HMGS Alacağın Devri Konu Anlatımı

Alacağın devri, borç ilişkisinde alacaklı tarafın değişmesini sağlayan kurumdur.

Borç aynı borç olarak kalır; değişen, bu borcun ifasını isteme yetkisine sahip kişidir.

Kanun, alacaklının alacağını ekonomik bir değer olarak devredebilmesini kural olarak mümkün görür.

Bu nedenle alacaklı, kanun, sözleşme veya işin niteliği engel olmadıkça borçlunun rızasını almadan alacağını üçüncü kişiye devredebilir.

Burada borçlunun rızasının aranmaması, alacağın devrini borcun üstlenilmesinden ayırır.

Borcun üstlenilmesinde borçlu taraf değiştiği için alacaklının menfaati daha doğrudan etkilenir; alacağın devrinde ise borçlu aynı edimi ifa edecektir, yalnız ifa edeceği kişi değişir.

Yine de borçlu tamamen korumasız değildir.

Devir yasağı kanundan, tarafların sözleşmesinden veya işin niteliğinden doğabilir.

Örneğin alacak kişiye sıkı sıkıya bağlıysa veya taraflar devredilemezlik kararlaştırmışsa iradi devir sınırlandırılabilir.

Ancak borçlu, devir yasağı içermeyen yazılı bir borç tanımasına güvenerek alacağı devralmış üçüncü kişiye karşı, alacağın devredilemeyeceğinin kararlaştırıldığını ileri süremez.

Bu düzenleme güven ilkesini korur.

Borçlu yazılı belgede devir yasağını göstermemişse, bu belgeye güvenen devralanın sonradan gizli yasağa maruz kalması önlenir.

İradi alacağın devri geçerlilik bakımından yazılı şekle bağlıdır.

Yazılı şekil yalnız ispat kolaylığı değil, geçerlilik şartıdır; yazılı yapılmayan devir kural olarak geçerli olmaz.

Buna karşılık alacağı ileride devretme sözü verme şekle bağlı değildir.

Bu ayrım önemlidir: devir tasarruf işlemi olarak alacağı geçirir ve yazılı şekil ister; devretme vaadi ise borçlandırıcı nitelikte bir söz verme olabilir ve kanun ona aynı şekil şartını yüklemez.

Alacak kanun veya mahkeme kararı gereğince devredilmişse, özel şekle ve önceki alacaklının ayrıca rıza açıklamasına gerek olmadan üçüncü kişilere karşı ileri sürülebilir.

Bu halde devir taraf iradesinden değil, hukuk düzeninin veya yargı kararının sonucundan doğar.

Devrin borçluya etkileri özellikle bildirim ve iyiniyet kurallarıyla dengelenir.

Borçluya devir, devreden veya devralan tarafından bildirilmemişse borçlu önceki alacaklıya ifa ederek borcundan kurtulur.

Alacak birkaç kez devredilmişse, son devralan yerine önceki devralanlardan birine iyiniyetle yapılan ifa da borçluyu kurtarır.

Bu kuralın dayanağı açıktır: borçlu bilmediği bir devir yüzünden ikinci kez ödeme yapmak zorunda bırakılmamalıdır.

Ancak iyiniyet önemlidir.

Devirden haberdar olan borçlu artık eski alacaklıya ödeme yaparak korunamaz.

Alacağın kime ait olduğu çekişmeli ise borçlu başka bir korumaya sahiptir.

Kime ait olduğu tartışmalı bulunan alacağın borçlusu ifadan kaçınabilir ve alacağın konusunu hâkimin belirlediği yere tevdi ederek borçtan kurtulabilir.

Borçlu çekişmeyi bildiği halde taraflardan birine ifa ederse, bundan doğacak sonuçlardan sorumlu olur.

Dava konusu çekişme henüz sonuçlanmamış ve borç muaccel hale gelmişse taraflardan her biri borçluyu tevdiye zorlayabilir.

Bu kurallar, borçluyu taraflar arasındaki devir kavgasının riskinden uzak tutar.

Borçlunun savunmaları devrin en önemli sınırlarından biridir.

Borçlu, devri öğrendiği sırada devredene karşı hangi savunmalara sahipse bunları devralana karşı da ileri sürebilir.

Devralan, alacağı devralmakla borçlunun durumunu ağırlaştıramaz; alacağı hangi hukuki durumda bulunuyorsa o durumda edinir.

Geçersizlik, ödeme, zamanaşımı def'i, vadeye ilişkin savunma veya sözleşmeden doğan diğer def'iler bu çerçevede değerlendirilebilir.

Takas bakımından özel bir zaman kuralı vardır.

Borçlu, devri öğrendiği anda henüz muaccel olmayan kendi alacağını, devredilen alacaktan önce veya onunla aynı anda muaccel olması şartıyla borcu ile takas edebilir.

Böylece borçlunun devirden önceki denge beklentisi korunur; fakat devredilen alacaktan sonra muaccel olacak karşı alacakla devralanın durumu haksız yere bozulmaz.

Devrin kapsamı yalnız asıl alacakla sınırlı değildir.

Devredenin kişiliğine özgü olanlar dışındaki öncelik hakları ve bağlı haklar devralana geçer.

Asıl alacakla birlikte işlemiş faizler de devredilmiş sayılır.

Bu, alacağın ekonomik bütünlüğünü korur.

Rehin, kefalet veya öncelik gibi bağlı hakların geçişi devralanın alacağı tahsil kabiliyetini güçlendirir; fakat devredenin şahsına özgü haklar devralana geçmez.

Devreden ayrıca devralana alacak senedini ve ispatla ilgili elindeki belgeleri teslim etmek, alacağı ileri sürebilmesi için gerekli bilgileri vermekle yükümlüdür.

Devir kâğıt üzerinde yapılmış olsa bile, senet ve bilgi olmadan devralanın hakkını kullanması zorlaşır; bu yüzden kanun devredene tamamlayıcı yan yükümlülükler getirir.

Garanti sorumluluğu devrin karşılıklı olup olmamasına göre değişir.

Devralan bu alacak için bir karşı edim üstlenmişse, devreden devir anında böyle bir alacağın gerçekten bulunduğu ve borçludan tahsil edilebilecek durumda olduğu konusunda sorumluluk taşır.

Devralan bedel ödediği için, devraldığı alacağın mevcut ve tahsil edilebilir olmasına güveni korunur.

Alacak karşılıksız devredilmişse veya kanun gereği başkasına geçmişse devreden ya da önceki alacaklı alacağın varlığından ve borçlunun ödeme gücünden sorumlu değildir.

İfaya yönelik devirde de özel hesap kuralı vardır: alacaklı alacağını kendi borcunu ifa amacıyla devretmiş, fakat borca mahsup edilecek miktarı belirlememişse devralan yalnız borçludan aldığı veya gereken özeni gösterseydi alabileceği miktarı kendi alacağına mahsup etmek zorundadır.

Garanti sorumluluğunun kapsamı da belirlenmiştir.

Devralan, garantiyle yükümlü devredenden ifa ettiği karşı edimin faiziyle geri verilmesini, devrin sebep olduğu giderleri, borçluya karşı alacağı elde etmek için yaptığı sonuçsuz girişim giderlerini ve devreden kusursuzluğunu ispat edemedikçe diğer zararlarını isteyebilir.

Son olarak, bazı hakların devrine özgü özel kanun hükümleri saklıdır; genel devir kuralları özel düzenlemelerin önüne geçmez.

Alacağın devrinde öğrenme tuzağı, borçlunun rızası aranmadığı için borçlunun savunmasız kaldığını sanmaktır.

Oysa bildirimden önce iyiniyetli ifa, çekişmede tevdi, mevcut savunmaların devralana karşı ileri sürülmesi ve takas imkânı borçluyu korur.

Devralan açısından temel koruma ise yazılı şekil, bağlı hakların geçişi, belge ve bilgi verilmesi ve karşılıklı devirde garanti sorumluluğudur.

Devir işlemiyle yenileme de karıştırılmamalıdır.

Alacağın devrinde eski borç sona erip yerine yeni borç kurulmaz; alacak, bağlı hakları ve mevcut savunmalarıyla birlikte yeni alacaklıya geçer.