HMGS Rehin Hakları Konu Anlatımı

Rehin hakkı, borcun ifa edilmemesi riskine karşı alacaklıya ayni güvence sağlayan bir kurumdur.

Bu hakkın temel mantığı, alacaklıyı belirli bir malın veya hakkın ekonomik değerine bağlamaktır.

Borç ödenmezse alacaklı rehin konusu üzerinde kendiliğinden mülkiyet kazanmaz; kural, rehnin paraya çevrilmesi ve satış bedelinden sıraya göre tatmindir.

Bu nedenle rehin, hem borç ilişkisinden doğan kişisel alacağı güçlendirir hem de eşya hukukuna özgü öncelik etkisi yaratır.

Sınavda “güvence” ile “mülkiyetin geçmesi” ifadeleri özellikle ayrılmalıdır.

Taşınmaz rehni sınırlı sayı ilkesinin açık örneklerinden biridir.

Kanun, taşınmaz üzerinde rehin kurulmasını ipotek, ipotekli borç senedi ve irat senedi ile sınırlar; tarafların farklı ad vererek yeni bir taşınmaz rehni türü yaratması mümkün değildir.

Rehin kural olarak Türk parasıyla gösterilen belirli bir alacak için kurulur.

Alacak miktarı baştan kesin değilse taşınmazın hangi üst sınıra kadar güvence sağlayacağı belirlenir.

Kredi kuruluşlarının yabancı para veya yabancı para ölçüsüyle verdikleri krediler bakımından özel düzenleme vardır; aynı derecede birden fazla para türüyle rehin kurulamaması ayrıntısı derece sisteminin açıklığını korur.

Rehne konu taşınmazın tapuya kayıtlı olması ve rehin kurulurken açıkça belirlenmesi gerekir.

Tek taşınmazda konu gösterilir; bölünen taşınmazın parselleri ayrı ayrı tapuya kaydedilmeden rehin konusu yapılamaz.

Birden çok taşınmaz aynı borç için rehnedilecekse bunların aynı malike veya borçtan müteselsilen sorumlu maliklere ait olması aranır.

Diğer hallerde her taşınmazın alacağın hangi kısmını güvenceye bağladığı belirtilir.

Böyle bir belirleme yoksa tapu idaresi güvenceyi taşınmazların değerleri oranında dağıtır.

Bu kurallar rehnin belirlilik ilkesini gösterir.

Taşınmaz rehni tescille kurulur ve rehin sözleşmesinin geçerliliği resmi şekle bağlıdır.

Paylı mülkiyette paydaş kendi payı üzerinde rehin kurabilir; ancak pay rehninden sonra paydaşların malın tamamını rehin konusu yapması mümkün olmaz.

Elbirliği mülkiyetinde ise tek tek paylar üzerinde serbest tasarruf mantığı bulunmadığından taşınmaz ancak bütün olarak ve tüm maliklerin adına rehnedilebilir.

Bu ayrım, mülkiyet türünün rehin kurulmasına doğrudan etkisini gösterir.

Rehnin sona ermesi de tescilin terkini veya taşınmazın tamamen yok olmasıyla bağlantılıdır; kamulaştırmaya ilişkin özel hükümler ayrıca saklıdır.

Rehnin kapsamı yalnız çıplak arazi değerinden ibaret değildir.

Taşınmaz rehni, taşınmazı bütünleyici parçaları ve eklentileriyle yükümlü kılar.

Kuruluş sırasında makine veya otel döşemesi gibi eklenti olarak belirtilip tapu beyanlarına yazılan şeyler, kanunen eklenti sayılamayacakları ispat edilmedikçe bu kapsama alınır.

Kiraya verilmiş taşınmazda takip veya iflas ilanından paraya çevirme anına kadar işleyen kira bedelleri de belirli koşullarla güvence alanına girer.

Rehin tapuya işlendiğinde alacak için zamanaşımının işlememesi de ayni güvencenin alacak üzerindeki güçlü etkisini gösterir.

Alacaklı, rehinli taşınmazın değerini korumaya yönelik araçlara sahiptir.

Malik taşınmazın değerini azaltan davranışlarda bulunursa alacaklı hakimden bu davranışların yasaklanmasını isteyebilir.

Gecikme tehlikesinde bazı önlemleri kendisi de alabilir ve yaptığı giderler için tescilsiz, öncelikli bir rehin hakkı elde eder.

Değer düşmesi gerçekleşmişse borçludan ek güvence veya taşınmazın eski hale getirilmesi istenebilir; yeterli güvence sağlanmazsa alacaklı eksikliği karşılayacak kısım için ödeme talep edebilir.

Kusursuz değer azalmasında ise alacaklının talebi, malikin aldığı tazminatla bağlantılı daha sınırlı bir çerçevede düşünülür.

Derece sistemi, taşınmaz rehninin sırasını ve güvencenin sınırını belirler.

Rehin, tapuda gösterilen dereceyle güvence sağlar ve ikinci ya da sonraki derecede rehin kurulabilir.

Önceki derecedeki rehin terkin edilirse sonraki alacaklı kendiliğinden boş dereceye ilerlemez.

Boşalan dereceye geçiş sağlayan anlaşmanın geçerli olması resmi şekle, ayni etki doğurması ise tapuya şerh verilmesine bağlıdır.

Paraya çevirme sırasında boş dereceler kural olarak yok sayılır ve bedel sonraki alacaklılara sıralarına göre dağıtılır.

Bu ayrıntı, “boşalan sıraya otomatik geçilir” biçimindeki yanlış çıkarımı önler.

Borç ödenmediğinde alacaklı rehinli taşınmazın satış bedeline yönelir.

Borcun ifa edilmemesi halinde taşınmazın mülkiyetinin alacaklıya geçeceğini öngören anlaşma geçersizdir.

Aynı alacak için birden çok taşınmaz rehnedilmişse paraya çevirme istemi hepsi hakkında yapılır; fakat icra dairesi yalnız gerekli olan kadarını satar.

Satış bedeli alacaklılar arasında sıra esasına göre, aynı sıradakiler arasında ise alacak oranında paylaştırılır.

Güvencenin kapsamına ana para, takip giderleri, gecikme faizi ve belirli dönem faizleri girer; faiz oranının sonradan gelen alacaklıları zedeleyecek biçimde artırılması korunmaz.

İpotek, mevcut veya ileride doğması kesin ya da olası alacaklar için kurulabilen taşınmaz rehnidir; taşınmazın borçluya ait olması şart değildir.

Alacak sona erince malik ipoteğin terkinini isteyebilir.

Borçtan şahsen sorumlu olmayan malik borcu ödeyerek ipoteğin kaldırılmasını sağlayabilir ve alacak ona geçer.

İpotekli borç senedi ve irat senedi ise senetli yapıları, değer biçme, devir ve tescil sonuçları bakımından ipotekten ayrılır.

İrat senedinde özellikle kişisel borç doğmaması ve güvencenin belirli taşınmaz türleriyle sınırlı olması ayırt edici noktadır.

Taşınmaz rehninin sonradan değişen malik veya taşınmaz yapısına etkisi de önemlidir.

İpotekli taşınmaz devredilirse, aksi kararlaştırılmadıkça borçluluk ve güvence aynı kalır.

Taşınmaz bölünür veya bir kısmı devredilirse rehin, anlaşma yoksa değer oranına göre dağıtılabilir.

Borcu üstlenen yeni malik bakımından alacaklının eski borçluya karşı hakkını saklı tutması belirli süre ve bildirim kurallarına bağlanır.

Bu hükümler, rehnin taşınmaza bağlı gücünü korurken kişisel borçluluk ilişkisini ayrıca izler.

Taşınır rehninde ana kural, taşınırın zilyetliğinin alacaklıya geçirilmesidir.

Taşınır fiilen yalnız rehnedenin hakimiyetinde kalıyorsa rehin hakkı doğmaz.

Kanun bazı sicilli taşınırlar ve hayvan rehni gibi istisnalarda zilyetlik devri olmadan özel sicil veya ilgili sicil kaydıyla rehin kurulmasına izin verir.

Malik, rehinli taşınır üzerinde art rehin kurabilir; alacaklı ise rehinli taşınırı ancak rehnedenin rızasıyla başkasına rehnedebilir.

Alacaklı zilyetliği kaybeder ve geri alamaz hale gelirse taşınır rehni sona erer.

Rehin bitince taşınır iade edilir, fakat alacak tamamen ödenmedikçe alacaklı kısmi iade yapmak zorunda değildir.