Kinaye (Değinmece) Konu Anlatımı

Kinaye, geleneksel adıyla değinmece, anlamın iki katmanlı kurulduğu bir söyleyiş biçimidir.

Bir söz gerçek anlamıyla düşünülebilir; fakat asıl kastedilen mecaz anlamdır.

Bu nedenle kinaye, mecaz anlamdan bütünüyle ayrı bir başlık gibi değil, mecazın özel bir kullanım biçimi gibi düşünülmelidir.

Kaynak notun kinayeyi sözcükte anlam olayları içinde vermesi de bunu destekler: mesele, sözcüğün bağlam içinde hangi anlam katmanını öne çıkardığını anlamaktır.

Kinayede gerçek anlamın tamamen imkânsız olmaması önemlidir.

Bir söz gerçek anlamıyla hiç düşünülemiyorsa orada doğrudan mecaz ya da başka bir söz sanatı bulunabilir.

Kinayede ise söz, gerçek anlam kapısını açık bırakır.

Ancak cümlenin tonu, bağlamı ve anlatılmak istenen durum, okuru mecaz anlama yöneltir.

Bu yüzden kinaye çoğu zaman dolaylı, ince ve ima gücü yüksek bir anlatım oluşturur.

Söylenen şey ile kastedilen şey arasında bir derinlik farkı vardır.

Bu konuyu anlamanın en sağlam yolu iki aşamalı okumadır.

Önce cümle gerçek anlamıyla denenir.

Sözcüklerin sözlük karşılığı bağlama tamamen aykırı değilse ilk koşul sağlanmış olur.

Sonra cümlenin asıl neyi hedeflediği sorulur.

Eğer anlatım, gerçek anlamı aşan bir kişilik özelliğine, davranış biçimine, toplumsal yargıya ya da eleştiriye yöneliyorsa kinaye gündeme gelir.

Yani kinayede gerçek anlam vardır, ama merkezde değildir; mecaz anlam asıl yükü taşır.

Kinayeyi tarizle karıştırmamak gerekir.

Tarizde çoğu zaman söz tersinden söylenir; görünürde olumlu olan ifade aslında eleştiri taşıyabilir.

Kinayede ise temel ölçü ters söyleme değil, gerçek ve mecaz anlamın birlikte bulunmasıdır.

Bu ayrım soru çözümünde önemlidir.

Her ince söyleyiş tariz olmadığı gibi, her mecazlı kullanım da kinaye değildir.

Kinaye için gerçek anlamın mümkün kalması ve asıl kastın mecazda yoğunlaşması gerekir.

KPSS Türkçe sorularında kinaye, seçeneklerde doğrudan ad olarak sorulabileceği gibi metnin anlam özelliği içinde de yoklanabilir.

Böyle bir durumda cümledeki sözcük veya söz öbeği tek başına değil, bağlamın yönlendirdiği anlamla birlikte okunmalıdır.