Ceza koşulu, borcun hiç veya gereği gibi ifa edilmemesine önceden bağlanan ferî edimdir. Aksi anlaşılmadıkça alacaklı, ifa etmeme cezasında ya asıl borcu ya cezayı ister. Ceza belirlenen zaman veya yerde ifa etmeme için konmuşsa, açık feragat veya çekincesiz kabul yoksa asıl borçla birlikte ceza da istenebilir. Zarar doğmasa bile ceza talep edilebilir; zarar cezayı aşarsa alacaklı aşan bölüm için borçlunun kusurunu ispatlar. Asıl borç geçersizse veya borçlunun sorumlu olmadığı nedenle imkânsızlaşırsa kural olarak ceza istenemez. Hâkim aşırı ceza koşulunu kendiliğinden indirir; özel ticaret ve iş hukuku hükümleri ayrıca gözetilir.
HMGS Cezai Şart Konu Anlatımı
Cezai Şart konusunun özeti ve anlatımı — HMGS Borçlar Hukuku dersi. Özet her zaman ücretsiz.
Kısaca
Bu özet her zaman ücretsizdir ve giriş yapmadan okunabilir.
Özet: Sesli anlatım yakında
Bu konuyu PDF ders notlarında da çalış
HMGS konu yapraklarının tamamını içeren ücretsiz ders notu PDF’ini indirip çevrim dışı tekrar edebilirsin. Bu yaprak PDF kitapçığın kapsam tablosunda yer alır; uygulamadaki soru ve sesli anlatım katmanları ayrıca sunulur.
HMGS ders notları PDF’ini indirKonu Anlatımı
Tam anlatım: Sesli anlatım yakında
Ceza koşulu, borçluyu gereği gibi ifaya yönelten ve ihlal hâlinde alacaklının zarar hesabını kolaylaştıran sözleşmesel bir güvencedir.
Adı “ceza” olsa da ceza hukuku yaptırımı değil, özel hukuk borcudur.
Asıl borçla ilişkisi
Borcun hiç veya gereği gibi ifa edilmemesi için ceza kararlaştırılmışsa, sözleşmeden aksi anlaşılmadıkça alacaklı ya asıl borcun ya da cezanın ifasını seçer.
İkisini birlikte isteyemez.
Buna seçimlik ceza koşulu denir.
Ceza, borcun belirlenen zaman veya yerde ifa edilmemesine bağlanmışsa alacaklı kural olarak asıl borçla birlikte cezayı isteyebilir.
Ancak ceza hakkından açıkça vazgeçmiş veya gecikmiş/yanlış yerdeki ifayı çekince koymadan kabul etmişse bu hakkı kaybedebilir.
Borçlunun cezayı ödeyerek sözleşmeden çıkma yetkisinin bulunduğunu kanıtlaması ihtimali ayrıca saklıdır.
Zarar ve kusur
Alacaklı hiç zarar görmemiş olsa bile kararlaştırılan cezanın ifasını isteyebilir.
Gerçek zarar ceza miktarını aşarsa, aşan bölüm ancak borçlunun kusuru ispatlandığında talep edilebilir.
Böylece ceza için zarar ispatı aranmazken ek zarar için kanundaki ek koşul aranır.
Geçerlilik ve imkânsızlık
Ceza koşulu asıl borca bağlıdır.
Asıl borç herhangi bir sebeple geçersizse ceza da kural olarak istenemez.
Asıl borç sonradan borçlunun sorumlu tutulamayacağı bir sebeple imkânsızlaşırsa, aksi kararlaştırılmadıkça aynı sonuç doğar.
Buna karşılık yalnız ceza koşulunun geçersiz olması asıl borcu kendiliğinden geçersiz yapmaz.
Miktar ve indirim
Taraflar cezanın miktarını serbestçe belirleyebilir; hâkim aşırı gördüğü ceza koşulunu kendiliğinden indirir.
Değerlendirmede asıl borcun değeri, ihlalin ağırlığı, alacaklının menfaati ve tarafların durumu birlikte ele alınır.
Tacirin ticari işletmesiyle ilgili ceza koşulunda TTK'daki özel sınırlama, hizmet sözleşmesinde ise yalnız işçi aleyhine konan ceza koşuluna ilişkin özel hüküm ayrıca kontrol edilmelidir.
Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.
Anlatımın kapanış bölümü ve sesli anlatım uygulamada
Cezai Şart anlatımının bu sayfada okuduğunuz bölümü ücretsizdir; kapanış bölümü, sesli anlatımı, çevrimdışı indirmesi ve konuya bağlı soru çözümü benzersor uygulamasında devam eder.
Borçlar Hukuku dersindeki diğer konularBu Konunun Sınavdaki Ağırlığı
Cezai Şart konusu HMGS Tüm Konular düzeyindeki Borçlar Hukuku dersine bağlıdır. Bu dersin müfredat ağırlığı %10. Ağırlıklar benzersor müfredat analizidir, resmî soru dağılımı değildir. Sınavda kaç soru çıkacağını göstermez.
Kaynak: benzersor müfredat analizi. Bu yüzdeler benzersor’un kendi müfredat analizinden gelir: her dersin müfredatta kapsadığı konu ve alt konu sayısı ile kapsam genişliği ölçülür, ders bazında yüzdeye çevrilir ve sınav düzeyi içinde %100’e tamamlanır. Resmî bir soru dağılımı değildir; sınavda kaç soru çıkacağını göstermez ve sınav kurumunun yayımladığı bir veri değildir.
İlgili Kavramlar
Bu anlatımda geçen ve sözlükte ayrı bir tanımı bulunan kavramlar.
- FeragatDavacının, dava konusu talebinden kısmen veya tamamen vazgeçmesidir. Kesin hüküm sonucu doğurur ve aynı talep yeniden dava edilemez.
- KabulDavalının, davacının talep sonucunu kısmen veya tamamen kabul etmesidir. Kabul edilen kısım bakımından yargılama sona erer.
- İfaBorcun konusunun, borçlu tarafından gereği gibi yerine getirilmesidir. Usulüne uygun ifa, borç ilişkisini sona erdirir.
Kaynaklar
Anlatımdaki bilgiler aşağıdaki resmî kurum yayınlarından doğrulanır ve kendi cümlelerimizle yeniden yazılır.
- ÖSYM (Adalet Bakanlığı ile)HMGS (Hukuk Mesleklerine Giriş Sınavı) sınavını düzenleyen kurumun resmî sitesi.
- ÖSYM Sınav Takvimi2026 HMGS başvuru, sınav ve sonuç tarihleri (resmî ÖSYM takvimi).
- HMGS Başvuru — Aday İşlemleri Sistemi (AİS)e-Devlet ile başvuru, sınav yeri ve sınava giriş belgesi işlemleri.
- Adalet BakanlığıHMGS yeterlilik ve hukuk meslekleri (avukatlık, noterlik, hâkimlik-savcılık) kapısına ilişkin resmî mevzuat.
- ÖSYM Sonuç Açıklama SistemiHMGS sonuç sorgulama ve sonuç belgesi doğrulama.
- ÖSYM Ana Sayfa ve DuyurularÖSYM güncel duyuruları ve HMGS kılavuzu erişimi.
Sık Sorulan Sorular
Borçlar Hukuku dersindeki diğer konular
Bu ders toplam 35 konu içerir.
- Sözleşmeden Doğan Borçlar
- Haksız Fiilden Doğan Borçlar
- Sebepsiz Zenginleşme
- İcap ve Kabul
- Hata Hile İkrah
- Muvazaa
- Şekil
- Temsil
- İfa
- Borçlunun Temerrüdü
- İfa İmkânsızlığı
- Alacaklının Temerrüdü
- Müteselsil Borçluluk
- Bağlanma Parası
- Alacağın Devri
- Borcun Üstlenilmesi
- İbra
- Yenileme
- Takas
- Zamanaşımı
- Satış Sözleşmesi
- Bağışlama Sözleşmesi
- Kira Sözleşmesi
- Ödünç Sözleşmeleri
- Hizmet Sözleşmesi
- Eser Sözleşmesi
- Vekâlet Sözleşmesi
- Kefalet Sözleşmesi
- Adi Ortaklık
benzersor mobilde yayında
Sınav hazırlığını cebine taşı. Uygulamayı indir, Premium'u 3 gün ücretsiz dene ve istediğin zaman iptal et.
HMGS soru çözme rehberi