HMGS Mirasın Paylaşılması Konu Anlatımı

Mirasın paylaşılması, terekenin mirasçılar arasında nasıl bölüştürüleceğini belirleyen geniş bir hukuki süreçtir.

Türk Medeni Kanunu'nun bu bölümdeki sistemi, mirasçılara yalnızca soyut pay oranları tanımakla yetinmez; tereke mallarının fiilen kime verileceğini, hangi hâllerde satışa gidileceğini, paylaşmanın ne zaman erteleneceğini, mirasçılar arasındaki bilgi verme borcunu ve paylaşma tamamlandıktan sonra doğacak sorumlulukları da düzenler.

Bu nedenle miras paylaşımı, mirasçılık sıfatının sonucu olan hakların somut mal ve borç ilişkilerine dönüştüğü aşamadır.

Paylaşmayı isteme hakkının başlangıç noktası, miras ortaklığının sürdürülmesinin istisna olmasıdır.

Madde 642'ye göre mirasçılardan her biri, sözleşme veya kanun gereğince ortaklığı sürdürmekle yükümlü olmadıkça her zaman mirasın paylaşılmasını isteyebilir.

Bu hüküm mirasçının ortaklığa sürekli bağlı tutulmasını engeller.

Ancak bu hak, her durumda derhâl ve aynı biçimde sonuç doğurmaz; çünkü paylaştırma sırasında terekenin niteliği, malların bölünebilirliği, değer kaybı tehlikesi ve diğer mirasçıların hakları da dikkate alınır.

Mirasçı, terekedeki belirli malların aynen, bu olanaklı değilse satış yoluyla paylaştırılmasına karar verilmesini sulh mahkemesinden isteyebilir.

Hâkim, mirasçılardan birinin talebi üzerine terekenin tamamını ve her bir malı göz önünde tutarak, olanak varsa taşınmazlardan her birinin tamamının bir mirasçıya verilmesi suretiyle paylaştırma yapar.

Taşınmazların değerleri arasında fark doğarsa para ödenmesi yoluyla miras payları arasında denkleştirme sağlanır.

Burada amaç, hem malın ekonomik bütünlüğünü korumak hem de miras paylarının değer olarak eşitliğini temin etmektir.

Paylaşmanın ertelenmesi iki farklı nedenle gündeme gelebilir.

Birincisi, paylaşmanın derhâl yapılmasının paylaşım konusu malın veya terekenin değerini önemli ölçüde azaltacak olmasıdır; bu durumda sulh hâkimi mirasçılardan birinin istemi üzerine paylaşmayı erteleyebilir.

İkincisi, mirasın açıldığı tarihte mirasçı olabilecek bir ceninin bulunmasıdır.

Madde 643 uyarınca paylaşma doğuma kadar ertelenir.

Ana muhtaç durumdaysa doğuma kadar geçim giderlerinin terekeden sağlanmasını isteyebilir.

Cenin nedeniyle erteleme, doğacak kişinin mirasçılık ihtimalini korumaya yöneliktir.

Elbirliği mülkiyetinin paylı mülkiyete dönüştürülmesi, paylaşmanın dışında ama miras ortaklığının katı yapısını gevşeten özel bir yoldur.

Madde 644'e göre bir mirasçı, terekeye dahil malların tamamı veya bir kısmı üzerinde elbirliği mülkiyetinin paylı mülkiyete çevrilmesini isterse sulh hâkimi diğer mirasçılara çağrı yapar ve itirazlarını bildirmeleri için süre verir.

Elbirliğinin devamını haklı kılacak itiraz ileri sürülmez veya süresi içinde paylaşma davası açılmazsa, istem konusu mal üzerindeki elbirliği mülkiyeti paylı mülkiyete dönüştürülür.

Terekeye dahil diğer hak ve alacaklarda da paylar oranında bölünme için aynı mantık uygulanır.

Mirasbırakanın ölümü sırasında onunla birlikte yaşayan ve onun tarafından bakılan kişilerin üç aylık bakım ve geçim giderlerini terekeden isteme hakkı, paylaşmanın sadece mirasçılar arasındaki teknik bölüşüm olmadığını gösterir.

Madde 645, mirasbırakanın fiilen desteklediği kişileri ölüm anının ani ekonomik etkisine karşı korur.

Bu hak, miras payı hesabından farklıdır; ölüm tarihinden başlayan kısa süreli bakım ve geçim ihtiyacına yöneliktir.

Dolayısıyla paylaşma sürecinde terekenin yalnızca aktif malları değil, kanunun tereke üzerinde kabul ettiği bu tür talepler de dikkate alınmalıdır.

Paylaşmanın nasıl yapılacağı bölümünde temel kural, yasal mirasçıların hem kendi aralarında hem atanmış mirasçılarla birlikte mirası aynı kurallara göre paylaşmalarıdır.

Madde 646, aksine düzenleme yoksa mirasçıların paylaşmanın biçimini serbestçe kararlaştırabileceğini kabul eder.

Ancak bu serbestlik bilgi verme yükümlülüğüyle dengelenir.

Tereke mallarına zilyet olan veya mirasbırakana borçlu bulunan mirasçı, paylaşma sırasında bu konuda eksiksiz bilgi vermek zorundadır.

Bilgi saklanırsa paylaşmanın eşitlik ve adalet temeli zedelenir.

Mirasbırakanın ölüme bağlı tasarrufla paylaşmanın nasıl yapılacağı veya payların nasıl oluşturulacağı hakkında kurallar koyabilmesi, paylaşmada irade serbestisinin mirasbırakan yönünden de devam ettiğini gösterir.

Madde 647'ye göre bu kurallar mirasçılar için bağlayıcıdır; fakat mirasbırakan tarafından amaçlanmamış bir eşitsizlik varsa payların denkleştirilmesi olanağı saklıdır.

Ayrıca mirasbırakanın bir tereke malını bir mirasçıya özgülemesi, aksini arzu ettiği tasarruftan anlaşılmadıkça vasiyet değil, paylaştırma kuralı sayılır.

Bu ayrım, özgülemenin miras payı içinde mi yoksa ayrıca bir kazandırma olarak mı değerlendirileceğini belirler.

Paylaşmaya kayyımın katılması, mirasçının payı üzerinde hak iddia eden alacaklıların korunmasına yöneliktir.

Madde 648, açılmış mirasta bir mirasçının payını devralmış veya haczettirmiş olan ya da elinde o mirasçıya karşı borç ödemeden aciz belgesi bulunan alacaklıya sulh hâkiminden kayyım atanmasını isteme imkânı verir.

Kayyım, bu mirasçının yerine paylaşmaya katılır.

Böylece mirasçının alacaklısı, paylaşma sürecinin dışında bırakılarak hakkının etkisizleşmesi tehlikesinden korunur.

Paylaşmanın gerçekleşmesinde mirasçıların eşitliği, kanunda aksine hüküm bulunmadıkça terekenin bütün malları üzerinde eşit hakka sahip olmaları anlamına gelir.

Madde 649, mirasçıların mirasbırakanla ilişkileri hakkında paylaşmanın eşitliğe ve adalete uygun olması için gerekli bütün bilgileri birbirlerine vermekle yükümlü olduklarını belirtir.

Her mirasçı, tereke borçlarının paylaşmadan önce ödenmesini veya güvenceye bağlanmasını da isteyebilir.

Bu hak, paylaşmadan sonra borçların mirasçıların malvarlığını etkilemesini önlemeye ve paylaştırmanın net değer üzerinden yapılmasına hizmet eder.

Payların oluşturulması, tereke mallarından mirasçı veya ortak kök sayısınca pay meydana getirilmesiyle başlar.

Mirasçılar anlaşamazsa her biri payların sulh mahkemesince oluşturulmasını isteyebilir.

Hâkim payları oluştururken yerel âdetleri, mirasçıların kişisel durumlarını ve çoğunluğun arzusunu dikkate alır.

Payların hangi mirasçıya özgüleneceği mirasçıların anlaşmasıyla belirlenir; anlaşma yoksa kura çekilir.

Bu sıra, önce mal gruplarının değer ve nitelik bakımından kurulmasını, ardından kime düşeceğinin belirlenmesini gerektirir.

Bazı malların bölünmesi değer kaybına yol açabilir.

Madde 651'e göre değerinde önemli azalma olmadan bölünemeyen tereke malı bütün olarak mirasçılardan birine özgülenir.

Mirasçılar bölünme veya özgüleme konusunda anlaşamazsa mal satılır ve bedeli bölüştürülür.

Mirasçılardan biri isterse satış artırma yoluyla yapılır; artırmanın mirasçılar arasında mı yoksa herkese açık mı yapılacağı konusunda anlaşma olmazsa sulh hâkimi karar verir.

Böylece ekonomik bütünlük, mirasçıların pay hakkıyla birlikte korunur.

Aile konutu ve ev eşyası, sağ kalan eş bakımından özel korumaya bağlıdır.

Madde 652, eşlerden birinin ölümü hâlinde tereke malları arasında ev eşyası veya birlikte yaşanan konut varsa sağ kalan eşin bunlar üzerinde miras hakkına mahsuben mülkiyet hakkı tanınmasını isteyebileceğini düzenler.

Haklı sebepler varsa mülkiyet yerine intifa veya oturma hakkı tanınabilir.

Ancak mirasbırakanın meslek veya sanatını icra ettiği ve altsoyundan birinin aynı faaliyeti sürdürmesi için gerekli bölümlerde sağ kalan eş bu hakları kullanamaz; tarımsal taşınmazlara ilişkin hükümler de saklıdır.

Bütünlük oluşturan veya aile belgeleri ile özel anı değeri taşıyan eşya bakımından paylaşma sıradan bir satış veya bölme işlemine indirgenmez.

Madde 653, mirasçılardan birinin karşı çıkması hâlinde nitelikleri veya özgülendikleri amaç gereği bütünlük oluşturan eşyanın ayrılamayacağını belirtir.

Aile belgeleri ve özel anı değeri olan eşya da itiraz varsa satılamaz.

Uyuşmazlık çıkarsa sulh hâkimi yerel âdetleri veya kişisel durumları dikkate alarak eşyanın paya mahsuben ya da mahsup edilmeksizin bir mirasçıya özgülenmesine veya satılmasına karar verir.

Mirasbırakanın mirasçılardaki alacakları, paylaşma sırasında borçlu mirasçının payına mahsup edilir.

Rehinli tereke mallarında ise madde 655 özel bir sonuç bağlar: Mirasbırakanın borçları için rehnedilmiş tereke malı paylaşmada kime düşerse, o mirasçı malın güvence altına aldığı borcu üstlenmiş olur.

Taşınmazlar bakımından bölünmeye ilişkin özel kanun hükümleri saklıdır; özgülemede paylaşma zamanındaki gerçek değer esas alınır.

Tarımsal taşınmazlar gelir değerine, diğer taşınmazlar sürüm değerine göre özgülenir; uyuşmazlıkta değer sulh hâkimi tarafından belirlenir.

Mirasta denkleştirme, yasal mirasçıların mirasbırakandan miras paylarına mahsuben elde ettikleri sağlararası karşılıksız kazandırmaları terekeye geri verme yükümlülüğüdür.

Çeyiz, kuruluş sermayesi verme, malvarlığı devri veya borçtan kurtarma gibi altsoya yapılan kazandırmalar, mirasbırakan aksini açıkça belirtmemişse denkleştirmeye tabidir.

Mirasçılık sıfatı kaybedilirse geri verme yükümlülüğü, miras paylarındaki artış oranında onun yerine geçen mirasçılara geçer.

Geri vermekle yükümlü mirasçı aldığını aynen verebilir veya değerini payına mahsup ettirebilir.

Paylaşmanın tamamlanması, payların fiilen alınması veya paylaşma sözleşmesiyle olur.

Madde 676, mirasçılar arasında payların oluşturulması ve fiilen alınmasının ya da paylaşma sözleşmesinin mirasçıları bağlayacağını düzenler.

Paylaşma sözleşmesi, tereke mallarının tamamı veya bir kısmı üzerindeki elbirliği mülkiyetinin miras payları oranında paylı mülkiyete dönüştürülmesini de içerebilir.

Geçerlilik için yazılı şekil gerekir.

Miras payının devri konusunda mirasçılar arasındaki sözleşmeler de yazılı şekle tabidir; üçüncü kişiyle yapılan sözleşmenin geçerliliği ise noterlikçe düzenlenmesine bağlıdır ve üçüncü kişiye paylaşmaya katılma yetkisi vermez.