HMGS Mülkiyet Konu Anlatımı

Mülkiyet hakkı, eşya hukukunda malik ile şey arasındaki en geniş ayni hakimiyet ilişkisidir.

Malik hukuk düzeninin sınırları içinde şeyi kullanma, ondan yararlanma ve onun üzerinde tasarrufta bulunma yetkisine sahiptir.

Haksız zilyede karşı istihkak davası ve haksız elatmaya karşı elatmanın önlenmesi davası bu hakkın koruma araçlarıdır.

Mülkiyetin kapsamı bütünleyici parça, doğal ürün ve eklenti kurallarıyla belirlenir.

Bütünleyici parça asıl şeyin temel unsuru olup, asıl şey yok edilmeden veya yapısı değiştirilmeden ondan ayrılamayan parçadır.

Bir şeye malik olan kimse onun bütünleyici parçalarına da malik olur.

Doğal ürünler dönemsel elde edilen doğal veya hukuki ürünler ile eşyanın özgülendiği amaca göre ondan alınması uygun görülen verimlerdir.

Doğal ürün asıl şeyden ayrılıncaya kadar onun bütünleyici parçası sayılır.

Bu nedenle ürünün hukuki kaderi ayrılma anına kadar asıl şeyin mülkiyetine bağlıdır.

Eklenti, asıl şey malikinin anlaşılabilen arzusuna veya yerel adete göre asıl şeyin işletilmesi, korunması veya yarar sağlaması için ona sürekli özgülenen taşınır maldır.

Geçici ayrılma eklenti niteliğini ortadan kaldırmaz.

Sadece geçici kullanma veya tüketme için özgülenen ya da asıl şeyle özel ilişkisi bulunmayan şeyler eklenti sayılmaz.

Birlikte mülkiyet paylı ve elbirliği mülkiyeti olarak iki farklı yapı kurar.

Paylı mülkiyette birden çok kişi maddi olarak bölünmemiş şeyin tamamına belli paylarla maliktir.

Her paydaş, belirli oranı üzerinde mülkiyet yetkilerini kullanabilir; bu oran ekonomik değer taşıdığı için devre, rehin işlemine ve alacaklı takibine konu olabilir.

Paylı mülkiyette yönetim işleri olağan, önemli ve olağanüstü niteliklerine göre ayrılır.

Küçük onarımlar ve tarımsal işler olağan yönetim alanındadır.

İşletme usulünün değiştirilmesi, kira sözleşmeleri ve toprağın ıslahı gibi önemli işler pay ve paydaş çoğunluğu ister.

Malın amacının değiştirilmesi veya tamamı üzerinde tasarruf kural olarak bütün paydaşların kabulüne bağlıdır.

Paydaşların kullanma yetkisi diğer paydaşların haklarıyla bağdaştığı ölçüde vardır.

Uyuşmazlık halinde hakim kullanım şeklini zaman veya yer bakımından belirleyebilir.

Yönetim giderleri, vergiler ve diğer yükümlülükler aksine hüküm yoksa paylar oranında karşılanır; fazla ödeyen paydaş diğerlerine payları oranında rücu edebilir.

Paydaşlıktan çıkarma, yükümlülüklerini ağır biçimde çiğneyen ve paylı mülkiyet ilişkisini diğerleri için çekilmez hale getiren paydaş bakımından mahkeme kararıyla uygulanabilir.

Paylı mülkiyetin sona ermesinde paylaşma istemi esastır.

Paylaşma aynen bölüşme veya satış bedelinin bölüşülmesi biçiminde gerçekleşir.

Elbirliği mülkiyetinde ortakların belirlenmiş payları yoktur; her birinin hakkı ortaklığa giren malların tamamına yayılır.

Yönetim ve tasarruf işlemleri, aksine hüküm yoksa oybirliği gerektirir.

Sözleşmeden doğan topluluk devam ederken paylaşma yapılamaz ve pay üzerinde tasarruf edilemez.

Taşınır mülkiyeti taşınabilen maddi şeyler ile taşınmaz mülkiyetinin kapsamına girmeyen edinmeye elverişli doğal güçleri konu edinir.

Taşınır mülkiyetinin nakli için zilyetliğin devri gerekir.

İyiniyetle ve malik olmak üzere zilyetliği devralan kişi, zilyetlik hükümlerinin koruduğu hallerde mülkiyeti kazanabilir.

Sahipsiz taşınırın sahiplenilmesi, bulunan eşya, define, işleme, karışma, birleşme ve kazandırıcı zamanaşımı taşınır mülkiyetinin özel kazanma yollarıdır.

Başkasının taşınırını davasız, aralıksız, iyiniyetle ve malik sıfatıyla beş yıl zilyetliğinde bulunduran kişi zamanaşımıyla malik olabilir.

Taşınır mülkiyeti, malik terk etmedikçe veya başkası kazanmadıkça yalnız zilyetlik kaybıyla sona ermez.

Mülkiyet hakkının dava yoluyla korunması iki ana görünüm taşır.

İstihkak davası, malını haksız olarak elinde bulunduran kişiye karşı malikin başvurabileceği yoldur.

Elatmanın önlenmesi ise haksız müdahalenin durdurulmasına yönelir.

Bu iki koruma, mülkiyetin yalnız soyut yetki değil, üçüncü kişilere karşı ileri sürülebilen ayni hak olduğunu gösterir.

Malik hukuk düzeninin sınırları içinde davranır; fakat haksız zilyet veya müdahaleci karşısında doğrudan koruma isteyebilir.

Paylı mülkiyet kararlarında çoğunluk türü, yapılan işin niteliğine göre değişir.

Olağan yönetim her paydaşa tek başına hareket alanı bırakırken, önemli yönetim pay ve paydaş çoğunluğu ister.

Olağanüstü yönetim ve malın tamamı üzerinde tasarruf ise bütün paydaşların kabulüne bağlanır.

Böylece kanun, paydaşın kendi payı üzerindeki serbestliği ile ortak malın kaderini değiştiren işlemlerde ortak iradeyi ayırır.

Paydaşlıktan çıkarma hükümleri, paylı mülkiyeti sürdürülemez hale getiren ağır davranışlara karşı özel bir çözüm getirir.

Paydaşın kendi davranışı veya malı kullanmasına izin verdiği kişilerin davranışı diğer paydaşlar için ilişkiyi çekilmez hale getirirse mahkeme kararıyla çıkarma mümkündür.

Bu kurum, paylaşma isteminden farklıdır; amaç her zaman malı bölmek değil, ilişkiyi ağır biçimde bozan paydaşı sistem dışına almaktır.

Taşınır mülkiyetinde bulunan eşya hükümleri de malikin korunmasıyla bulan kişinin yükümlülükleri arasında denge kurar.

Bulan kişi sahibini biliyorsa ona, bilmiyorsa kolluk kuvvetlerine veya köylerde muhtara bildirim yapar.

Değerli eşya bakımından bildirim yükümlülüğü özellikle vurgulanır.

Malik belirli süre içinde ortaya çıkmazsa, yükümlülüklerini yerine getiren bulan mülkiyeti kazanabilir.

Bu kazanma, rastlantısal ele geçirmeye değil, kanuni bildirim ve koruma ödevlerinin yerine getirilmesine bağlanır.

İşleme, karışma ve birleşme hükümleri taşınır eşyanın fiziki dönüşümünden doğan mülkiyet sorunlarını çözer.

Başkasına ait şeyi işleyen kişinin emeğinin değeri eşyanın değerinden fazlaysa yeni şey işleyene ait olabilir; aksi halde malik üstün tutulur.

Karışma ve birleşmede ayrılma önemli zarar veya aşırı emek gerektiriyorsa kişiler değerleri oranında paylı mülkiyete sahip olur.

Bu hükümler, taşınır mülkiyetinde zilyetlik kadar eşyanın maddi dönüşümünün de mülkiyet sonucunu etkilediğini gösterir.

Elbirliği mülkiyetinin paylı mülkiyetten en keskin farkı, ortakların belirlenmiş paylarının bulunmamasıdır.

Her ortağın hakkı ortaklığa giren malların tamamına yayılır.

Bu nedenle paylı mülkiyetteki gibi pay devri, pay rehni veya pay haczi mantığı elbirliği mülkiyetinde aynı şekilde işlemez.

Topluluğu doğuran kanun veya sözleşme hükümleri ortakların hak ve yükümlülüklerini belirler.

Aksine hüküm yoksa yönetim ve tasarruf işlemleri için oybirliği gerekir.

Elbirliği mülkiyetinin sona ermesi malın devri, topluluğun dağılması veya paylı mülkiyete geçilmesiyle gerçekleşir.

Paylaştırma, aksine hüküm yoksa paylı mülkiyet hükümlerine göre yapılır.