HMGS Boşanma ve Sonuçları Konu Anlatımı

Boşanma ve sonuçları, önce boşanmayı haklı kılan sebebin belirlenmesini, sonra da kararın kişisel, mali ve çocuklara ilişkin etkilerinin kurulmasını gerektirir.

Bu alanda tek bir genel cevap yoktur: bazı sebepler belirli sürelerde kullanılmazsa dava hakkı düşer, bazıları affa bağlı olarak kapanır, bazıları ise birlikte yaşamayı diğer eşten beklenemez hale getiren ek bir ağırlık arar.

Bu yüzden değerlendirme, olayın hangi boşanma sebebine girdiği ve o sebep için aranan özel koşulların gerçekleşip gerçekleşmediği üzerinden başlar.

Zina, sadakat yükümlülüğünün en ağır ihlali olarak özel boşanma sebebidir.

Bu sebebe dayanabilecek olan, zina eden eş değil diğer eştir.

Dava hakkı sınırsız bırakılmamıştır: eş olayı öğrendikten sonra altı ay içinde harekete geçmelidir; ayrıca zina fiilinin üzerinden beş yıl geçmesiyle artık bu sebebe dayanılarak boşanma istenemez.

Af burada bağımsız bir kesici etkidir.

Açık veya davranışla anlaşılan bağışlama, dava hakkını ortadan kaldırır.

Hayata kast, pek kötü davranış ve ağır onur kırıcı davranışta da aynı süre ve af mantığı bulunur.

Bu grupta korunan değer yalnız evlilik düzeni değil, eşin yaşamı, beden bütünlüğü ve kişilik saygınlığıdır.

Suç işleme ve haysiyetsiz hayat sürme, sırf olumsuz davranışın varlığıyla otomatik boşanma doğurmaz.

İşlenen suçun küçük düşürücü nitelik taşıması veya yaşam tarzının haysiyetsiz bir görünüm alması yanında, bu nedenle diğer eşten birlikte yaşamayı sürdürmesinin beklenememesi gerekir.

Bu sebepte belirli bir hak düşürücü süre ve af düzeni öne çıkarılmamıştır; eş her zaman dava açabilir.

Terkte ise kanun daha teknik bir sıra kurar.

Eş, evlilikten doğan yükümlülüklerden kaçmak amacıyla diğerini bırakmış veya haklı neden olmaksızın ortak konuta dönmemiş olmalıdır.

Ortak konuttan uzaklaştıran ya da dönüşü haksız biçimde engelleyen eş de terk eden gibi değerlendirilir.

Boşanma davası için ayrılığın en az altı ay sürmesi, bu durumun devam etmesi ve hakim ya da noter ihtarının sonuçsuz kalması aranır.

İhtar, dört aylık süre dolmadan istenemez; ihtardan sonra da iki ay geçmeden dava açılamaz.

Akıl hastalığı sebebinde hedef, hastalığı kusur gibi görmek değil, ortak hayatın diğer eş bakımından çekilmez hale gelip gelmediğini değerlendirmektir.

Bu nedenle hastalığın iyileşme olanağının bulunmadığı resmi sağlık kurulu raporuyla ortaya konulmalıdır.

Genel sebep olan evlilik birliğinin sarsılması ise evliliğin ortak hayatı taşıyamayacak ölçüde bozulmasını ifade eder.

Davacının kusuru davalıdan daha ağırsa davalı itiraz edebilir; fakat bu itiraz hakkın kötüye kullanılması niteliğine bürünmüşse ve evliliğin sürmesinde davalı veya çocuklar için korunmaya değer yarar kalmamışsa boşanma yine mümkün olur.

Anlaşmalı boşanma, evlilik birliğinin sarsılmış sayıldığı özel bir yoldur.

Evliliğin en az bir yıl sürmesi gerekir.

Eşler birlikte başvurabilir veya eşlerden biri diğerinin açtığı davayı kabul edebilir.

Hakim tarafları bizzat dinler; iradelerin serbestçe açıklandığına kanaat getirmeden karar veremez.

Ayrıca boşanmanın mali sonuçları ve çocukların durumu hakkında tarafların kabul ettiği düzenlemeyi uygun bulmalıdır.

Gerekirse tarafların ve çocukların menfaatleri için değişiklik önerir; bu değişiklikler taraflarca kabul edilirse boşanmaya karar verilir.

Reddedilmiş bir boşanma davasından sonra karar kesinleşir ve bir yıl içinde ortak hayat yeniden kurulamamışsa, eşlerden birinin istemiyle evlilik birliği temelinden sarsılmış kabul edilir.

Dava açma hakkı olan eş, doğrudan boşanma isteyebileceği gibi ayrılık da isteyebilir.

Yetkili mahkeme, eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son altı ay birlikte oturulan yer mahkemesidir.

Dava devam ederken hakim, talep beklemeksizin geçici önlemler alır.

Barınma, geçim, malların yönetimi, çocukların bakımı ve korunması bu önlemlerin merkezindedir.

Boşanma sebebi ispatlanırsa hakim boşanmaya veya ayrılığa karar verir; ancak dava yalnız ayrılık için açılmışsa boşanma kararı verilemez.

Boşanma davasında ise ortak hayatın yeniden kurulma olasılığı görülürse ayrılık tercih edilebilir.

Ayrılık bir yıldan üç yıla kadar belirlenir ve süre karar kesinleşince işler.

Süre sonunda ayrılık kendiliğinden biter; ortak hayat kurulmamışsa her eş boşanma davası açabilir.

Boşanmanın kişisel sonucu olarak kadın evlenmeyle edindiği kişisel durumu korur, fakat evlenmeden önceki soyadına döner.

Dul olarak evlenmişse bekarlık soyadına dönmek için hakimden izin isteyebilir.

Boşandığı eşin soyadını kullanmakta menfaati bulunduğunu ve bunun eski eşe zarar vermeyeceğini ispatlarsa, hakim bu kullanıma izin verebilir.

Koşullar değişirse eski eş iznin kaldırılmasını isteyebilir.

Mali sonuçlarda kusur ve ihtiyaç ayrımı önemlidir.

Maddi tazminat, boşanma nedeniyle mevcut veya beklenen menfaatleri zarar gören kusursuz ya da daha az kusurlu tarafın kusurlu taraftan isteyebileceği uygun karşılıktır.

Manevi tazminat ise boşanmaya yol açan olayların kişilik hakkına saldırı oluşturması halinde gündeme gelir ve kusurlu eşten uygun miktarda para istenebilir.

Yoksulluk nafakası, boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek tarafın, kusuru daha ağır olmamak koşuluyla geçimi için diğer taraftan mali güç oranında isteyebileceği nafakadır; nafaka yükümlüsünün kusurlu olması şart değildir.

Maddi tazminat ve yoksulluk nafakası toptan veya irat biçiminde kararlaştırılabilir; manevi tazminat irat olarak ödenemez.

İrat alacağı, alacaklının yeniden evlenmesi veya taraflardan birinin ölümüyle kendiliğinden kalkar; fiilen evli gibi yaşama, yoksulluğun sona ermesi veya haysiyetsiz hayat sürme halinde mahkeme kararı gerekir.

Mali durum değişirse irat artırılabilir ya da azaltılabilir.

Boşanmadan sonra açılacak nafaka davasında alacaklının yerleşim yeri yetkilidir.

Boşanmadan doğan dava hakları, kararın kesinleşmesinden itibaren bir yıl içinde kullanılmalıdır.

Mal rejimi bakımından boşanma, eşlerin bağlı olduğu rejimin tasfiye hükümlerini işletir.

Ayrılık kararı verilmişse mahkeme, ayrılığın süresi ve eşlerin durumuna göre sözleşmeyle seçilmiş mal rejiminin kaldırılmasına karar verebilir.

Miras sonucunda ise boşanan eşler, artık birbirlerinin yasal mirasçısı olamaz; boşanmadan önce yapılmış ölüme bağlı kazandırmalar da aksi anlaşılmadıkça etkisini kaybeder.

Dava sürerken eşlerden biri ölürse, ölenin mirasçılarından biri davaya devam edip diğer eşin kusurunu ispatlayarak aynı miras sonucunu doğurabilir.

Çocuklar yönünden hakim, boşanma veya ayrılık kararı verirken ana ve babayı olanak bulundukça dinler; çocuk vesayet altındaysa vasi ve vesayet makamının görüşünü de alır.

Ana ve babanın hakları, kişisel ilişki ve velayetin kullanılması çocuğun yararı merkeze alınarak düzenlenir.

Kişisel ilişki kararına uyulmaması, çocuğun menfaatine aykırı değilse velayet değişikliğine yol açabileceği ihtarıyla birlikte karara bağlanır.

Velayet kendisine bırakılmayan eş, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine mali gücü oranında katılır.

Ana veya babanın yeniden evlenmesi, başka yere gitmesi ya da ölmesi gibi yeni durumlar zorunlu kılarsa hakim kendiliğinden veya istem üzerine yeni önlemler alabilir.

Yargılama usulünde hakimin aktif rolü belirgindir.