HMGS Mal Rejimleri Konu Anlatımı

Mal rejimleri, eşlerin ekonomik ilişkisini tek bir kuralla çözmez; önce hangi rejimin uygulandığını, sonra o rejimin malları nasıl sınıflandırdığını ve en son tasfiyede hangi alacak veya paylaşım sonucunu doğurduğunu belirler.

Kanuni başlangıç noktası edinilmiş mallara katılmadır.

Eşler bu varsayılan düzeni kabul etmek zorunda değildir; kanunda öngörülen diğer rejimlerden birini seçebilir, mevcut rejimi kaldırabilir veya değiştirebilirler.

Ancak seçim serbestisi sınırsız değildir.

Taraflar yalnızca kanunun tanıdığı rejimler ve sınırlar içinde hareket eder.

Mal rejimi sözleşmesi evlenmeden önce de evlilik devam ederken de yapılabilir.

Sözleşme yapabilecek kişi ayırt etme gücüne sahip olmalıdır; küçük veya kısıtlı eş bakımından yasal temsilcinin rızası gerekir.

Şekil bakımından temel yol noterde düzenleme ya da onaylamadır.

Evlenme başvurusu sırasında seçilen rejimin yazılı olarak bildirilmesi de mümkündür.

Sözleşmenin eşlerce, gerekiyorsa yasal temsilcilerce imzalanması gerekir.

Bu şekil ve ehliyet kuralları, mal rejimi tercihini sıradan bir anlaşmadan ayırır.

Bazı hâllerde mevcut rejimin devamı eşlerden biri veya alacaklılar için katlanılamaz sonuç doğurabilir.

Haklı sebep varsa hâkim, eşlerden birinin istemiyle rejimin mal ayrılığına dönüşmesine karar verebilir.

Diğer eşin borca batık olması, ortaklıktaki payının haczedilmesi, ortak menfaatleri tehlikeye düşürmesi, gerekli rızayı haklı neden olmadan vermemesi, malvarlığı ve borçlar hakkında bilgi vermekten kaçınması veya sürekli ayırt etme gücünden yoksun bulunması bu çerçevede değerlendirilir.

Sürekli ayırt etme gücü yokluğunda yasal temsilci de başvurabilir.

Yetkili yer, eşlerden birinin yerleşim yeri mahkemesidir.

Sebep ortadan kalkarsa eski rejime dönüş istenebilir; eşler ayrıca yeni bir sözleşmeyle önceki ya da başka bir rejime geçebilir.

Cebrî icra bakımından özellikle mal ortaklığı önemlidir.

Mal ortaklığı kabul edilmişken eşlerden birinin iflası ortaklığı kendiliğinden mal ayrılığına çevirir.

Hacizde ise alacaklı, uygulama sırasında zarar görürse hâkimden mal ayrılığı kararı isteyebilir; bu istem her iki eşe yöneltilir ve borçlunun yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir.

Alacaklı tatmin edilince eşlerden biri ortaklığın yeniden kurulmasını talep edebilir.

Rejim değişikliği, alacaklıların takip edebileceği malları sorumluluk dışına çıkaramaz.

Böyle bir mal diğer eşe geçmişse, o eş kişisel sorumluluk altına girer; yalnız malın borcu karşılamaya yetmediğini kanıtlarsa sorumluluğu o ölçüde azalır.

Edinilmiş mallara katılma rejiminde iki ana mal kesimi vardır: edinilmiş mallar ve kişisel mallar.

Edinilmiş mal, rejim sürerken emek veya karşılık verilerek kazanılan ekonomik değerdir.

Çalışma geliri, sosyal güvenlik veya yardım ödemeleri, çalışma gücü kaybı tazminatı, kişisel malların geliri ve edinilmiş malın yerine geçen değerler bu gruba girer.

Kişisel mallar ise kişisel kullanıma özgü eşya, rejim başında mevcut olan değerler, miras veya karşılıksız kazanma yoluyla elde edilenler, manevi tazminat alacakları ve kişisel malın yerine geçen değerlerdir.

Eşler sözleşmeyle meslek veya işletme faaliyetine bağlı bazı edinimleri kişisel mal kabul edebilir; kişisel malların gelirinin edinilmiş mallara katılmamasını da kararlaştırabilir.

İspat kuralları tasfiyenin sonucunu doğrudan etkiler.

Bir malın belirli bir eşe ait olduğunu ileri süren bunu kanıtlamalıdır.

Aidiyet belirlenemiyorsa mal eşlerin paylı mülkiyetinde kabul edilir.

Ayrıca bir eşin malvarlığındaki değerlerin edinilmiş mal olduğu karine olarak benimsenir; aksini iddia eden bunu ispatlar.

Bu nedenle edinilmiş mallara katılmada sadece malın kimin adına kayıtlı olduğuna bakmak yeterli değildir; edinme zamanı, edinme sebebi, karşılığın hangi mal kesiminden çıktığı ve ikame ilişkisi birlikte değerlendirilir.

Edinilmiş mallara katılmanın tasfiyesi, rejimin sona erme anına göre kurulur.

Ölüm veya başka bir rejimin kabulü sona erdirir.

Boşanma, evliliğin iptali ya da mahkeme kararıyla mal ayrılığına geçişte sona erme etkisi dava tarihine bağlanır.

Önce eşler birbirinde bulunan mallarını geri alır.

Paylı mülkiyette üstün yararını kanıtlayan eş, diğerinin payını ödeyerek malın bölünmeden kendisine verilmesini isteyebilir.

Bir eş, diğer eşe ait malın edinilmesine, korunmasına veya iyileştirilmesine karşılıksız ya da yetersiz karşılıkla katkı yapmışsa değer artış payı alacağı gündeme gelir.

Mal elden çıkarılmışsa hâkim alacağı hakkaniyete göre belirler; eşler yazılı anlaşmayla bu paydan vazgeçebilir veya oranı değiştirebilir.

Artık değer hesabı edinilmiş mallara katılmanın merkezidir.

Önce kişisel mallar ile edinilmiş mallar sona erme anındaki durumlarına göre ayrılır.

Sosyal güvenlik toptan ödemeleri ve çalışma gücü kaybı tazminatlarında, geleceğe ilişkin kısmın kişisel mal sayılması gerekir.

Sonra bazı değerler edinilmiş mallara eklenir: sona ermeden önceki son yılda diğer eşin rızası olmadan yapılan olağan dışı karşılıksız kazandırmalar ve katılma alacağını azaltma kastıyla yapılan devirler bunlardandır.

Kişisel mal borcu edinilmiş mallardan veya edinilmiş mal borcu kişisel mallardan ödenmişse denkleştirme yapılır.

Artık değer, edinilmiş malların toplamından bu mallara ilişkin borçlar çıkarıldıktan sonra kalan tutardır; her eş veya mirasçıları diğer eşin artık değerinin yarısı üzerinde hak sahibi olur ve karşılıklı alacaklar takas edilir.

Zina veya hayata kast nedeniyle boşanmada kusurlu eşin payı azaltılabilir ya da kaldırılabilir.

Katılma alacağı ve değer artış payı para veya ayın olarak ödenebilir.

Aynî ödeme yapılırken sürüm değeri esas alınır; mesleki birimler ve işletmeler bakımından ekonomik bütünlük korunur.

Hemen ödeme borçlu eş için ciddi güçlük yaratıyorsa erteleme istenebilir; faiz ve güvence koşulları ayrıca gündeme gelebilir.

Ölüm hâlinde sağ kalan eş, birlikte yaşanan konut için katılma alacağına mahsup edilmek ve gerekirse bedel eklemek suretiyle intifa veya oturma hakkı; ev eşyası için mülkiyet hakkı isteyebilir.

Koşullara göre konutta mülkiyet tanınması da mümkündür.

Mal ayrılığı rejiminde paylaşım fikri en sınırlı düzeydedir.

Her eş kendi malvarlığı üzerinde yönetim, yararlanma ve tasarruf yetkisini korur.

Borçlardan sorumluluk ve ispat bakımından her eşin kendi borçlarından bütün malvarlığıyla sorumluluğu ve aidiyet iddiasını ispat yükü öne çıkar.

Paylı mülkiyette üstün yararı bulunan eşe malın verilmesi gibi çözümler, tasfiyede uyuşmazlığı aynen bölme yerine ekonomik karşılıkla çözmeye yarar.

Paylaşmalı mal ayrılığı, mal ayrılığının bağımsızlık mantığını korurken aileye özgülenmiş mallar için paylaşım sonucu doğurur.

Eşler kendi malvarlığını yönetir; kimin malı olduğu ispat edilemeyen değerler paylı mülkiyette sayılır ve herkes kendi borçlarından sorumludur.

Rejim sona erdiğinde eşler birbirindeki mallarını geri alır.

Paylaştırma dışı kalan bir mala katkı yapılmışsa hakkaniyete uygun bedel istenebilir.

Rejim kurulduktan sonra edinilip ailenin ortak kullanımına ayrılan mallar, aile ekonomisini güvenceye alan yatırımlar ve bunların yerine geçen değerler kural olarak eşit paylaşılır.

Manevi tazminat, miras malları ve aksi anlaşılmadıkça karşılıksız kazandırmalar bu eşit paylaşımın dışında kalır.

Payı azaltmak için yapılan karşılıksız devirlerde hâkim denkleştirme bedelini belirleyebilir; son bir yıldaki olağan dışı kazandırmalarda azaltma kastı varsayılır.

Mal ortaklığı rejiminde ayrım ortaklık malları ve kişisel mallar üzerinden yapılır.

Genel mal ortaklığında kanunen kişisel sayılanlar dışındaki mallar ve gelirler ortaklık alanına girer; eşler bu bütün üzerinde paylı parça gibi değil, bölünmemiş ortaklık halinde hak sahibidir.

Sınırlı ortaklıkta eşler sadece edinilmiş malları ortaklığa alabilir veya belirli mal türlerini ortaklık dışında bırakabilir.

Bir malın kişisel olduğu kanıtlanamazsa ortaklık malı sayılır.