HMGS Nafaka Konu Anlatımı

Nafaka başlığı aile hukukunda aynı kelimeyle anlatılan üç ayrı geçim desteğini toplar.

Boşanma sonrasında eşlerden biri için istenen yoksulluk nafakası, çocuğun bakım giderlerini karşılayan çocuk nafakası ve yakın hısımlar arasındaki yardım nafakası aynı amaca, yani zorunlu geçim ihtiyacının karşılanmasına yönelir; fakat her birinin doğduğu ilişki, dava koşulu ve ölçüsü farklıdır.

Bu ayrım yapılmadan verilen cevaplar genellikle eksik kalır.

Olayda önce talep eden kişinin kim olduğu, nafakanın boşanma, soybağı ya da hısımlık düzeninden hangisine dayandığı ve karşı tarafın ödeme gücüyle ihtiyacın nasıl dengeleneceği belirlenmelidir.

Yoksulluk nafakası, boşanmanın ekonomik etkisini taşıyamayacak eş için düşünülür.

Talepte bulunan taraf boşanma sebebiyle yoksulluğa düşecek durumda olmalı ve kusur bakımından diğer taraftan ağır konumda bulunmamalıdır.

Buna karşılık nafaka ödeyecek eşin boşanmada kusurlu olması ayrıca aranmaz.

Bu nedenle mesele, borçlu eşin cezalandırılması değil, boşanma kararından sonra geçimi sarsılan tarafın kanunun izin verdiği ölçüde desteklenmesidir.

Ödenecek tutar da borçlunun mali imkanını aşamaz; nafaka, ihtiyaç ile ödeme kapasitesi arasında kurulan ölçülü bir sonuçtur.

Boşanmanın mali sonuçlarında ödeme şekli ayrıca önemlidir.

Maddi tazminat ve yoksulluk nafakası tek seferde ödenebileceği gibi düzenli gelir şeklinde de kararlaştırılabilir; manevi tazminat için düzenli gelir yolu kapalıdır.

Düzenli ödeme kararı verilmişse sonraki bazı olaylar borcun geleceğini etkiler.

Alacaklı yeniden evlenirse veya taraflardan biri ölürse ödeme kendiliğinden sona erer.

Alacaklının evlilik olmadan evli gibi yaşaması, artık yoksul olmaması ya da onur kırıcı bir yaşam sürmesi halinde ise kaldırma için mahkeme kararı gerekir.

Ekonomik güçteki değişme ve hakkaniyet de artırma veya indirme sebebi olabilir.

Boşanma hükmünden sonra ayrıca açılacak nafaka davasında alacaklının yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir.

Bu kural, geçim desteği isteyen kişiyi davayı mutlaka eski eşin bulunduğu yerde takip etme yükünden kurtarır.

Boşanmadan doğan dava haklarında kesinleşmeden başlayan bir yıllık zamanaşımı da mali taleplerin ertelenmeden düşünülmesini gerektirir.

Sınav sorularında yoksulluk nafakası çoğu kez kusur, süre, ödeme biçimi ve sonradan değişen durumlarla birlikte sorulur; bu yüzden yalnız yoksulluk şartını görmek yeterli değildir.

Çocuk nafakasında merkezde eşlerin boşanmadaki konumu değil, çocuğun bakımı bulunur.

Ana ve baba, çocuğun bakımını, eğitimini ve korunmasını gerektiren giderleri karşılamakla yükümlüdür.

Kural olarak bu borç erginliğe kadar devam eder.

Ancak çocuk ergin olduğu halde eğitimini sürdürüyor olabilir; bu durumda ana babanın ekonomik ve kişisel koşulları da gözetilerek eğitim bitene kadar destek yükümlülüğü devam edebilir.

Bu devam, sınırsız bir yetişkin bakım borcu anlamına gelmez; eğitim ihtiyacı ile ana babadan makul olarak beklenebilecek katkının birlikte değerlendirilmesidir.

Çocuk adına dava açabilecek kişiler, çocuğun korunmasını kolaylaştıracak biçimde düzenlenmiştir.

Çocuğa fiilen bakan ana veya baba diğer ebeveyne karşı dava açabilir.

Ayırt etme gücü bulunmayan küçük için gerekiyorsa kayyım ya da vasi devreye girer.

Ayırt etme gücü olan küçük de talebini kendisi ileri sürebilir.

Bu geniş dava imkanı, temsil tartışmaları nedeniyle bakım giderlerinin karşılanamaması riskini azaltır.

Hangi kişi dava açarsa açsın talebin nihai amacı yetişkinlerin kişisel hesabı değil, çocuğun somut geçim ve eğitim ihtiyacıdır.

Çocuk nafakasının miktarı soyut bir oranla değil, somut koşullarla belirlenir.

Çocuğun yaşı, eğitimi, sağlık ve günlük yaşam giderleri; ana babanın yaşam koşulları ve ödeme güçleri; ayrıca çocuğun kendi geliri birlikte dikkate alınır.

Ödeme aylık ve peşin yapılır.

Hâkim istenirse gelecek yıllardaki sosyal ve ekonomik değişmelere göre uygulanacak miktarı da baştan gösterebilir.

Sonradan şartlar değişirse nafaka yeniden belirlenebilir veya kaldırılabilir.

Böylece karar, çocuğun büyümesi ve tarafların ekonomik durumunun değişmesi karşısında donmuş bir tutar olarak kalmaz.

Dava sürerken çocuğun ihtiyaçlarının bekletilmemesi için geçici koruma mekanizmaları vardır.

Nafaka davası açıldığında hâkim talep üzerine yargılama süresi için gerekli önlemleri alabilir.

Soybağı kurulursa uygun bir miktarın depo edilmesine veya geçici ödeme yapılmasına karar verilebilir.

Babalık davasıyla birlikte nafaka istenmiş ve babalık ihtimali güçlü görülmüşse kesin hüküm beklenmeden çocuk için uygun bir ödeme öngörülebilir.

Bu düzenlemeler, soybağı ve miktar tartışması devam ederken bakımın fiilen aksamasını önlemeye yönelir.

Güvence kurumu da çocuk nafakasının fiilen tahsilini korur.

Ana veya baba ödeme borcunu sürekli ve ısrarlı biçimde yerine getirmiyorsa, kaçma hazırlığı içinde görünüyorsa ya da malvarlığını savurganca elden çıkarma tehlikesi varsa hâkim gelecekteki borç için güvence isteyebilir ve gerekiyorsa başka önlemler alabilir.

Buradaki amaç soyut bir yaptırım uygulamak değil, ileride doğacak bakım borcunun boş kalmasını engellemektir.

Bu nedenle güvence kararı özellikle ödeme davranışı güven vermeyen borçlu karşısında çocuğun menfaatini öne çıkarır.

Yardım nafakası, eş veya çocuk bakım borcundan farklı olarak hısımlık dayanışmasına dayanır.

Kişi, yardım edilmediğinde yoksulluğa düşecek üstsoyuna, altsoyuna ve kardeşlerine destek vermek zorunda kalabilir.

Kardeşler için sorumluluk daha dar tutulur; refah içinde değillerse yardım nafakası borcu doğmaz.

Eş ile ana babanın özel bakım borçlarına ilişkin hükümler ayrıca korunur.

Bu ifade, yardım nafakasının daha özel aile hukuku borçlarını ortadan kaldırmadığını; yalnız onların dışında kalan hısımlık temelli yoksulluk riskini karşıladığını gösterir.

Yardım nafakası davasında takip edilecek sıra mirasçılık düzeni dikkate alınarak kurulur.

Talep edilebilecek yardım, davacının geçinmesi için gereken miktarla ve karşı tarafın mali gücüyle sınırlıdır.

Bir veya birkaç yükümlüden nafaka istenmesi hakkaniyete aykırı sonuç doğuruyorsa hâkim onların borcunu indirebilir ya da kaldırabilir.

Nafaka alacaklısına bakan resmi veya kamu yararına çalışan kurumların dava açabilmesi de yoksulluk riskinin yalnız aile içi pasif bekleyişe bırakılmadığını gösterir.