HMGS Nişanlanma Konu Anlatımı

Nişanlanma, evlenme iradesinin hukuken sonuç doğuran ilk görünümüdür.

Bu ilişki, tarafların birbirine ileride evlenme sözü vermesiyle kurulur.

Buradaki önemli nokta, kanunun nişanlanmayı yalnız sosyal bir tören veya aileler arasındaki nezaket ilişkisi gibi görmemesidir; nişanlılık sona erdiğinde bazı tazminat ve iade sonuçları doğabilir.

Buna karşılık nişanlanma, evlenme özgürlüğünü ortadan kaldıran bir bağ da değildir.

Nişanlı kişi, sırf nişanlandı diye evlenmeye mahkeme kararıyla zorlanamaz.

Bu denge, konunun bütün mantığını belirler: ilişki ciddiye alınır, fakat kişinin evlenip evlenmeme konusundaki son kararı korunur.

Nişanlanmanın kurulması için kanunun aradığı temel unsur evlenme vaadidir.

Bu vaat, tarafların gelecekte evlilik birliği kurma yönündeki iradesini ifade eder.

Bu nedenle nişanlılık, sıradan arkadaşlık, ailelerin tanışması veya evlilik düşüncesi içeren belirsiz görüşmelerden ayrılır.

Hukuki sonuçların doğabilmesi için ilişkinin evlenmeye yönelmiş olması gerekir.

Ancak bu konu anlatılırken biçim unsurunu abartmamak gerekir; kanun nişanlanma için resmi memur önünde yapılacak özel bir şekil şartı kurmaz.

Asıl belirleyici olan, ilişkinin evlenme vaadi niteliğini taşımasıdır.

Küçükler ve kısıtlılar bakımından özel bir sınırlama vardır.

Bu kişiler nişanlanabilir görünseler bile, yasal temsilcilerinin rızası bulunmadıkça nişanlanma onları bağlamaz.

Buradaki rıza, nişanlılığın küçük veya kısıtlı üzerinde hukuki sonuç doğurabilmesi bakımından önemlidir.

Kanun böylece bir yandan nişanlanmayı evlenmeden farklı ve daha erken bir ilişki olarak tanır, diğer yandan korunmaya ihtiyaç duyan kişinin aile hukuku alanında sorumluluk altına girmesini temsilci denetimine bağlar.

Sınav bakımından bu nokta, nişanlanmanın varlığı ile bağlayıcılığı arasında ayrım yapmayı gerektirir.

Nişanlılığın en temel sonucu, evlenmeye zorlama davasının bulunmamasıdır.

Bir taraf evlenmekten vazgeçerse diğer taraf mahkemeden evlenmenin sağlanmasını isteyemez.

Nişanlılık, borçlar hukukundaki klasik ifa zorlamasına benzeyen bir evlenme borcu yaratmaz.

Aynı düşünce, evlenmeden kaçınma halinde önceden kararlaştırılan cayma tazminatı veya ceza şartı için de geçerlidir.

Taraflar böyle bir ödeme vaadi yazmış olsalar bile bu vaat dava yoluyla elde edilemez.

Fakat kanun, bu amaçla yapılmış ödemelerin geri istenmesini de kabul etmez.

Böylece evlenme kararını baskı altına alabilecek cezai düzenlemeler zayıflatılırken, yapılmış ifaların sonradan ayrıca çekişme konusu yapılması da sınırlanır.

Nişanın bozulması halinde maddi tazminat ayrı şartlara bağlıdır.

Her bozulan nişan kendiliğinden tazminat doğurmaz.

Tazminat için ya taraflardan biri haklı neden olmadan nişanı sona erdirmiş olmalı ya da nişan, taraflardan birine yüklenebilen bir nedenle bozulmuş olmalıdır.

Bu durumda sorumluluk kusuru olan tarafa yönelir.

Tazminatın konusu da sınırsız değildir: evlenme amacıyla yapılan harcamalar, bu amaçla katlanılan maddi fedakarlıklar ve nişan giderleri karşılanabilir.

Örneğin evlilik hazırlığı için yapılmış makul giderler bu düşünceye girer; fakat nişanlılığın bozulmasını genel bir zenginleşme fırsatına çevirecek talepler bu çerçevenin dışındadır.

Maddi tazminatın ölçüsü dürüstlük kurallarıdır.

Kanun, kusurlu tarafın karşı tarafa her zararı otomatik ve tam olarak ödeyeceği katı bir sistem kurmaz; uygun tazminattan söz eder.

Bu uygunluk değerlendirmesi, harcamanın evlenme amacıyla yapılıp yapılmadığına, fedakarlığın nişanlılıkla bağlantısına ve somut olayda kusurlu davranışın niteliğine bakmayı gerektirir.

Bu yüzden nişanlanma sorularında önce sona erme sebebi, sonra kusur, daha sonra istenen kalemin evlenme hazırlığıyla ilişkisi ayrı ayrı incelenmelidir.

Haklı nedenle nişanı bozan tarafın, sırf ilişki sona erdi diye bu tazminattan sorumlu tutulması doğru olmaz.

Tazminat isteme hakkı yalnız nişanlılarla sınırlı değildir.

Nişanlılardan birinin ana ve babası ya da onlar gibi davranan kişiler de aynı şartlar altında kendi yaptıkları harcamalar için uygun tazminat isteyebilir.

Bu düzenleme, nişan ve evlilik hazırlıklarının çoğu zaman yalnız iki kişi arasında yürütülmediğini dikkate alır.

Ancak bu kişiler için de koşullar değişmez: nişanın haklı neden olmadan bozulması veya bozulmanın bir tarafa yüklenebilmesi, kusur ve evlenme amacıyla yapılmış harcama bağlantısı aranır.

Ana baba bakımından talep, nişanlı adına değil, kendi yaptıkları giderler bakımından düşünülmelidir.

Manevi tazminat, maddi tazminattan daha dar ve farklı bir zemine oturur.

Nişanın bozulması tek başına manevi tazminat için yeterli değildir.

Bozulma nedeniyle taraflardan birinin kişilik hakkı saldırıya uğramış olmalıdır.

Ayrıca talep kusurlu olan diğer tarafa yönelir ve sonuç uygun miktarda para ödenmesidir.

Bu ayrım önemlidir; çünkü her ayrılık üzüntü yaratabilir, fakat kanunun aradığı şey yalnız duygusal kırgınlık değil, kişilik hakkını etkileyen nitelikte bir saldırıdır.

Bu nedenle manevi tazminat değerlendirilirken davranışın kişilik değerlerine yönelen ağırlığı ve kusur bağlantısı aranmalıdır.

Hediyelerin geri verilmesi, tazminattan farklı bir mantıkla düzenlenir.

Nişanlılık evlenme dışında bir nedenle sona ererse, nişanlıların birbirlerine verdiği veya ana baba ile onlar gibi davranan kişilerin diğer nişanlıya verdiği alışılmışın dışındaki hediyeler geri istenebilir.

Burada belirleyici ayrım hediyenin alışılmış olup olmadığıdır.

Gündelik ve olağan nitelikteki küçük hediyeler bu iade rejiminin konusu olmaz; nişanlılık nedeniyle verilen ve olağan ölçüyü aşan değerler geri istemeye elverişlidir.

Ayrıca bu talep yalnız nişanlılara tanınmış değildir; hediyeyi veren ana baba veya onlar gibi davranan kişiler de geri isteme hakkına sahip olabilir.

Hediye aynen geri verilebiliyorsa iadenin doğal yolu budur.

Aynı eşyanın geri verilmesi mümkün değilse, aynı türden karşılığın verilmesi düşünülebilir.

Bunlar da yapılamıyorsa kanun sebepsiz zenginleşme hükümlerine yönelir.

Böylece hediye iadesi, kusur merkezli maddi tazminattan ayrılır; ilişki evlenmeyle sonuçlanmadığı için nişan hediyesi olarak verilen olağan dışı kazandırmanın karşı tarafta kalıp kalmayacağı sorgulanır.

Bu ayrım özellikle önemlidir: tazminatta kusur ve haklı neden tartışılırken, hediye iadesinde sona ermenin evlenme dışı olması ve hediyenin niteliği öne çıkar.

Uygulamada doğru sonuca ulaşmak için talepleri birbirine karıştırmamak gerekir.

Evlenmeye zorlama ve ceza şartı, tarafın evlenme özgürlüğünü koruyan alandır.

Maddi ve manevi tazminat, bozulmadaki kusur ve ortaya çıkan zarar ya da kişilik hakkı saldırısı ile ilgilidir.

Hediye iadesi ise daha çok nişanlılığın evlenme ile sonuçlanmaması ve verilen şeyin olağan dışı değeri üzerine kuruludur.

Aynı olayda bu üç alan birlikte görünebilir, fakat her biri kendi şartlarıyla değerlendirilir.