HMGS Soybağı Konu Anlatımı

Soybağı konusu TMK m.282-304 içinde, çocuğun ana ve baba ile hukuki bağının nasıl kurulduğunu ve bu bağın hangi davalarla tartışılabileceğini anlatır.

Bu bölümde dikkat edilmesi gereken ilk nokta, ana yönünden soybağı ile baba yönünden soybağının aynı şekilde kurulmadığıdır.

Kanuna göre çocuk ile ana arasındaki soybağı doğumla kurulur.

Buna karşılık çocuk ile baba arasındaki soybağı; ananın baba ile evli olması, babanın çocuğu tanıması veya hakimin babalığa karar vermesiyle kurulur.

Ayrıca evlat edinme de soybağı kuran ayrı bir yoldur.

Bu yüzden sınav sorularında önce şu soru sorulmalıdır: Tartışılan bağ ana yönünden mi, baba yönünden mi kurulmaktadır?

Soybağına ilişkin davalarda kanun yalnız maddi hukuk kuralları koymaz; yetki ve yargılama usulünü de ayrıca düzenler.

Bu davalar, taraflardan birinin dava sırasındaki veya doğum sırasındaki yerleşim yeri mahkemesinde açılır.

Yargılama bakımından hakim maddi olguları kendiliğinden araştırır ve kanıtları serbestçe değerlendirir.

Bu, soybağı davalarının sıradan bir alacak tartışması gibi yalnız tarafların sunduklarıyla sınırlı görülmediğini gösterir.

Ayrıca taraflar ve üçüncü kişiler, soybağının belirlenmesi için zorunlu olan ve sağlık yönünden tehlike yaratmayan araştırma ve incelemelere rıza göstermekle yükümlüdür.

Davalı hakimin öngördüğü incelemeye rıza göstermezse, hakim durum ve koşullara göre beklenen sonucu onun aleyhine doğmuş sayabilir.

Baba yönünden ilk önemli mekanizma kocanın babalığıdır.

Evlilik devam ederken doğan çocuk ile evliliğin sona ermesinden başlayarak üç yüz gün içinde doğan çocuğun babası koca sayılır.

Burada kanun, evlilik ve doğum zamanı üzerinden bir babalık karinesi kurar.

Üç yüz günlük süre geçtikten sonra doğan çocuğun kocaya bağlanması ise kendiliğinden olmaz; ananın evlilik sırasında gebe kaldığının ispatı gerekir.

Kocanın gaipliğine karar verilmişse üç yüz günlük süre, ölüm tehlikesi veya son haber tarihinden işlemeye başlar.

Bu ayrıntılar, sorularda yalnız doğum tarihine değil, evliliğin sona erme tarihine ve gaiplik halinde başlangıç tarihine de bakılması gerektiğini gösterir.

Babalık karinesi kesin bir sonuç değildir.

Koca, ana veya çocuk soybağının reddi davası açarak bu karineyi çürütebilir.

Dava, dava açma hakkına sahip diğer kişilere karşı yöneltilir.

İspat bakımından kanun iki ayrı ihtimal kurar.

Çocuğun evlilik içinde ana rahmine düştüğü kabul ediliyorsa, davacı kocanın baba olmadığını ortaya koymalıdır.

Evlenmeden başlayarak en az yüz seksen gün geçtikten sonra ve evliliğin sona ermesinden başlayarak en fazla üç yüz gün içinde doğan çocuk, evlilik içinde ana rahmine düşmüş sayılır.

Bu hesaplama, kanunun hangi durumda davacıya aktif ispat yükü yüklediğini belirler.

İkinci ihtimalde çocuk evlenmeden önce veya ayrı yaşama sırasında ana rahmine düşmüştür.

Bu durumda davacının ayrıca başka bir kanıt getirmesi gerekmez.

Ancak bu kolaylık sınırsız değildir.

Gebe kalma döneminde kocayla ana arasında cinsel ilişki bulunduğunu inandırıcı biçimde gösteren kanıtlar varsa, babalık karinesi ayakta kalır.

Böylece kanun, ayrı yaşama veya evlilik öncesi gebe kalma olgusunu karineyi zayıflatan bir durum olarak ele alır; fakat kocayla ilişkiye dair inandırıcı kanıt bulunması halinde karineyi tamamen dışlamaz.

Soybağının reddinde süreler sonucu doğrudan etkiler.

Koca, doğumu ve baba olmadığını ya da ananın gebe kaldığı sırada başka bir erkekle cinsel ilişkide bulunduğunu öğrendiği tarihten başlayarak bir yıl içinde dava açmalıdır.

Ana bakımından süre doğumla, çocuk bakımından ise erginlikle başlar ve her ikisi için de üst sınır bir yıldır.

Gecikmeyi haklı gösteren bir neden varsa, yıllık süre artık bu nedenin sona erdiği andan itibaren çalışır.

Kocanın dava açma süresi geçmeden ölmesi, gaipliğine karar verilmesi veya sürekli olarak ayırt etme gücünü kaybetmesi halinde kanun bazı ilgililere de dava hakkı tanır.

Baba olduğunu iddia eden kişi, kocanın altsoyu, anası veya babası belirli öğrenme anından başlayarak bir yıl içinde dava açabilir.

Ergin olmayan çocuğa atanacak kayyım için de tebliğden başlayan bir yıllık süre öngörülür.

Karinelerin çakışması, evliliğin sona ermesinden sonra üç yüz gün içinde doğan çocuk bakımından özel bir sorundur.

Ana bu arada yeniden evlenmişse ikinci evlilikteki koca baba sayılır.

Bu karine çürütülürse ilk evlilikteki koca baba sayılır.

Kanun burada iki muhtemel koca arasında öncelik sırası kurar: önce ikinci evlilikteki koca, bu bağ çürütülürse ilk evlilikteki koca.

Bu kural, aynı çocuk hakkında birden fazla evlilikten doğabilecek karineyi pratik biçimde çözer.

Evlilik dışında doğan çocuk bakımından sonradan evlenme ayrı bir yoldur.

Ana ve baba birbiriyle evlenirse çocuk kendiliğinden evlilik içinde doğan çocuklara ilişkin hükümlere tabi olur.

Eşler ortak çocuklarını evlenme sırasında veya sonrasında ilgili nüfus memuruna bildirmek zorundadır; fakat bildirimin yapılmamış olması bu sonucu engellemez.

Daha önce tanıma veya babalığa hükümle soybağı kurulmuş çocuklar için de ana ve babanın evlenmesi üzerine nüfus memuru gerekli işlemi kendiliğinden yapar.

Buna karşı ana ve babanın yasal mirasçıları, çocuk ve Cumhuriyet savcısı itiraz edebilir; itiraz eden kocanın baba olmadığını ispatlar.

Çocuğun altsoyu da çocuğun ölmesi veya sürekli ayırt etme gücünü kaybetmesi halinde itiraz hakkına sahiptir.

Tanıma, baba yönünden soybağı kurmanın iradi yoludur.

Baba, nüfus memuruna veya mahkemeye yazılı başvuruyla, resmi senetteki beyanla ya da vasiyetnamesindeki açıklamayla çocuğu tanıyabilir.

Tanıyan küçük veya kısıtlı ise veli ya da vasisinin rızası gerekir.

Çocuğun hukuken başka bir erkekle baba bağı varsa, bu önceki bağ ortadan kaldırılmadan yeni tanıma yapılamaz.

Bu kural, aynı çocuk için aynı anda birbirine aykırı baba soybağlarının kurulmasını önler.

Tanıma beyanı ilgili nüfus memurluklarına bildirilir; çocuğun kayıtlı bulunduğu nüfus memurluğu da tanımayı çocuğa, anaya ve çocuk vesayet altındaysa vesayet makamına bildirir.

Tanımanın iptali, tanıma yoluyla kurulan bağın sonradan dava konusu edilmesidir.

Tanıyan, yanılma, aldatma veya korkutma sebebiyle tanımanın iptalini isteyebilir ve dava anaya ve çocuğa karşı açılır.

Ana, çocuk, çocuğun ölümü halinde altsoyu, Cumhuriyet savcısı, Hazine ve diğer ilgililer de iptal davası açabilir; bu dava tanıyana, tanıyan ölmüşse mirasçılarına karşı yöneltilir.

Kural olarak davacı tanıyanın baba olmadığını ispatlar.

Ancak ana veya çocuk tarafından açılan davada ispat yükü, tanıyanın gebe kalma döneminde ana ile cinsel ilişkide bulunduğuna ilişkin inandırıcı kanıtları göstermesinden sonra doğar.

Tanıyan ve ilgililer için öğrenmeden başlayan bir yıllık ve tanımadan başlayan beş yıllık sınırlar; çocuk için erginlikten başlayan bir yıllık süre vardır.

Haklı gecikme sebebi varsa sebebin kalkmasından başlayarak bir ay içinde dava açılabilir.

Babalık hükmü ise çocuk ile baba arasındaki soybağının mahkemece belirlenmesidir.

Bu davayı ana ve çocuk isteyebilir; dava babaya, baba ölmüşse mirasçılarına karşı açılır.