HMGS Temsil Konu Anlatımı

Temsil, sözleşme ve diğer hukuki işlemlerde kişinin kendi iradesiyle bizzat hareket etmesi zorunluluğunu yumuşatan bir kurumdur.

Bir kişi, yetkili olduğu sınırlar içinde başkası adına ve hesabına hukuki işlem yaptığında, işlemin hak ve borçları temsilcinin değil temsil olunanın malvarlığına girer.

Bu nedenle temsilci, irade açıklamasını yapan kişi olmasına rağmen işlemin asıl tarafı değildir.

Temsil kurumunun mantığı, işlem hayatının gerektirdiği pratikliği sağlar: kişi her yerde bizzat bulunamayabilir, uzman bir kişiden yararlanmak isteyebilir veya hukuki işlemlerin yürütülmesini başka bir kişiye bırakabilir.

Ancak bu kolaylık, karşı tarafın kiminle işlem yaptığını anlayabilmesi ve temsilcinin yetki sınırlarının belirlenebilmesi şartına bağlıdır.

Yetkili temsilde ilk mesele, temsilcinin başkası adına ve hesabına hareket ettiğini açıklamasıdır.

Temsilci bu sıfatını bildirirse, işlem doğrudan temsil olunanı bağlar.

Bildirme yapılmazsa kural değişir ve işlemin sonuçları temsilci üzerinde kalır.

Bununla birlikte kanun, hayatın olağan akışında temsil ilişkisinin açıkça söylenmeden de anlaşılabileceğini kabul eder.

Karşı taraf olayın koşullarından bir temsil ilişkisinin bulunduğunu çıkarıyor veya çıkarması gerekiyorsa, ya da işlemi temsilciyle yapması ile temsil olunanla yapması arasında onun açısından fark yoksa, sonuçlar temsil olunanın üzerinde doğar.

Bu ayrım sınavda önemlidir; temsilcinin adını kullanması tek başına yeterli olmayabilir, fakat karşı tarafın durumdan temsil ilişkisini anlaması da açık beyan kadar etkili sonuç doğurabilir.

Temsil yetkisinin kapsamı, yetkinin kaynağına göre belirlenir.

Yetki kamu hukukundan geliyorsa ilgili yasal düzenleme belirleyici olur.

Yetki bir hukuki işlemden, örneğin temsil olunanın irade açıklamasından doğuyorsa, yetkilendirme işleminin içeriği esas alınır.

Temsil olunan yetkiyi üçüncü kişilere bildirmişse, o üçüncü kişiler bakımından bildirimin içeriği ayrıca önem kazanır.

Böyle bir olayda yalnız temsilci ile temsil olunan arasındaki iç ilişkiye bakmak yeterli değildir; üçüncü kişinin hangi yetki görüntüsüyle karşılaştığı da değerlendirilir.

Çünkü temsil hukukunda güven korunması, özellikle yetkinin dış dünyaya açıklanmış olduğu durumlarda belirginleşir.

Hukuki işlemden doğan temsil yetkisi, temsil olunan tarafından her zaman sınırlanabilir veya geri alınabilir.

Temsil olunan bu haktan önceden vazgeçemez.

Bu kural, temsil olunanın kendi hukuk alanını yönetme özgürlüğünü korur.

Ancak yetkinin geri alınması, temsilci ile temsil olunan arasındaki hizmet, vekâlet veya ortaklık gibi temel ilişkilerden doğabilecek hakları ortadan kaldırmaz.

Örneğin temsil olunan yetkiyi geri alabilir; fakat iç ilişkide haksız fesih, ücret veya tazminat gibi meseleler ayrıca doğabilir.

Bu ayrım, temsil yetkisinin dış ilişkideki etkisi ile tarafların kendi aralarındaki borç ilişkisini birbirine karıştırmamayı gerektirir.

Yetkinin üçüncü kişilere bildirilmiş olması, geri alma bakımından özel bir sonuç doğurur.

Temsil olunan, verdiği yetkiyi açık ya da dolaylı biçimde üçüncü kişilere duyurmuşsa, yetkiyi kaldırdığını veya daralttığını da onlara bildirmedikçe iyiniyetli üçüncü kişilere karşı bu geri almayı ileri süremez.

Burada korunan kişi, temsil yetkisinin sürdüğüne güvenen üçüncü kişidir.

Temsil olunan, dış dünyada oluşturduğu yetki görünümünü ortadan kaldırmak için gerekli bildirimi yapmalıdır.

Aksi halde, iç ilişkide yetki kaldırılmış olsa bile üçüncü kişi bakımından işlem temsil olunanı bağlayabilir.

Sınav sorularında “temsilci artık yetkili değil” bilgisi tek başına yeterli değildir; üçüncü kişi bunu biliyor mu, bilmesi gerekiyor mu, daha önce ona yetki bildirimi yapılmış mı soruları da sorulmalıdır.

Temsil yetkisi bazı hallerde kendiliğinden sona erer.

Taraflar aksini kararlaştırmamışsa veya işin niteliğinden farklı bir sonuç çıkmıyorsa, temsil olunanın veya temsilcinin ölümü, gaipliğine karar verilmesi, fiil ehliyetini kaybetmesi ya da iflası temsil yetkisini sona erdirir.

Temsil olunan tüzel kişiliğin sona ermesi de aynı çerçevede düşünülür.

Ancak tarafların birbirlerine karşı kişisel hakları saklıdır.

Bu nedenle yetkinin sona ermesi, iç ilişkide daha önce doğmuş ücret, gider veya tazminat taleplerini otomatik olarak yok etmez.

Yetki belgesi verilmişse, yetkinin bitmesi üzerine temsilci belgeyi geri vermeli veya hakimin belirleyeceği yere bırakmalıdır.

Temsil olunan veya halefleri belgenin geri verilmesi için gerekeni yapmazsa, belgeye güvenen iyiniyetli üçüncü kişilerin zararından sorumlu olabilirler.

Yetkinin sona erdiğini bilmeyen temsilci bakımından da kanun güvene dayalı bir çözüm getirir.

Temsilci, yetkisinin bittiğini bilmiyorsa yaptığı işlemler temsil olunanı ve onun haleflerini bağlamaya devam eder.

Ancak üçüncü kişiler yetkinin sona erdiğini biliyorsa bu koruma işlemez.

Burada iki yönde bilgi araştırması yapılır: temsilci yetkinin bittiğini biliyor mu ve üçüncü kişi bu sona ermeyi biliyor mu.

Temsil hukukunu yalnız temsilci ile temsil olunan arasındaki izin ilişkisi olarak görmek bu yüzden eksik olur; kanun, karşı tarafın güvenini ve bilgisine göre korunup korunmayacağını da hesaba katar.

Yetkisiz temsil, bir kişinin yetkisi olmadığı halde temsilci gibi işlem yapmasıdır.

Bu durumda işlem hemen temsil olunanı bağlamaz.

Bağlayıcılık, temsil olunanın sonradan işlemi onamasına bağlıdır.

Onama açıkça yapılabileceği gibi davranışlardan da anlaşılabilir.

Karşı taraf belirsiz bir durumda sınırsız süre beklemek zorunda değildir; temsil olunandan uygun bir süre içinde onama verip vermeyeceğini bildirmesini isteyebilir.

Bu süre içinde onama gelmezse karşı taraf işlemle bağlı olmaktan kurtulur.

Böylece kanun hem temsil olunanın izinsiz işlemle bağlanmamasını hem de karşı tarafın uzun süre askıda bırakılmamasını dengeler.

Temsil olunan işlemi onamazsa, geçersiz kalan işlemden doğan zararın giderilmesi yetkisiz temsilciden istenebilir.

Ancak yetkisiz temsilci, karşı tarafın yetkisizliği bildiğini veya bilmesi gerektiğini ispat ederse bu sorumluluktan kurtulur.

Hakkaniyet gerektirdiğinde kusurlu yetkisiz temsilciden daha geniş zararlar da talep edilebilir; sebepsiz zenginleşmeye dayanan haklar ayrıca saklıdır.

Bu yapı, yetkisiz temsilcinin her olayda otomatik ve sınırsız sorumlu olduğu anlamına gelmez.

Karşı tarafın bilgisi, temsilcinin kusuru, onama ihtimali ve hakkaniyet birlikte değerlendirilir.

Ortaklık temsilcileri, organlar ve ticari vekiller gibi özel temsil rejimleri ise kendi hükümlerine tabi olmaya devam eder; genel temsil kuralları bu özel alanları ortadan kaldırmaz.

Temsil sorularında sağlıklı çözüm için sıralama önemlidir.

Önce işlem gerçekten başkası adına mı yapılmış, yoksa kişi kendi adına hareket edip sonradan alacağı devretmeyi veya borcu üstlenmeyi mi hedeflemiş, bu ayrılmalıdır.