HMGS Satış Sözleşmesi Konu Anlatımı

Satış sözleşmesi, iki karşı edimin birbirine bağlandığı klasik bir borçlandırıcı işlemdir.

Satıcı, satılanın zilyetliğini ve mülkiyetini alıcıya devretmeyi; alıcı ise bunun karşılığında para olarak belirlenen satış bedelini ödemeyi üstlenir.

Buradaki ilk öğrenme tuzağı, sözleşmenin kurulması ile mülkiyetin geçmesini karıştırmaktır.

Satış sözleşmesi borç doğurur; taşınırda zilyetliğin devri, taşınmazda ise tapu siciline tescil mülkiyetin kazanılması bakımından ayrıca önem taşır.

Bedelin mutlaka rakam olarak yazılmış olması da zorunlu değildir; durum ve koşullardan belirlenebiliyorsa bedel kararlaştırılmış kabul edilir.

Kural olarak taraflar edimlerini aynı anda ifa eder, fakat sözleşme, adet veya somut ilişkinin niteliği bu eş zamanlılığı değiştirebilir.

Yarar ve hasarın geçişi satışta sık sorulan bir ayrımdır.

Kanun, durumun gereği veya sözleşmedeki özel düzenleme farklı bir sonuç doğurmuyorsa taşınır satışında zilyetliğin devrine, taşınmaz satışında tescile kadar yarar ve hasarı satıcı üzerinde bırakır.

Ancak alıcı satılanı devralmakta temerrüde düşerse taşınır satışında zilyetlik devredilmiş gibi risk alıcıya geçebilir.

Satılanın alıcının isteğiyle başka yere gönderilmesi hâlinde taşıyıcıya teslim anı da riskin geçişi bakımından belirleyici olabilir.

Bu nedenle sınavda yalnızca “teslim” kelimesini görmek yetmez; malın taşınır mı taşınmaz mı olduğu, alıcının temerrüdü ve gönderme satışının bulunup bulunmadığı ayrıca okunmalıdır.

Taşınır satışında satıcının ana borcu, mülkiyeti geçirmek amacıyla zilyetliği devretmektir.

Devir giderleri bakımından ölçme ve tartma gibi masraflar kural olarak satıcıya, devralma ve ifa yerinden başka yere taşıma giderleri ise alıcıya aittir.

Satıcının temerrüdünde genel temerrüt hükümleri uygulanır; fakat zilyetliğin devri için belirli süre konulmuş ticari satışlarda, satıcı süresinde devretmezse alıcının devir isteminden vazgeçip ifa etmeme zararını istediği kabul edilir.

Alıcı hâlâ teslim istiyorsa bunu sürenin sonunda hemen bildirmelidir.

Bu hüküm, ticari satışlarda hız ve kesinlik ihtiyacını yansıtır.

Satıcının zapttan sorumluluğu, sözleşme kurulduğu sırada mevcut bir üçüncü kişi hakkı sebebiyle satılanın tamamen veya kısmen alıcının elinden alınması hâlinde doğar.

Alıcı bu tehlikeyi baştan biliyorsa, satıcı ayrıca üstlenmedikçe sorumlu olmaz.

Buna karşılık satıcı üçüncü kişinin hakkını gizlemişse sorumsuzluk anlaşması kesin hükümsüzdür.

Alıcıya karşı dava açıldığında satıcıya bildirim yapılması önemlidir; çünkü satıcı davaya katılmak veya savunmayı üstlenmek zorunda kalabilir.

Tam zapt hâlinde sözleşme kendiliğinden sona ermiş sayılır; alıcı bedelin faiziyle iadesini, bazı giderleri ve doğrudan zararlarını isteyebilir.

Kısmi zapt hâlinde kural tazminattır; fakat alıcının bu durumu bilseydi satın almayacağı anlaşılıyorsa sözleşmenin sona erdirilmesi istenebilir.

Ayıptan sorumlulukta konu, satılanın bildirilen veya beklenen niteliklere sahip olmaması ya da kullanım değerini önemli biçimde azaltan maddi, hukuki veya ekonomik eksiklikler taşımasıdır.

Satıcının ayıbı bilmemesi sorumluluğu kendiliğinden kaldırmaz.

Alıcı sözleşme kurulurken bildiği ayıplar için satıcıya başvuramaz; normal incelemeyle görülebilecek ayıplarda da satıcı ancak ayıbın bulunmadığını ayrıca üstlenmişse sorumludur.

Alıcının devraldığı şeyi olağan akış içinde incelemesi ve sorumluluğu gerektiren ayıbı uygun sürede satıcıya bildirmesi gerekir.

Gizli ayıp sonradan ortaya çıkarsa bildirim hemen yapılmalıdır.

Bildirim ihmal edilirse satılan ayıplı hâliyle kabul edilmiş sayılabilir.

Ancak satıcının ağır kusuru veya satıcılığı meslek edinmiş kişinin bilmesi gereken ayıplar bakımından bu savunma işlemeyebilir.

Ayıp hâlinde alıcının seçimlik hakları bir bütün olarak öğrenilmelidir.

Alıcı satılanı geri vermeye hazır olduğunu bildirerek sözleşmeden dönebilir, satılanı alıkoyup bedelde indirim isteyebilir, aşırı masraf gerektirmiyorsa ücretsiz onarım talep edebilir veya imkân varsa ayıpsız benzerle değiştirme isteyebilir.

Genel hükümlere göre tazminat isteme hakkı saklıdır.

Satıcı, aynı malın ayıpsız benzerini hemen verip zararı tamamen gidererek seçimlik hakların kullanılmasını engelleyebilir.

Dönme hakkı kullanıldığında hâkim, durum bunu haklı göstermiyorsa onarım veya bedel indirimiyle yetinebilir.

Değer eksikliği satış bedeline çok yakınsa alıcı bakımından pratik seçenek dönme veya ayıpsız benzerle değiştirmedir.

Ayıptan doğan davalarda temel zamanaşımı, satılanın devrinden itibaren iki yıldır; satıcının daha uzun süre üstlenmesi veya ağır kusurlu olması farklı sonuç doğurabilir.

Alıcının borçları satış bedelini ödeme ve satılanı devralmadır.

Bedel belirtilmeden kesin alım iradesi açıklanmışsa, ifa yeri ve zamanındaki ortalama piyasa fiyatı esas alınabilir.

Aksine anlaşma yoksa satılan alıcının zilyetliğine girince bedel muaccel olur.

Alıcı temerrüde düşerse satıcının dönme imkânı, satılanın bedelden önce mi sonra mı devredileceğine ve dönme hakkının saklı tutulup tutulmadığına göre değişir.

Satıcı, dürüstlük kuralına uygun ikinci satış bedeli ile kararlaştırılan bedel arasındaki farkı veya piyasa fiyatı bulunan mallarda belirlenmiş ödeme günündeki fiyat farkını zarar olarak isteyebilir.

Taşınmaz satışında resmi şekil geçerlilik şartıdır.

Taşınmaz satış vaadi, alım ve geri alım sözleşmeleri de resmi şekle bağlıdır; önalım sözleşmesi ise yazılı şekille geçerli olur.

Önalım, alım ve geri alım hakları en çok on yıl için kurulabilir ve kanuni süreler içinde tapuya şerh edilebilir.

Önalım hakkı taşınmazın satışı veya ekonomik olarak satışa eşdeğer işlemde kullanılabilir; miras paylaşımı, cebri artırma veya kamu hizmeti amacıyla edinme gibi hâllerde kullanılamaması sınavda ayırt edilmelidir.

Taksitle satış, satıcının taşınırı bedel tamamen ödenmeden alıcıya teslim ettiği, alıcının bedeli kısımlar hâlinde ödediği satış türüdür ve yazılı şekle bağlıdır.

Sözleşmede taraflar, satış konusu, peşin ve toplam bedel, peşinat, taksitler, geri alma hakkı ve temerrüt sonuçları gibi unsurlar bulunmalıdır.

Ayırt etme gücüne sahip küçük veya kısıtlının taksitle satışında yasal temsilcinin yazılı rızası gerekir.

Alıcı, imzalı sözleşme nüshasının eline geçmesinden itibaren yedi gün içinde irade açıklamasını geri alabilir; bu haktan önceden feragat geçerli değildir.

Peşinat ve ödeme süreleri, satıcının temerrüt hâlinde kalan bedeli istemesi veya dönmesi için aranan oranlar ve alıcıya tanınacak süre özel olarak korunmuştur.

Ön ödemeli taksitle satışta ise alıcı bedeli önceden taksitlerle öder, satıcı malı bedel tamamlandıktan sonra devreder; burada cayma, banka hesabında güvence ve uzun süreli sözleşmelerde özel süreler dikkat çekicidir.

Açık artırma yoluyla satışta yer, zaman ve koşullar önceden belirlenir; hazır olanlar arasından en yüksek öneri üzerine satış kurulur.

İsteğe bağlı açık artırmada ihale, artırmayı yönetenin en yüksek öneriyi kabul etmesiyle sözleşmeyi kurar.