HMGS Evlenme ve Koşulları Konu Anlatımı

Evlenme, aile hukuku statüsünü kuran resmi bir işlemdir.

Bu nedenle tarafların birbirleriyle evlenmek istemesi tek başına yeterli görülmez; kanun, evlenebilecek kişileri, evlenmesi yasak olan ilişkileri, başvurunun yapılacağı makamı, törenin şeklini ve sakat evliliklerin nasıl sona erdirileceğini ayrı ayrı düzenler.

Bu yapı içinde önce ehliyet aranır, sonra engeller kontrol edilir, ardından evlendirme memuru önünde resmi tören yapılır.

Geçersizlik sebepleri ise evlenmenin hiç sonuç doğurmaması biçiminde işlemez; batıl evlilik bile hâkim kararı verilinceye kadar geçerli evlilik gibi sonuç doğurur.

Ehliyetin ilk basamağı yaştır.

Erkek ve kadın bakımından genel eşik on yedi yaşın tamamlanmasıdır.

On altı yaşını doldurmuş kişi için evlenme, ancak hâkimin izniyle ve istisnai şartlarda mümkün olabilir.

Bu izin sıradan bir takdir alanı değildir; olağanüstü bir durum ile pek önemli bir sebebin birlikte bulunması gerekir.

Hâkim karar vermeden önce olanak varsa ana, baba veya vasiyi dinler.

Yaş koşulundan ayrı olarak ayırt etme gücü bulunmalıdır.

Evlenmenin kişisel ve ağır sonuçları nedeniyle ayırt etme gücü olmayan kişi evlenemez; bu eksiklik temsilci rızasıyla tamamlanabilecek bir eksiklik değildir.

Küçükler ve kısıtlılar için ikinci bir ehliyet katmanı vardır.

Bu kişiler ayırt etme gücüne sahip olsalar bile yasal temsilcinin izni olmadan evlenemezler.

Küçük bakımından veli veya vasi, kısıtlı bakımından ilgili yasal temsilci izin makamıdır.

Buna karşılık temsilcinin iradesi sınırsız değildir.

Haklı sebep yokken izin verilmezse küçük veya kısıtlı mahkemeye başvurabilir; hâkim temsilciyi dinledikten sonra evlenmeye izin verebilir.

Böylece kanun, korunmaya muhtaç kişinin menfaatini temsilci denetimine bağlarken keyfi engellemeye karşı yargısal bir kapı da bırakır.

Evlenme engellerinin en belirgin grubu hısımlıktır.

Üstsoy ile altsoy, kardeşler, amca, dayı, hala ve teyze ile yeğenleri arasında evlenme yasaktır.

Kayın hısımlığında da evliliğin sona ermiş olması her yasağı ortadan kaldırmaz; eşlerden biri, diğer eşin üstsoyu veya altsoyu ile evlenemez.

Evlat edinme ilişkisi de engel doğurur: evlat edinen ile evlatlık arasında, ayrıca bunlardan biri ile diğerinin altsoyu veya eşi arasında evlenme kurulamaz.

Bu yasaklar, yakın aile bağlarının evlilik ilişkisine dönüştürülmesini kesin biçimde engeller.

Önceki evlilik, yeniden evlenmek isteyen kişi bakımından ayrıca araştırılır.

Kişi önceki evliliğinin sona erdiğini ispat etmedikçe yeni evlenme yapılamaz.

Gaipliğe karar verilmiş kişinin eşi açısından yalnız gaiplik kararı yeterli değildir; mahkeme evliliğin feshine de karar vermiş olmalıdır.

Bu fesih, gaiplik istemiyle birlikte istenebileceği gibi ayrı bir davayla da talep edilebilir.

Ayrı dava açılırsa görevli usul içinde davacının yerleşim yeri mahkemesi esas alınır.

Bu kural, gaiplik kararı ile evlilik bağının kendiliğinden sona ermediğini gösterir.

Kadın için bekleme süresi de evlenme engelleri içinde yer alır.

Evlilik sona ermişse kadın üç yüz gün geçmeden evlenemez; doğum gerçekleşirse süre biter.

Önceki evlilikten gebe olunmadığı anlaşılırsa veya sona eren evliliğin tarafları yeniden birbirleriyle evlenmek isterse mahkeme süreyi kaldırır.

Akıl hastalığı bakımından ölçü, her akıl hastalığının mutlak engel sayılması değildir.

Evlenmede tıbbi sakınca bulunmadığı resmi sağlık kurulu raporuyla ortaya konulabiliyorsa evlenme mümkündür; bu rapor yoksa engel devam eder.

Başvuru, evlenecek erkek ve kadının birlikte hareket etmesini gerektirir.

Taraflar, içlerinden birinin oturduğu yer evlendirme memurluğuna yazılı veya sözlü başvurur.

Belediye bulunan yerlerde bu iş belediye başkanı ya da görevlendirdiği memur tarafından, köylerde muhtar tarafından yürütülür.

Başvuruda kimlik ve nüfus kayıt belgeleri, önceki evlilik sona ermişse bunu gösteren belge, küçük veya kısıtlı için imzası onaylanmış yasal temsilci izni ve evlenmeye engel hastalık bulunmadığını gösteren sağlık raporu verilir.

Evlendirme memuru hem başvuruyu hem belgeleri inceler; eksiklik varsa tamamlar veya tamamlattırır.

Usule aykırılık, ehliyetsizlik ya da yasal engel saptanırsa başvuru reddedilir ve ret hemen yazıyla bildirilir.

Ret kararı kesin bir idari kapanış değildir.

Evleneceklerden her biri mahkemeye başvurarak ret kararının kaldırılmasını isteyebilir.

Kural olarak inceleme dosya üzerinden yapılır ve kesin karara bağlanır.

Ret sebebi mutlak butlan nedenlerinden birine dayanıyorsa yargılama basit usulde görülür.

Koşulların mevcut olduğu anlaşılırsa evlendirme memuru taraflara gün ve saat bildirir; isterlerse evlenme izni belgesi de verebilir.

Bu belge altı ay boyunca herhangi bir evlendirme memuru önünde evlenebilme imkânı sağlar.

Koşulların sonradan bulunmadığı anlaşılırsa veya belgelerin verilmesinden itibaren altı ay geçerse tören yapılamaz.

Tören, evlenmenin kurulduğu aşamadır.

Kural olarak evlendirme dairesinde, evlendirme memuru ve ayırt etme gücüne sahip ergin iki tanık önünde açık yapılır.

Tarafların istemi ve memurun uygun bulmasıyla başka bir yerde de tören düzenlenebilir.

Memur her iki tarafa birbirleriyle evlenmek isteyip istemediklerini sorar.

Evlenme, iki tarafın da olumlu sözlü cevap verdiği anda oluşur; memurun daha sonra yaptığı açıklama, evlenmenin karşılıklı rızaya ve kanuna uygun biçimde gerçekleştiğini bildirir.

Törenin bitiminde aile cüzdanı verilir.

Dini tören, aile cüzdanı gösterilmeden yapılamaz; ancak evlenmenin geçerliliği dini törene bağlı değildir.

Kurucu unsur resmi memur önündeki olumlu sözlü iradedir.

Mutlak butlan sebepleri, evliliği kamu düzeni yönünden en ağır biçimde sakatlar.

Evlenme anında eşlerden biri zaten evliyse, eşlerden biri sürekli nedenle ayırt etme gücünden yoksunsa, evlenmeye engel derecede akıl hastalığı varsa veya taraflar arasında yasak hısımlık bulunuyorsa mutlak butlan gündeme gelir.

Bu davayı Cumhuriyet savcısı kendiliğinden açar; ilgisi olan herkes de dava açabilir.

Fakat sona ermiş bir evliliğin mutlak butlanı savcı tarafından kendiliğinden dava edilemez.

Ayırt etme gücü sonradan kazanılmış veya akıl hastalığı iyileşmişse dava hakkı yalnız bu durumdaki eşe ait olur.

Evliyken yeniden evlenen kişinin önceki evliliği butlan kararından önce sona erer ve ikinci eş iyiniyetli olursa ikinci evlenmenin butlanına karar verilmez.

Nisbi butlan, daha çok evlenme iradesindeki sakatlıklar ve temsilci izni eksikliğiyle ilgilidir.

Evlenme sırasında geçici nedenle ayırt etme gücünden yoksun olan eş iptal davası açabilir.

Yanılmada kişi ya evlenmeyi hiç istemediği ya da evlendiği kişiyle evlenmeyi düşünmediği halde rıza göstermiştir; ayrıca eşteki önemli bir nitelik yanılgısı birlikte yaşamayı çekilmez kılacak ağırlıktaysa iptal sebebi olabilir.

Aldatma, eşin namus ve onuru hakkında yapılan aldatmaları ve davacı veya altsoyu için ağır tehlike oluşturan hastalığın gizlenmesini kapsar.

Korkutmada yakın ve ağır tehlike, kişinin veya yakınlarından birinin hayatına, sağlığına, namusuna ya da onuruna yönelir.