme, sona erdirme hakkını ortadan kaldırmaz ama tazminat sonucuna yol açabilir.

Sözleşmeden veya işin niteliğinden aksi anlaşılmıyorsa ölüm, ehliyetin kaybı ve iflas da vekaleti kendiliğinden sona erdirir; tüzel kişinin sona ermesi için de aynı mantık uygulanır.

Ancak sona erme vekalet verenin menfaatlerini tehlikeye sokuyorsa, vekil veya onun mirasçı ya da temsilcileri işleri geçici olarak yürütmeye devam etmekle yükümlü olabilir.

Vekil sona ermeyi öğrenmeden önce iş yapmışsa, vekalet veren veya mirasçıları bu işlemlerden sözleşme sürüyormuş gibi sorumlu olur.

Böylece güven ilişkisi sona erse bile işlem güvenliği ve menfaat dengesi tamamen ihmal edilmez.

Vekalet konularında temsil yetkisi ile vekalet sözleşmesi de birbirinden ayrılmalıdır.