KPSS Lisans · Türkçe

Çatı Uyuşmazlığı Konu Anlatımı

Çatı Uyuşmazlığı konusunun özeti ve anlatımı — KPSS Lisans Türkçe dersi. Özet her zaman ücretsiz.

Kısaca

Çatı uyuşmazlığı, ortak özne veya nesneye bağlanan fiillerin bu öğeyi birbiriyle bağdaşmayan görevlerde istemesiyle ortaya çıkan anlatım bozukluğudur. Çözümde her çekimli fiil ve gerekiyorsa fiilimsi ayrı incelenir; işi yapan, işten etkilenen, yaptıran ve nesne rolleri belirlenir. Etken-edilgen karışıklığı tipik örnektir: “Komisyon raporu inceledi ve yayımlandı” cümlesinde komisyon ilk fiilin gerçek öznesiyken ikinci fiilde yayımlanan rapordur. “Komisyon raporu inceledi ve yayımladı” ya da “Rapor incelendi ve yayımlandı” biçimleri rolü tutarlı kılar. Geçişlilik tek başına çatı uyuşmazlığı sayılmaz; ortak nesnenin yüklemlerden biriyle bağ kuramaması çoğu kez nesne eksikliği veya gereksiz nesne sorunudur.

Bu özet her zaman ücretsizdir ve giriş yapmadan okunabilir.

Özet: Sesli anlatım yakında

Bu konuyu PDF ders notlarında da çalış

KPSS Lisans konu yapraklarının tamamını içeren ücretsiz ders notu PDF’ini indirip çevrim dışı tekrar edebilirsin. Bu yaprak PDF kitapçığın kapsam tablosunda yer alır; uygulamadaki soru ve sesli anlatım katmanları ayrıca sunulur.

KPSS Lisans ders notları PDF’ini indir

Konu Anlatımı

Tam anlatım: Sesli anlatım yakında

Fiilde çatı, eylemin özne ve nesneyle kurduğu ilişkiyi gösterir.

Etken yapıda gerçek özne işi yapar; edilgende yapan geri çekilir ve eylemden etkilenen öğe sözde özne olabilir.

Dönüşlü yapıda özne yaptığı işten kendisi etkilenir, işteş yapıda eylem karşılıklı veya birlikte gerçekleşir.

Geçişli-geçişsiz ayrımı nesne alabilme, oldurgan-ettirgen ayrımı ise fiilin valans ve yaptırma yapısıyla ilgilidir.

Çatı uyuşmazlığı özellikle ortak öğeli sıralı veya bağlı yapılarda belirginleşir. “Komisyon raporu inceledi ve yayımlandı” cümlesinde komisyon “inceledi” fiilinin yapan öznesidir; “yayımlandı” fiilinin sözde öznesi ise rapordur.

Ortak özne iki yüklemle aynı rolde bağlanamadığı için yapı bozuktur. “Komisyon raporu inceledi ve yayımladı” denildiğinde iki yüklem etken; “Rapor incelendi ve yayımlandı” denildiğinde ikisi edilgen kurulur.

Edilgen ve etken fiilin aynı cümlede bulunması tek başına hata değildir.

Her yargının kendi öznesi açıkça kurulmuşsa farklı çatılar yan yana gelebilir.

Sorun, tek bir ortak öğenin bir fiilde yapan, diğerinde sözde özne gibi okunmaya zorlanmasıdır.

Düzeltme için bütün fiilleri aynı çatıya çevirmek, eksik özneyi eklemek veya yargıları ayırmak seçeneklerinden anlamı en iyi koruyanı kullanılır.

Nesne ilişkisi ayrıca denetlenir.

Ortak nesne yalnız yüklemlerden birine bağlanabiliyorsa çoğu durumda sorun “çatı uyuşmazlığı” etiketiyle değil nesne eksikliği, gereksiz nesne veya fiilin istem yapısındaki uyumsuzlukla açıklanır. “Kitabı seviyor fakat güvenmiyor” cümlesinde “güvenmek” yönelme tümleci ister; doğru yapı “Kitabı seviyor fakat ona güvenmiyor”dur.

Geçişli bir fiille geçişsiz bir fiilin yan yana gelmesi kendi başına anlatım bozukluğu değildir.

Fiilimsiler çekimli yüklem değildir; yine de fiil kökünün çatı eklerini ve anlam rollerini taşıyabilir. “Dosya incelenip kurul karar verdi” yapısında incelenen dosya ile karar veren kurulun ilişkisi açık kurulmadığı için örtük özne sorunu doğabilir.

Uzun cümlede yan yargının öznesi ana yargının öznesiyle aynı kabul ediliyorsa, bu öznenin her eylemde gerçekten aynı rolü taşıyıp taşımadığı kontrol edilir.

Soru çözümünde önce fiiller ve fiilimsiler bulunur, sonra her biri için yapan, etkilenen, yaptıran ve nesne/tümleç rolleri yazılır.

Ortak öğeler bütün yargılara doğal biçimde bağlanıyorsa uyuşmazlık yoktur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Anlatımın kapanış bölümü ve sesli anlatım uygulamada

Çatı Uyuşmazlığı anlatımının bu sayfada okuduğunuz bölümü ücretsizdir; kapanış bölümü, sesli anlatımı, çevrimdışı indirmesi ve konuya bağlı soru çözümü benzersor uygulamasında devam eder.

Türkçe dersindeki diğer konular

Bu Konunun Sınavdaki Ağırlığı

Çatı Uyuşmazlığı konusu KPSS Lisans Genel Yetenek düzeyindeki Türkçe dersine bağlıdır. Bu ders için doğrulanmış bir ağırlık verisi bulunmadığından burada bir oran yayımlamıyoruz.

Kaynak: benzersor müfredat analizi. Bu yüzdeler benzersor’un kendi müfredat analizinden gelir: her dersin müfredatta kapsadığı konu ve alt konu sayısı ile kapsam genişliği ölçülür, ders bazında yüzdeye çevrilir ve sınav düzeyi içinde %100’e tamamlanır. Resmî bir soru dağılımı değildir; sınavda kaç soru çıkacağını göstermez ve sınav kurumunun yayımladığı bir veri değildir.

SSS

Sık Sorulan Sorular

Çatı Uyuşmazlığı, KPSS Lisans Genel Yetenek düzeyindeki Türkçe dersinin konularından biridir. Aynı dersin diğer konularına bu sayfanın altındaki konu listesinden geçebilirsiniz.

Bu sayfada konunun ücretsiz özeti ve anlatımın neredeyse tamamı yer alır; yalnızca kapanış bölümü uygulamaya bırakılmıştır. Sesli anlatım, çevrimdışı indirme ve konuya bağlı soru çözümü benzersor uygulamasında devam eder.

Türkçe dersi için doğrulanmış bir ağırlık verisi bulunmuyor; doğrulanmamış bir oran yayımlamıyoruz. Dersin kapsamını konu listesinden takip edebilirsiniz.

Önce özeti okuyup konunun ne hakkında olduğunu netleştirin, sonra anlatımı baştan sona takip edin. Anlatımı bitirir bitirmez aynı konudan soru çözün: konuyu okumaktan çok, okuduktan hemen sonra hatırlamaya çalışmak kalıcılığı belirler. Bir gün sonra sadece özeti tekrar okumak çoğu konu için yeterli olur.

Türkçe dersi bu sayfadaki konuyla birlikte 201 konu içerir. Tam liste sayfanın altındaki konu bağlantılarında ve dersin kendi sayfasında yer alır; oradan her konunun ücretsiz özetini tek sayfada okuyabilirsiniz.

Türkçe dersindeki diğer konular

Bu ders toplam 201 konu içerir.

benzersor mobilde yayında

Sınav hazırlığını cebine taşı. Uygulamayı indir, Premium'u 3 gün ücretsiz dene ve istediğin zaman iptal et.

App Store'dan İndirinGoogle Play'den İndirin
KPSS Lisans soru çözme rehberi
Premium'u 3 gün ücretsiz dene
App Store ve Google Play üzerinden güvenli abonelik
İstediğin zaman iptal et, tüm cihazlarında aynı hesapla devam et

benzersor mobilde yayında

Sınav hazırlığını cebine taşı. Uygulamayı indir, Premium'u 3 gün ücretsiz dene ve istediğin zaman iptal et.

App Store'dan İndirinGoogle Play'den İndirin
Premium'u 3 gün ücretsiz dene
App Store ve Google Play üzerinden güvenli abonelik
İstediğin zaman iptal et, tüm cihazlarında aynı hesapla devam et
powered by