Büyük Harflerin Kullanıldığı Yerler Konu Anlatımı

Büyük harflerin kullanıldığı yerler geniş görünse de temel mantık iki ana ilkeye dayanır.

Birincisi cümlenin başlangıcıdır.

Cümleye başlayan ilk sözcük büyük harfle yazılır.

Tırnak içinde ya da yay ayraç içinde başlı başına cümle değeri taşıyan sözler de büyük harfle başlar ve kendi noktalama işaretini alır.

İki noktadan sonra gelen bölüm tam bir cümleyse ilk kelime büyük yazılır.

Ancak iki noktadan sonra yalnız örnekler sıralanıyorsa bu örneklerin büyük harfle başlaması gerekmez.

Bu ayrım, noktalama ile yazım kuralının birlikte düşünülmesini gerektirir.

Rakamla başlayan cümlelerde rakamdan sonra gelen kelime özel bir sebep yoksa büyük harfle başlamaz.

Çünkü büyük harf görevi rakamla başlayan ilk unsurda zaten karşılanmış sayılır.

Buna karşılık örnek niteliğindeki kelimelerle başlayan bir cümlede ilk harf büyük yazılır.

Burada ölçüt, ifadenin cümle olup olmadığıdır.

Sınavda iki noktadan sonra gelen sözün cümle mi örnek dizisi mi olduğuna, tırnak içindeki bölümün bağımsız yargı taşıyıp taşımadığına ve rakamdan sonra gelen kelimenin konumuna dikkat edilmelidir.

Her noktalama işaretinden sonra otomatik büyük harf beklenmez.

Özel adlar büyük harfle başlar.

Kişi adları ve soyadları, kişi adlarından önce veya sonra gelen saygı sözleri, unvanlar, lakaplar, meslek ve rütbe adları bu kapsamdadır.

Akrabalık bildiren kelimeler normal kullanımda küçük yazılır; ancak lakap ya da özel ad parçası olarak kullanıldıklarında büyük harfle başlar.

Hayvanlara verilen özel adlar, millet, boy ve oymak adları, dil ve lehçe adları, devlet adları, din ve mezhep adları ile bunların mensuplarını bildiren sözler de büyük harfle yazılır.

Din ve mitolojiyle ilgili özel adlarda da aynı özel ad mantığı geçerlidir.

Bazı kelimeler bağlama göre büyük veya küçük yazılabilir.

Dünya, Güneş ve Ay gezegen ya da gök cismi adı olarak kullanıldığında büyük harfle başlar; günlük anlamda, ışık veya zaman çağrışımıyla kullanıldığında küçük yazılır.

Doğu ve Batı yön bildiriyorsa küçük, kültür, düşünce veya uygarlık çevresini anlatıyorsa büyük yazılır.

Tanrı kelimesi özel ad değeriyle kullanıldığında büyük olabilir; genel tür adı gibi kullanıldığında küçük yazılır.

KPSS’de bu tür kelimeler çok elverişli tuzak üretir, çünkü doğru cevap kelimeye değil cümlenin anlamına bağlıdır.

Yer adlarında büyük harf kullanımı özel adın sınırına göre belirlenir.

Kıta, bölge, il, ilçe, köy, semt, mahalle, meydan, bulvar, cadde ve sokak adları özel ad olduklarında büyük harfle başlar.

Yer adında deniz, nehir, göl, dağ, boğaz gibi tür bildiren ikinci adlar özel adın parçasıysa büyük yazılır.

Buna karşılık özel ada dahil olmayıp tamlama kuran il, ilçe, köy gibi tür sözleri küçük başlar.

Kısaltmalı yer söyleyişlerinde özel ad değeri korunduğunda büyük harf kullanılır.

Saray, köşk, han, kale, köprü ve anıt adlarında da bütün kelimeler özel adın parçasıysa büyük yazılır.

Kurum, kuruluş, kurul, merkez, bakanlık, üniversite, fakülte, bölüm ve benzeri adların her kelimesi özel ad değeri taşıdığında büyük harfle başlar.

Kanun, tüzük, yönetmelik, yönerge ve genelge adlarında da aynı ilke uygulanır.

Belli bir kurum ya da düzenleme kastedildiğinde Meclis, Kurum, Kanun, Yönetmelik gibi tür adı görünüşlü kelimeler de büyük yazılabilir.

Buna karşılık genel anlamda kullanılan kurum, okul, bakanlık, kanun gibi sözler küçük harfle başlar.

Burada belirleyici olan, sözün tek ve belirli bir özel adı mı yoksa genel türü mü karşıladığıdır.

Kitap, dergi, gazete ve sanat eserlerinin adlarında kelimeler büyük harfle başlar.

Ancak başlık içinde yer alan ve, ile, ya, veya, yahut, ki, de gibi bağlayıcılar ile mı, mi, mu, mü soru eki küçük yazılır.

Özel ada dahil olmayan gazete, dergi, tablo, heykel gibi tür adları da küçük kalır.

Bu nedenle eser adıyla eser türünü ayırmak gerekir.

Bir gazetenin adı özel ad olarak geçiyorsa büyük yazılır; fakat özel adın ardından gelen gazete sözcüğü adın parçası değilse küçük yazılır.

Başlıklarda bağlaçların küçük kalması da yazım sorularında sık kullanılan ayrıntıdır.

Millî ve dinî bayram adları, bayram niteliği kazanmış günler, kurultay, bilgi şöleni, açık oturum gibi toplantı adları, tarihî olay, çağ ve dönem adları büyük harfle başlar.

Buna karşılık tarihî dönem bildirmeyen, tür veya tarz anlamı taşıyan divan şiiri, halk edebiyatı, Türk halk müziği gibi kullanımlarda yalnız özel ad niteliği taşıyan unsur büyük kalabilir; tür adı küçük yazılır.

Belirli bir tarih bildiren ay ve gün adları büyük, belirli bir tarih belirtmeyen ay ve gün adları küçük yazılır.

29 Ekim Pazartesi biçiminde belirli tarih varsa büyük harf gerekir; toplantılar perşembe günleri yapılır gibi genel kullanımda küçük harf kullanılır.

Özel adlardan türetilen kelimeler çoğu durumda büyük harfle başlar; ancak özel ad kendi anlamından uzaklaşıp yeni bir tür adı ya da terim değeri kazanmışsa küçük yazılabilir.

Para birimleri küçük harfle yazılır.

Özel adların yerine kullanılan o zamiri cümle içinde büyük harfle başlatılmaz.

Yer, millet ve kişi adlarıyla kurulan bazı birleşik kelimelerde özel ad bölümü büyük harfle korunur.

Levha ve açıklama yazılarında ilk kelime büyük yazılır.

Sınav için pratik yöntem, önce cümle başlangıcını, sonra özel ad değerini, ardından bağlamın genel mi belirli mi olduğunu denetlemektir.

Aynı kelime bir cümlede büyük, başka bir cümlede küçük yazılabilir; doğru karar bağlamdan çıkarılır.

Büyük harf sorularında özel ad ile tür adı sınırı en belirleyici alandır.

Bir söz, tek ve belirli bir varlığı karşılıyorsa özel ad değeri kazanır; aynı söz genel bir sınıfı anlatıyorsa küçük harfle yazılır.

Üniversite bu yıl yeni bölüm açtı cümlesinde belirli bir kurum önceki bağlamdan anlaşılıyorsa Üniversite büyük yazılabilir; ülkemizde birçok üniversite var cümlesinde küçük yazılır.

Bu bağlam bağı, yazım kuralını ezber olmaktan çıkarır ve anlam bilgisinin parçası hâline getirir.

Kurum ve eser adlarında bütün kelimeleri büyük yazma eğilimi de dikkatle sınırlandırılmalıdır.

Özel adın içinde yer almayan tür sözleri küçük kalır.

Bir derginin tam adı özel adsa adın kelimeleri büyük yazılır; fakat Türk Dili dergisi gibi kullanımda dergisi sözü özel ada dahil değilse küçük yazılır.

Aynı mantık kanun, yönetmelik, fakülte, bölüm, gazete ve tablo adlarında da geçerlidir.

KPSS seçeneklerinde yanlışlık çoğu zaman bu tür son sözlerin gereksiz büyük yazılmasından doğar.