KPSS Lisans · Türkçe

Yanlış Ek ve Sözcük Kullanımı Konu Anlatımı

Yanlış Ek ve Sözcük Kullanımı konusunun özeti ve anlatımı — KPSS Lisans Türkçe dersi. Özet her zaman ücretsiz.

Kısaca

Yanlış ek ve sözcük kullanımı, cümlenin anlatmak istediği düşünce ile seçilen dil birimleri arasındaki uyumsuzluktan doğar. Yanlış sözcük kullanımında kelime ya anlamına uygun değildir ya da cümlede yanlış yere konduğu için ilişkiyi değiştirir. Sesçe benzeyen veya anlamca yakın görünen sözcükler bu yüzden karıştırılabilir; söz gelimi olumlu bir ihtimal bildiren bir kelime, tehlike anlamı gereken yerde kullanılırsa cümlenin yönü bozulur. Yanlış ek kullanımında ise sorun sözcüğün aldığı iyelik, çokluk, durum, ilgi, fiilimsi, çatı veya ek fiil unsurlarının cümledeki görevle uyuşmamasıdır. Türkçede ekler sözcükleri başka sözcüklere bağlar; belirtme eki nesneyi, yönelme ve bulunma ekleri yer tamlayıcısını, iyelik ve tamlayan ekleri tamlamayı kurar. Bu bağlardan biri eksik, fazla veya yanlış olduğunda anlatım ya belirsizleşir ya da dil bilgisi bakımından bozulur.

Bu özet her zaman ücretsizdir ve giriş yapmadan okunabilir.

Bu konuyu PDF ders notlarında da çalış

KPSS Lisans konu yapraklarının tamamını içeren ücretsiz ders notu PDF’ini indirip çevrim dışı tekrar edebilirsin. Bu yaprak PDF kitapçığın kapsam tablosunda yer alır; uygulamadaki soru ve sesli anlatım katmanları ayrıca sunulur.

KPSS Lisans ders notları PDF’ini indir

Konu Anlatımı

Tam anlatım: Sesli anlatım yakında

Yanlış sözcük kullanımında seçilen kelime, cümlenin anlatmak istediği kavramı karşılamaz.

Sesçe benzeyen veya anlam alanı yakın sözcükler bu nedenle karıştırılabilir. “Bu önlemler kazaları küçümsemek için alındı” cümlesinde amaç kazaları değersiz görmek değil azaltmaktır; “azaltmak” gerekir. “Maaşını azımsadı” miktarı yetersiz bulmayı, “emeğini küçümsedi” ise değer vermemeyi anlatır. “Geminin batma şansı yüksek” yerine “batma riski yüksek” denmesi de olumlu çağrışımlı şans ile istenmeyen sonucun olasılığını ayırır.

Her düzeltmede sözlük anlamı kadar bağlam ve yerleşik kullanım denetlenir.

Doğru sözcük yanlış yerdeyse ilişki yine değişebilir. “Yeni derse girmiştim” ifadesi yeni olanın ders olduğu izlenimini doğurabilir; “Derse yeni girmiştim” sözü zaman zarfını girme eylemine bağlar. “Birkaç gün içinde yapımı tamamlanan otoyol açılacak” cümlesi yapımın birkaç günde tamamlandığını söyler; anlatılmak istenen açılış zamanıysa “Yapımı tamamlanan otoyol birkaç gün içinde açılacak” biçimi gerekir.

Yer denetiminde sözcüğün hangi unsuru nitelediği sorulur.

Yanlış ek kullanımında sözcüğün aldığı çekim veya yapım eki cümledeki görevle uyuşmaz. “Birçok seneler” yerine standart kullanımda “birçok sene”, “Bu şiiri onun en güzel şiiridir” yerine özne durumundaki ilk söz için “Bu şiir onun en güzel şiiridir” denir. “Konuşmasını bilmiyor” anlatılmak istenen beceriyi değil, belirli bir konuşmayı bilme çağrışımını güçlendirebilir; genel beceri için “konuşmayı bilmiyor” daha uygundur. “Oradaki bulunan kişiler” yapısında aynı adı niteleyen iki kuruluş üst üste gelir; “oradaki kişiler” veya “orada bulunan kişiler” seçilir.

Tamlama eklerinde ilişkinin iki ucu kontrol edilir. “Aile çocukların yetişmesinde payı büyüktür” cümlesinde payın kime ait olduğu “Ailenin çocukların yetişmesinde payı büyüktür” biçimindeki tamlayan ekiyle kurulur.

Ortak tamlanan her tamlayana aynı biçimde bağlanamıyorsa eksik unsur tamamlanır: “Bu işe ne senin ne de benim gücüm yeter” yerine “Bu işe ne senin gücün ne de benim gücüm yeter” denebilir.

Bununla birlikte önceki cümleden açıkça anlaşılan tamlayanın her düşürülüşü hata değildir; bağlam doğal eksiltmeye izin verebilir.

Paralel yapılarda aynı görevdeki unsurların biçimi de dengelenmelidir. “Onun ne gelişini ne gittiğini duydum” karışık adlaştırmalar yerine “ne geldiğini ne gittiğini” veya “ne gelişini ne gidişini” biçiminde kurulabilir. “Beni en çok sevindiren senin geldiğindir” ise bağlama göre doğru bir ad cümlesidir; bunu otomatik olarak “gelmendir” diye düzeltmek gerekmez.

Ek seçimi yalnız yüzey benzerliğiyle değil, aktarılmak istenen zaman ve olgu anlamıyla değerlendirilir.

Çatı ve özne uyumu özellikle zarf-fiilli yapılarda önemlidir. “Yola çıkılıp köye ulaştık” cümlesinde ilk eylem edilgen, ikinci eylem birinci çoğul kişiyle kurulmuştur; “Yola çıkıp köye ulaştık” ya da bütünüyle edilgen bir yapı seçilmelidir. “Sohbet ederek çaylar içildi” cümlesinde de sohbet eden örtülü kişi ile edilgen yüklem arasındaki bağ bulanıktır; “Sohbet ederek çay içtik” veya “Sohbet edilirken çaylar içildi” açık çözüm verir.

Ek fiil ve ortak öge eksiklikleri olumlu-olumsuz yargıyı ya da yüklemin istediği eki değiştirebilir. “Ses tonları iyi, Türkçeleri fena değildi” cümlesinde ilk yargı “Ses tonları iyiydi” biçiminde tamamlanırsa olumsuzluğun ona yayılması önlenir. “Tiyatroyu seviyorum fakat zaman ayıramıyorum” cümlesinin ikinci yüklemi “tiyatroya” yer tamlayıcısını ister. “Kimse yardımdan kaçmamış, elinden geleni yapmıştı” cümlesinde olumsuz ilk yükleme uygun “kimse”, olumlu ikinci yüklem için özne olamaz; ikinci bölümde “herkes” belirtilmelidir.

Çözüm sırası nettir: önce cümlenin amaçlanan anlamı bulunur; sonra sözcüğün anlamı ve yeri, ad ve fiillerin istediği durum ekleri, tamlama bağları, paralel yapı, çatı ve ortak ögeler sınanır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Anlatımın kapanış bölümü ve sesli anlatım uygulamada

Yanlış Ek ve Sözcük Kullanımı anlatımının bu sayfada okuduğunuz bölümü ücretsizdir; kapanış bölümü, sesli anlatımı, çevrimdışı indirmesi ve konuya bağlı soru çözümü benzersor uygulamasında devam eder.

Türkçe dersindeki diğer konular

Bu Konunun Sınavdaki Ağırlığı

Yanlış Ek ve Sözcük Kullanımı konusu KPSS Lisans Genel Yetenek düzeyindeki Türkçe dersine bağlıdır. Bu ders için doğrulanmış bir ağırlık verisi bulunmadığından burada bir oran yayımlamıyoruz.

Kaynak: benzersor müfredat analizi. Bu yüzdeler benzersor’un kendi müfredat analizinden gelir: her dersin müfredatta kapsadığı konu ve alt konu sayısı ile kapsam genişliği ölçülür, ders bazında yüzdeye çevrilir ve sınav düzeyi içinde %100’e tamamlanır. Resmî bir soru dağılımı değildir; sınavda kaç soru çıkacağını göstermez ve sınav kurumunun yayımladığı bir veri değildir.

SSS

Sık Sorulan Sorular

Yanlış Ek ve Sözcük Kullanımı, KPSS Lisans Genel Yetenek düzeyindeki Türkçe dersinin konularından biridir. Aynı dersin diğer konularına bu sayfanın altındaki konu listesinden geçebilirsiniz.

Bu sayfada konunun ücretsiz özeti ve anlatımın neredeyse tamamı yer alır; yalnızca kapanış bölümü uygulamaya bırakılmıştır. Sesli anlatım, çevrimdışı indirme ve konuya bağlı soru çözümü benzersor uygulamasında devam eder.

Türkçe dersi için doğrulanmış bir ağırlık verisi bulunmuyor; doğrulanmamış bir oran yayımlamıyoruz. Dersin kapsamını konu listesinden takip edebilirsiniz.

Önce özeti okuyup konunun ne hakkında olduğunu netleştirin, sonra anlatımı baştan sona takip edin. Anlatımı bitirir bitirmez aynı konudan soru çözün: konuyu okumaktan çok, okuduktan hemen sonra hatırlamaya çalışmak kalıcılığı belirler. Bir gün sonra sadece özeti tekrar okumak çoğu konu için yeterli olur.

Türkçe dersi bu sayfadaki konuyla birlikte 201 konu içerir. Tam liste sayfanın altındaki konu bağlantılarında ve dersin kendi sayfasında yer alır; oradan her konunun ücretsiz özetini tek sayfada okuyabilirsiniz.

Türkçe dersindeki diğer konular

Bu ders toplam 201 konu içerir.

benzersor mobilde yayında

Sınav hazırlığını cebine taşı. Uygulamayı indir, Premium'u 3 gün ücretsiz dene ve istediğin zaman iptal et.

App Store'dan İndirinGoogle Play'den İndirin
KPSS Lisans soru çözme rehberi
Premium'u 3 gün ücretsiz dene
App Store ve Google Play üzerinden güvenli abonelik
İstediğin zaman iptal et, tüm cihazlarında aynı hesapla devam et

benzersor mobilde yayında

Sınav hazırlığını cebine taşı. Uygulamayı indir, Premium'u 3 gün ücretsiz dene ve istediğin zaman iptal et.

App Store'dan İndirinGoogle Play'den İndirin
Premium'u 3 gün ücretsiz dene
App Store ve Google Play üzerinden güvenli abonelik
İstediğin zaman iptal et, tüm cihazlarında aynı hesapla devam et
powered by