HMGS Yasal Mirasçılar Konu Anlatımı

Yasal mirasçılar başlığı, miras hukukunun terekeye ilk yaklaşımını gösterir: önce mirasbırakanın kan hısımları, sonra sağ kalan eş, evlatlık ve en sonunda Devlet düşünülür.

Bu sıra yalnız teorik bir diziliş değildir; hangi hısım grubunun mirasa çağrılacağını, bir kişinin mirasbırakandan önce ölmüş olmasının sonucu değiştirip değiştirmeyeceğini ve mirasın hangi tarafta toplanacağını belirler.

HMGS çalışırken konuya kim mirasçı olur sorusundan çok hangi zümre önce gelir ve o zümrede boşalan yer nasıl doldurulur sorusuyla yaklaşmak daha sağlamdır.

Çünkü aynı aile ağacında hem yaşayan mirasçılar hem önce ölmüş kişiler hem de onların altsoyları bulunabilir.

Birinci derece mirasçılar altsoydur.

Çocuklar arasında eşitlik esastır; mirasbırakanın çocukları aynı derecede mirasçı olur.

Ancak çocuklardan biri mirasbırakandan önce ölmüşse onun payı yok sayılıp diğer çocuklara otomatik eklenmez.

Ölen çocuğun yerine, her derecede halefiyet yoluyla kendi altsoyu geçer.

Bu nedenle torunun mirasçılığı, kendi başına ayrı bir zümre kurduğu için değil, önce ölen çocuğun yerini doldurduğu için önem kazanır.

Altsoy varken ana, baba veya daha uzak kan hısımlarına gidilmez; sistem önce en yakın zümrede çözüm arar.

Altsoy bulunmadığında mirasbırakanın ana ve babası mirasçı olur ve bunlar da eşit pay alır.

Ana veya babadan biri mirasbırakandan önce ölmüşse onun yerini, yine halefiyet yoluyla kendi altsoyu alır.

Böylece kardeşlerin mirasçılığı, ana ya da babanın yerini doldurma mantığıyla açıklanır.

Bir tarafta hiç mirasçı bulunmaması halinde mirasın tamamı diğer taraftaki mirasçılara kalır.

Bu kural, ana soyu ve baba soyu ayrımının yalnız paylaştırma için yapıldığını, boş kalan tarafın mirası sahipsiz bırakmadığını gösterir.

Ana ve baba zümresinde de mirasçı çıkmazsa büyük ana ve büyük baba zümresine geçilir.

Bu aşamada mirasbırakanın altsoyu, ana ve babası ile onların altsoyu bulunmadığı için daha uzak üstsoy çizgileri aranır.

Büyük ana ve büyük babalar eşit mirasçı sayılır; onlardan önce ölenlerin yerini kendi altsoyları alır.

Ana veya baba tarafından bir büyük ana ya da büyük baba altsoyu bulunmaksızın önce ölmüşse onun payı aynı taraftaki mirasçılara kalır.

Aynı tarafta ikisi de altsoysuz ölmüşse bütün miras diğer tarafa geçer.

Sağ kalan eşin varlığında üçüncü zümrede payların çocuklara, aynı taraftaki büyüklere veya diğer tarafa geçmesi ayrıca düzenlenir.

Üçüncü zümre kuralları, taraf kavramını dikkatle izlemeyi gerektirir.

Ana tarafından gelen büyük ana ve büyük baba ile baba tarafından gelen büyük ana ve büyük baba aynı olayda farklı sonuçlara bağlanabilir.

Bir büyüğün altsoyu varsa halefiyet çalışır; altsoy yoksa pay aynı tarafta kalabilir.

O tarafta iki büyük de altsoysuz biçimde önce ölmüşse miras öbür tarafa geçer.

Sağ kalan eş bulunduğunda ise kanun, ölen büyüğün payını önce onun çocuğuna, çocuk yoksa o taraftaki büyük ana veya büyük babaya, aynı taraftakilerin ikisi de ölmüşse diğer tarafa yönlendirir.

Bu ayrıntı, eşin varlığının yalnız oranlarda değil, üçüncü zümre içi geçişte de önem taşıdığını gösterir.

Evlilik dışı hısımlar bakımından belirleyici nokta soybağıdır.

Evlilik dışında doğan kişinin baba yönünden mirasçı olabilmesi için soybağının tanıma veya hakim hükmüyle kurulmuş olması gerekir.

Bu bağ kurulduğunda kişi baba yönünden evlilik içi hısımlar gibi mirasçı olur.

Böylece mirasçılık, yalnız biyolojik anlatıma değil, hukuken kurulmuş soybağına bağlanır.

Olayda evlilik dışı çocuk geçiyorsa, önce baba ile soybağının kurulup kurulmadığına bakılır; bu eşik aşılmadan baba yönünden yasal mirasçılığa geçilemez.

Sağ kalan eş, tek başına sabit bir oranla değil, birlikte bulunduğu zümreye göre mirasçı olur.

Altsoy ile birlikte mirasçı olduğunda mirasın dörtte birini alır.

Ana ve baba zümresiyle birlikte olduğunda payı mirasın yarısıdır.

Büyük ana ve büyük babalar ile onların çocuklarıyla birlikte olduğunda dörtte üç pay alır; bu kişiler de yoksa mirasın tamamı eşe kalır.

Eşin payı bu nedenle her olayda aile ağacının hangi zümrede durduğuna göre hesaplanmalıdır.

Eş mirasçılığı zümreleri ortadan kaldırmaz; onların yanında farklı oranlarla yer alır.

Evlatlıkta kural iki yönlü değil, özellikle evlatlık lehine kurulmuştur.

Evlatlık ve altsoyu, evlat edinene kan hısımı gibi mirasçı olur.

Üstelik evlatlığın kendi ailesindeki mirasçılığı da devam eder.

Buna karşılık evlat edinen ve onun hısımları, evlatlığa mirasçı olmaz.

Bu ayrım karıştırılmaya elverişlidir; evlatlığın hem evlat edinene hem kendi ailesine yönelik mirasçılığı korunurken, evlat edinenin evlatlığa doğru mirasçılığı kabul edilmemiştir.

Son basamakta, mirasçı bırakmadan ölen kişinin mirası Devlete geçer.

Devletin devreye girmesi, zümrelerde, eşte ve evlatlık ilişkisinde mirasçı bulunamamasının sonucudur.

Bütün düzenleme birlikte okunduğunda yasal mirasçılıkta iki ana hareket görülür.

İlki, yakın zümre varken uzak zümreye geçilmemesidir.

Altsoy varsa ana baba zümresinin, ana baba ve onların altsoyu varsa büyük ana büyük baba zümresinin mirasçılığı gündeme gelmez.

İkincisi, aynı zümre içinde boşalan yerin çoğu durumda halefiyetle doldurulmasıdır.

Bu yüzden bir kişinin mirasbırakandan önce ölmesi, her zaman onun kolunu mirastan silmez; kendi altsoyunun bulunup bulunmadığı sonucu belirler.

Pay hesaplarında önce kan hısımları bakımından zümre saptanır, sonra sağ kalan eşin o zümreyle birlikte hangi oranı alacağı belirlenir.

Evlatlık varsa onun evlat edinene karşı kan hısımı gibi mirasçılığı hesaba katılır; fakat evlat edinenin evlatlığa mirasçı olmayacağı unutulmaz.

Evlilik dışı çocuk bakımından baba yönünden soybağı kurulmuşsa ayrım ortadan kalkar.

Hiçbir yasal mirasçı bulunmadığında Devletin mirasçı olması, terekenin boşlukta kalmasını önleyen tamamlayıcı kuraldır.

Böylece yasal mirasçılar sistemi, aile bağlarını belirli bir sıraya koyar, boşlukları halefiyetle doldurur ve ancak bütün ihtimaller tükendiğinde Devleti son mirasçı olarak kabul eder.

Bu yapı içinde her kural bir öncekinin yokluğunda devreye girer.

Altsoy eşitliği, ana baba eşitliği ve büyük ana büyük baba eşitliği aynı mantığı taşısa da aynı anda uygulanmaz; her biri kendi zümresinin içinde anlam kazanır.