HMGS Evliliğin Genel Hükümleri Konu Anlatımı

Evliliğin genel hükümleri, evlenmeyle doğan ilişkinin yalnızca duygusal veya sosyal bir beraberlik olmadığını, aynı zamanda hukuki sonuçlar doğuran bir ortak hayat düzeni olduğunu anlatır.

Evlilik birliği kurulduğunda eşler bu birliğin mutluluğu için birlikte hareket etmekle, çocukların bakımına, eğitimine ve gözetimine beraber özen göstermekle yükümlü hale gelir.

Bu yükümlülük tek taraflı bir fedakarlık modeli değildir; eşlerin birlikte yaşama, birbirine sadık kalma ve birbirine yardımcı olma borçları aynı hukuki çerçevenin parçalarıdır.

Bu nedenle genel hükümler, evlilik içindeki davranışları soyut ahlak kuralları gibi değil, gerektiğinde hukuki sonuç bağlanabilen aile hukuku ödevleri olarak ele alır.

Birliğin günlük düzeninde ilk önemli ilke ortak karardır.

Eşlerin oturacakları konut tek başına bir eşin tercihine bırakılmamıştır; konut birlikte seçilir.

Aynı mantık birliğin yönetiminde de görülür.

Evlilik birliği iki kişi tarafından beraber yürütülen bir hukuki birliktir.

Giderlere katılmada da yalnızca nakit gelir ölçütü yoktur.

Eşler güçleri oranında malvarlığıyla veya emekleriyle katkıda bulunur.

Ev içinde çalışmak, çocuklarla ilgilenmek veya diğer eşin işine karşılıksız destek vermek, sonraki maddelerde parasal katkı belirlenirken dikkate alınabilecek değerler olarak görünür.

Bu yaklaşım, aile hayatındaki görünmeyen emeğin hukuken yok sayılmadığını gösterir.

Kadının soyadı başlığı altında yer alan düzenleme, ilgili iptal kararından sonra bu bölümde artık sınırlı bir metin olarak durur.

Bu konu bakımından asıl öğrenilmesi gereken nokta, genel hükümlerin eşlerin kişisel durumlarına ilişkin sonuçları da içermekle birlikte, yürürlükteki metnin iptal edilmiş cümleler nedeniyle önceki klasik anlatımdan farklı okunması gerektiğidir.

Bu nedenle soyadı başlığı, geniş bir izin veya tercih rejimi kuruluyormuş gibi değil, mevcut metindeki iptal durumunun farkında olarak değerlendirilmelidir.

Birliğin temsili, eşlerin üçüncü kişilerle yaptığı işlemlerin aile birliğini hangi şartlarda bağlayacağını belirler.

Ortak yaşam devam ederken eşlerden her biri, ailenin sürekli ihtiyaçları için evlilik birliğini temsil edebilir.

Sürekli ihtiyaç, aile hayatının olağan ve tekrarlanan gereksinimlerine yöneliktir; bu alanda kanun her eşe temsil imkanı tanır.

Buna karşılık ailenin diğer ihtiyaçlarında temsil yetkisi kendiliğinden aynı genişlikte doğmaz.

Böyle bir işlem için diğer eşin yetkilendirmesi, haklı sebeplerle hâkimin yetki vermesi veya birliğin yararı bakımından gecikmenin sakıncalı olduğu ve diğer eşin rızasının hastalık, uzaklık ya da benzeri nedenle alınamadığı bir durum gerekir.

Böylece kanun, hem aile hayatının pratik akışını korur hem de olağan sınırları aşan işlemlerde diğer eşin iradesini güvenceye alır.

Temsil yetkisinin sonucu sorumlulukta ortaya çıkar.

Bir eş temsil yetkisi kapsamında hareket ettiğinde, üçüncü kişiye karşı her iki eş birlikte sorumlu olur.

Bu, alacaklının yalnız işlemi yapan eşe yönelmek zorunda kalmaması anlamına gelir.

Buna karşılık temsil yetkisi hiç yokken yapılan işlemde kural olarak yalnız işlemi yapan eş sorumludur.

Ancak sınır aşımı dışarıdan bakıldığında üçüncü kişiler tarafından anlaşılamayacak nitelikteyse, kanun iyi niyetli işlem güvenliğini korur ve birlikte sorumluluk sonucunu kabul eder.

Bu ayrım, olay çözümünde özellikle önemlidir: önce işlem aile ihtiyacı mı, sonra temsil yetkisi var mı, en sonunda üçüncü kişi sınır aşımını anlayabilir miydi soruları sırayla sorulmalıdır.

Temsil yetkisinin kötüye kullanılması veya yetersiz kullanılması halinde diğer eş korumasız bırakılmaz.

Eşlerden biri bu yetkiyi aşarsa ya da yetkiyi kullanmada yetersiz kalırsa hâkim, diğer eşin istemiyle temsil yetkisini kaldırabilir veya sınırlayabilir.

Bu kararın kişisel bildirimle üçüncü kişilere duyurulması mümkündür; fakat iyi niyetli üçüncü kişilere karşı sonuç doğurması için hâkim kararıyla ilan gerekir.

Koşullar sonradan değişirse kaldırma veya sınırlama kararı yine hâkim tarafından değiştirilebilir.

İlk karar ilan edilmişse değişiklik de ilan edilir.

Böylece temsil rejimi sabit ve cezalandırıcı bir yapı olmaktan çıkar; aile hayatındaki değişen şartlara uyarlanabilir hale gelir.

Eşlerin meslek ve iş seçiminde ana kural kişisel özgürlüktür.

Bir eş, meslek veya iş seçerken diğer eşten izin almak zorunda değildir.

Fakat bu özgürlük aile birliğinden tamamen kopuk düşünülmez.

Mesleğin seçimi ve yürütülmesi sırasında evlilik birliğinin huzuru ve yararı gözetilir.

Bu ifade, diğer eşe izin makamı vermez; yalnızca mesleki faaliyetin aile hayatı üzerindeki ağır etkileri değerlendirilirken dikkate alınacak bir ölçü koyar.

Benzer şekilde eşlerin hukuki işlem ehliyeti bakımından da serbestlik esastır.

Kanunda özel bir sınırlama yoksa eşlerden her biri hem diğeriyle hem üçüncü kişilerle hukuki işlem yapabilir.

Bu serbestliğin en belirgin istisnası aile konutudur.

Aile konutu, eşlerin ortak yaşam merkezi olduğu için özel koruma altına alınır.

Eşlerden biri diğerinin açık rızası olmadan bu konuta ilişkin kira sözleşmesini sona erdiremez, konutu devredemez veya konut üzerindeki hakları sınırlayamaz.

Burada aranan rıza açık olmalıdır; örtülü kabuller veya sonradan varsayılan onaylar bu korumanın yerine geçmez.

Rızayı alamayan ya da haklı sebep olmadan rızası engellenen eş hâkimden müdahale isteyebilir.

Konut bir eş adına kayıtlı taşınmaz ise malik olmayan eş tapuda aile konutu şerhi verilmesini isteyebilir.

Konut kira ile sağlanmışsa ve kira sözleşmesinde yalnız bir eş tarafsa, diğer eş kiralayana bildirim yaparak sözleşmenin tarafı haline gelir; bu bildirimden sonra kira ilişkisinden doğan sorumluluk da birlikte taşınır.

Birliğin korunmasına ilişkin hükümler, evlilik sürerken ortaya çıkan aksaklıklara müdahale mekanizması kurar.

Evlilikten doğan yükümlülükler yerine getirilmediğinde veya birlikle ilgili önemli bir uyuşmazlık çıktığında eşler tek başına ya da birlikte hâkime başvurabilir.

Hâkim önce eşleri yükümlülükleri konusunda uyarır, uzlaştırmaya çalışır ve eşlerin ortak rızası varsa uzman desteğinden yararlanabilir.

Gerekli görülen hallerde kanundaki önlemlerden uygun olanları alır.

Bu yapı, hâkimin evlilik ilişkisini soyut şekilde yönetmesi değil, belirli bir uyuşmazlık veya ihlal karşısında ölçülü koruma sağlaması anlamına gelir.

Eşler birlikte yaşamaya devam ederken hâkim, ailenin geçimi için her eşin yapacağı parasal katkıyı belirleyebilir.

Bu belirlemede yalnız gelir bordrosu veya malvarlığı dikkate alınmaz; ev işleri, çocuk bakımı ve diğer eşin işinde karşılıksız çalışma gibi katkılar da hesaba katılır.

Katkı talepleri geçmiş bir yıl ve gelecek yıllar için ileri sürülebilir.

Ortak hayat eşlerden birinin kişiliğini, ekonomik güvenliğini veya aile huzurunu ciddi biçimde tehlikeye düşürüyorsa ayrı yaşama hakkı doğar.

Ayrı yaşama haklı nedene dayanıyorsa hâkim parasal katkı, konut ve ev eşyasından yararlanma, malların yönetimi gibi önlemler alabilir.

Diğer eş haklı sebep olmadan birlikte yaşamaktan kaçınıyorsa veya ortak hayat başka bir nedenle imkansızlaşmışsa da benzer istemler gündeme gelir.

Ergin olmayan çocuklar varsa hâkim çocuklarla ana baba arasındaki ilişkiye dair gerekli düzenlemeleri ayrıca yapar.