Çatı uyuşmazlığı, ortak özne veya nesneye bağlanan fiillerin bu öğeyi birbiriyle bağdaşmayan görevlerde istemesiyle ortaya çıkan anlatım bozukluğudur. Çözümde her çekimli fiil ve gerekiyorsa fiilimsi ayrı incelenir; işi yapan, işten etkilenen, yaptıran ve nesne rolleri belirlenir. Etken-edilgen karışıklığı tipik örnektir: “Komisyon raporu inceledi ve yayımlandı” cümlesinde komisyon ilk fiilin gerçek öznesiyken ikinci fiilde yayımlanan rapordur. “Komisyon raporu inceledi ve yayımladı” ya da “Rapor incelendi ve yayımlandı” biçimleri rolü tutarlı kılar. Geçişlilik tek başına çatı uyuşmazlığı sayılmaz; ortak nesnenin yüklemlerden biriyle bağ kuramaması çoğu kez nesne eksikliği veya gereksiz nesne sorunudur.
Çatı Uyuşmazlığı Konu Anlatımı
Çatı Uyuşmazlığı konusunun özeti ve anlatımı — KPSS Lisans Türkçe dersi. Özet her zaman ücretsiz.
Kısaca
Bu özet her zaman ücretsizdir ve giriş yapmadan okunabilir.
Özet: Sesli anlatım yakında
Bu konuyu PDF ders notlarında da çalış
KPSS Lisans konu yapraklarının tamamını içeren ücretsiz ders notu PDF’ini indirip çevrim dışı tekrar edebilirsin. Bu yaprak PDF kitapçığın kapsam tablosunda yer alır; uygulamadaki soru ve sesli anlatım katmanları ayrıca sunulur.
KPSS Lisans ders notları PDF’ini indirKonu Anlatımı
Tam anlatım: Sesli anlatım yakında
Fiilde çatı, eylemin özne ve nesneyle kurduğu ilişkiyi gösterir.
Etken yapıda gerçek özne işi yapar; edilgende yapan geri çekilir ve eylemden etkilenen öğe sözde özne olabilir.
Dönüşlü yapıda özne yaptığı işten kendisi etkilenir, işteş yapıda eylem karşılıklı veya birlikte gerçekleşir.
Geçişli-geçişsiz ayrımı nesne alabilme, oldurgan-ettirgen ayrımı ise fiilin valans ve yaptırma yapısıyla ilgilidir.
Çatı uyuşmazlığı özellikle ortak öğeli sıralı veya bağlı yapılarda belirginleşir. “Komisyon raporu inceledi ve yayımlandı” cümlesinde komisyon “inceledi” fiilinin yapan öznesidir; “yayımlandı” fiilinin sözde öznesi ise rapordur.
Ortak özne iki yüklemle aynı rolde bağlanamadığı için yapı bozuktur. “Komisyon raporu inceledi ve yayımladı” denildiğinde iki yüklem etken; “Rapor incelendi ve yayımlandı” denildiğinde ikisi edilgen kurulur.
Edilgen ve etken fiilin aynı cümlede bulunması tek başına hata değildir.
Her yargının kendi öznesi açıkça kurulmuşsa farklı çatılar yan yana gelebilir.
Sorun, tek bir ortak öğenin bir fiilde yapan, diğerinde sözde özne gibi okunmaya zorlanmasıdır.
Düzeltme için bütün fiilleri aynı çatıya çevirmek, eksik özneyi eklemek veya yargıları ayırmak seçeneklerinden anlamı en iyi koruyanı kullanılır.
Nesne ilişkisi ayrıca denetlenir.
Ortak nesne yalnız yüklemlerden birine bağlanabiliyorsa çoğu durumda sorun “çatı uyuşmazlığı” etiketiyle değil nesne eksikliği, gereksiz nesne veya fiilin istem yapısındaki uyumsuzlukla açıklanır. “Kitabı seviyor fakat güvenmiyor” cümlesinde “güvenmek” yönelme tümleci ister; doğru yapı “Kitabı seviyor fakat ona güvenmiyor”dur.
Geçişli bir fiille geçişsiz bir fiilin yan yana gelmesi kendi başına anlatım bozukluğu değildir.
Fiilimsiler çekimli yüklem değildir; yine de fiil kökünün çatı eklerini ve anlam rollerini taşıyabilir. “Dosya incelenip kurul karar verdi” yapısında incelenen dosya ile karar veren kurulun ilişkisi açık kurulmadığı için örtük özne sorunu doğabilir.
Uzun cümlede yan yargının öznesi ana yargının öznesiyle aynı kabul ediliyorsa, bu öznenin her eylemde gerçekten aynı rolü taşıyıp taşımadığı kontrol edilir.
Soru çözümünde önce fiiller ve fiilimsiler bulunur, sonra her biri için yapan, etkilenen, yaptıran ve nesne/tümleç rolleri yazılır.
Ortak öğeler bütün yargılara doğal biçimde bağlanıyorsa uyuşmazlık yoktur.
Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.
Anlatımın kapanış bölümü ve sesli anlatım uygulamada
Çatı Uyuşmazlığı anlatımının bu sayfada okuduğunuz bölümü ücretsizdir; kapanış bölümü, sesli anlatımı, çevrimdışı indirmesi ve konuya bağlı soru çözümü benzersor uygulamasında devam eder.
Türkçe dersindeki diğer konularBu Konunun Sınavdaki Ağırlığı
Çatı Uyuşmazlığı konusu KPSS Lisans Genel Yetenek düzeyindeki Türkçe dersine bağlıdır. Bu ders için doğrulanmış bir ağırlık verisi bulunmadığından burada bir oran yayımlamıyoruz.
Kaynak: benzersor müfredat analizi. Bu yüzdeler benzersor’un kendi müfredat analizinden gelir: her dersin müfredatta kapsadığı konu ve alt konu sayısı ile kapsam genişliği ölçülür, ders bazında yüzdeye çevrilir ve sınav düzeyi içinde %100’e tamamlanır. Resmî bir soru dağılımı değildir; sınavda kaç soru çıkacağını göstermez ve sınav kurumunun yayımladığı bir veri değildir.
Kaynaklar
Anlatımdaki bilgiler aşağıdaki resmî kurum yayınlarından doğrulanır ve kendi cümlelerimizle yeniden yazılır.
- T.C. Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi (ÖSYM)KPSS Lisans (Genel Yetenek-Genel Kültür) sınavını düzenleyen kurumun resmî sitesi.
- ÖSYM Sınav Takvimi2026 KPSS Lisans GY-GK sınav, başvuru ve sonuç tarihleri (resmî takvim).
- KPSS Başvuru — Aday İşlemleri Sistemi (AİS)e-Devlet ile başvuru, sınav yeri ve sınava giriş belgesi işlemleri.
- KPSS KılavuzuResmî KPSS kılavuzu: başvuru koşulları, ücret ve sınav bilgileri.
- 2026 KPSS DuyurularıÖSYM 2026 KPSS ana sayfası ve güncel duyurular.
- ÖSYM Sonuç Açıklama SistemiKPSS sonuç sorgulama ve sonuç belgesi doğrulama.
Sık Sorulan Sorular
Türkçe dersindeki diğer konular
Bu ders toplam 201 konu içerir.
- Sözcüğün Anlam Özellikleri
- Gerçek Anlam
- Mecaz Anlam
- Terimsel Anlam
- Sözcükte Anlam Olayları
- Benzetme (Teşbih)
- Eğretileme (İstiare)
- Kişileştirme (Teşhis)
- Kinaye (Değinmece)
- Mecazımürsel (Ad Aktarması)
- Dokundurma (Tariz)
- Mübalağa (Abartma)
- Dolaylama
- Güzel Adlandırma
- Sözcükler Arası Anlam İlişkileri
- Eş - Yakın Anlamlı Sözcükler
- Karşıt (Zıt) Anlamlı Sözcükler
- Eş Sesli (Sesteş) Sözcükler
- Somut - Soyut Anlamlı Sözcükler
- Nitel-Nicel Anlamlı Sözcükler
- Genel-Özel Anlamlı Sözcükler
- Yansıma Sözcükler
- Kalıplaşmış Söz Öbekleri
- İkilemeler
- Pekiştirmeler
- Deyimler
- Atasözleri
- Kalıplaşmamış Söz Öbekleri
- Cümlenin Yorumu
- Cümlenin İletisi
- Cümleden Çıkarılacak Kesin Yargı
- Cümlede Vurgu
- Eş - Yakın Anlamlı Cümleler
- Anlamca Çelişen Cümleler
- Anlamlarına Göre Cümleler
- Olumlu Cümleler
- Olumsuz Cümleler
- Soru Cümleleri
- Ünlem Cümleleri
- Emir Cümleleri
- İçerdiği Duygu, Düşünce ve Duruma Göre Cümleler
- Çıkarım
- Kanıksama
- Saptama
- Değerlendirme
- Yakınma - Sitem
- Pişmanlık
- Ön Yargı
- Olasılık
- Varsayım
- Tahmin
- Şaşırma
- Kuşku
- Uyarı
- Öneri
- Anlam İlişkilerine Göre Cümleler
- Neden - Sonuç (Gerekçe) İlişkisi
- Amaç - Sonuç İlişkisi
- Koşul (Şart) Cümleleri
- Anlatım Özelliklerine Göre Cümleler
- Öznel ve Nesnel Anlatım
- Tanım Cümleleri
- Karşılaştırma Cümleleri
- İçerik ve Üslup (Biçem) Bildiren Cümleler
- Doğrudan Anlatım (Aktarma) Cümleleri
- Dolaylı Anlatım (Aktarma) Cümleleri
- Cümle Analizi (Cümle Değerlendirme)
- Cümlenin Yapısı
- Cümle Tamamlama
- Cümle Oluşturma
- Paragrafın Yapısı
- Paragrafın Bölümleri ve Boşluk Tamamlama
- Düşüncenin Akışını Bozan Cümleler
- Paragrafı İkiye Bölme
- Paragraf Oluşturma
- Paragrafta Yer Değiştirme
- Paragrafın İçeriği
- Ana Düşünce
- Yardımcı Düşünceler
- Paragrafta Anlatım Biçimleri
- Açıklayıcı Anlatım
- Tartışmacı Anlatım
- Öyküleyici Anlatım
- Betimleyici Anlatım
- Düşünceyi Geliştirme Yolları
- Tanımlama
- Karşılaştırma
- Örnekleme
- Sesler
- Ünlü Sesler ve Ünlü Uyumları
- Ünsüz Sesler
- Ses Olayları
- Ünsüz Değişimi - Yumuşama
- Ünsüz Benzeşmesi (Sertleşme)
- Ses Düşmesi
- Ses Türemesi
- Ulama
- Dudak Ünsüzlerinin Benzeşmesi
- Ünlü Daralması
- Kökte Ünlü Değişimi
- Yardımcı Sesler
- Kök ve Gövde
- Ekler
- Yapım Ekleri
- Çekim Ekleri
- Yapılarına Göre Sözcükler
- İsim (Ad)
- Varlıkların Türüne Göre İsimler
- Varlıkların Sayılarına Göre İsimler
- İsmin Hâlleri
- İsim Tamlamaları
- Zamir (Adıl)
- Kişi Zamirleri
- İşaret Zamirleri
- Belgisiz Zamirler
- Soru Zamirleri
- İlgi Zamiri (Aitlik Eki)
- Sıfat (Ön Ad)
- Niteleme Sıfatları
- Belirtme Sıfatları
- Adlaşmış Sıfatlar
- Zarf (Belirteç)
- Durum Zarfları
- Yer-Yön Zarfları
- Zaman Zarfları
- Ölçü-Miktar Zarfları
- Soru Zarfları
- Edat (İlgeç)
- Bağlaç
- Ünlem
- Fiil (Eylem)
- İş (Kılış) Fiilleri
- Oluş Fiileri
- Durum Fiileri
- Fiillerde Kip
- Fiillerde Kişi
- Fiillerde Olumsuzluk
- Fiillerde Anlam (Zaman) Kayması
- Fiillerde Çatı
- Fiilimsiler
- Fiilimsi Grupları
- Yardımcı Fiiller
- Ek Fiil (Ek-Eylem)
- Cümle Türleri
- Yüklemlerine Göre Cümleler
- Öge Dizilişine Göre Cümleler
- Yapılarına Göre Cümleler
- Cümlenin Ögeleri
- Yüklem
- Özne
- Nesne
- Dolaylı Tümleç
- Zarf Tümleci
- Edat Tümleci
- Büyük Harflerin Kullanıldığı Yerler
- Kısaltmaların Yazımı
- Sayıların Yazımı
- Deyimlerin ve İkilemelerin Yazımı
- Birleşik Kelimelerin Yazımı
- Bitişik Yazılan Birleşik Kelimeler
- Ayrı Yazılan Birleşik Kelimeler
- Yabancı Özel Adların Yazımı
- Ses Olaylarıyla İlgili Yazım Kuralları
- Nokta ( . )
- Virgül ( , )
- Noktalı Virgül ( ; )
- İki Nokta ( : )
- Üç Nokta ( ... )
- Soru İşareti ( ? )
- Ünlem İşareti ( ! )
- Kısa Çizgi ( - )
- Uzun Çizgi (-)
- Tırnak İşareti ( " " )
- Parantez ( )
- Kesme İşareti ( ' )
- Anlama Dayalı Anlatım Bozuklukları
- Gereksiz Ek ve Sözcük Kullanımı
- Çelişen Sözcüklerin Bir Arada Kullanımı
- Yanlış Ek ve Sözcük Kullanımı
- Sözcüğün Yanlış Yerde Kullanımı
- Deyim-Atasözü Yanlışları
- Anlam Belirsizliği
- Mantık Hataları
- Dil Bilgisine Dayalı Anlatım Bozuklukları
- Fiil ve Yüklem Yanlışları
- Özne - Yüklem Uyuşmazlığı
- Özne Eksikliği
- Nesne Eksikliği
- Dolaylı Tümleç Eksikliği
- Zarf ve Edat Tümleci Eksikliği
- Tamlama Yanlışları
benzersor mobilde yayında
Sınav hazırlığını cebine taşı. Uygulamayı indir, Premium'u 3 gün ücretsiz dene ve istediğin zaman iptal et.
KPSS Lisans soru çözme rehberi