Soru Zarfları Konu Anlatımı

Soru zarfları, zarf bilgisinin soru yoluyla kurulmuş biçimidir.

Zarflar fiillerle ve fiilimsilerle ilgili bilgi verir; bir hareketin nasıl gerçekleştiğini, ne zaman gerçekleştiğini, hangi yöne yöneldiğini, ne kadar gerçekleştiğini veya niçin gerçekleştiğini sorabilir.

Bu yüzden soru zarfını anlamak için önce zarfın temel görevini hatırlamak gerekir.

Bir sözcük fiile ya da fiilimsiye yöneliyor ve hareket hakkında bilgi istiyorsa zarf görevindedir.

Aynı soru sözcüğü başka bir cümlede isme yönelirse soru sıfatı, bir varlığın veya kişinin yerini tutarsa soru zamiri olabilir.

Bu nedenle soru zarfı konusu ezberden çok ilişki kurma konusudur.

Soru kelimesi tek başına tür belirlemez; cümlede hangi ögeyle bağlantı kurduğu belirleyici olur.

Sıfatlarla zarflar arasındaki ayrım bu konuda özellikle önemlidir.

Sıfatlar isimlerle ve zamirlerle ilgilenir; yani hareket bildirmeyen sözcükleri niteler veya belirtir.

Zarflar ise fiillerle ve fiilimsilerle ilgilenir.

Nasıl sözcüğü bu ayrımı çok açık gösterir.

Nasıl ders çalışıyorsun cümlesinde nasıl, çalışmak fiiline yönelir.

Çalışmanın biçimini sorar; bu nedenle soru zarfıdır.

Nasıl geldin cümlesinde de gelme eyleminin gerçekleşme biçimi sorulur.

Buna karşılık nasıl bir elbise aldın cümlesinde nasıl, elbise adını belirler.

Burada hareketin biçimi değil, alınan varlığın niteliği sorulur; görev soru sıfatıdır.

Aynı kelimenin iki farklı görevde kullanılabilmesi, soru zarfı çözümünde mekanik davranılmaması gerektiğini gösterir.

Soru zarfları yalnız nasıl sorusundan ibaret değildir.

Ne zaman gelirsin cümlesinde ne zaman, gelme eyleminin zamanını sorar.

Nereye gidiyorsun cümlesinde nereye, gitme hareketinin yönünü veya varış yerini sorgular.

Ne kadar çalıştın cümlesinde ne kadar, çalışma eyleminin ölçüsüne yönelir.

Niçin bekledin veya neden geldin cümlelerinde soru sözcüğü hareketin sebebini ister.

Bu örneklerde ortak nokta, soru sözcüğünün doğrudan fiille bağlantı kurmasıdır.

Sorulan bilgi bir nesnenin adı, bir kişinin kimliği ya da bir ismin niteliği değildir; eylemin zamanı, biçimi, yönü, miktarı veya sebebidir.

Bu yüzden bu kullanımlar soru zarfı olarak değerlendirilir.

Fiilimsiler de soru zarfı alabilir.

Fiilimsi, cümlede fiil gibi çekimlenmese de hareket anlamı taşıdığı için zarfla ilişki kurabilir.

Nasıl çalışacağını anlattı cümlesinde nasıl, çalışacağını sözündeki çalışma hareketinin biçimini sorar.

Ne zaman geleceğini bilmiyorum cümlesinde ne zaman, gelme hareketinin zamanını sorgular.

Nereye gideceğini söyledi cümlesinde nereye, gitme hareketinin yönüne bağlanır.

Burada cümlenin sonunda soru işareti bulunmaması görevi değiştirmez; soru sözcüğü yine hareket anlamlı yapıya yönelmiştir.

Bu yüzden dolaylı soru cümlelerinde de aynı ölçüt kullanılır.

Soru kelimesi fiilimsinin nasıl, ne zaman, nereye, ne kadar veya niçin gerçekleştiğini soruyorsa zarf görevindedir.

Soru zamiriyle karışma, özellikle ne, kim, hangisi gibi sözcüklerde ortaya çıkar.

Kim geldi cümlesinde kim, gelen kişinin yerini tutar; bir hareketin biçimini veya zamanını sormaz.

Ne gördün cümlesinde ne, görülen varlığı karşılar.

Bu tür kullanımlarda soru sözcüğü adın yerini tuttuğu için zamir görevindedir.

Buna karşılık neden geldin cümlesinde neden, gelen kişinin yerini tutmaz; gelme eyleminin sebebini sorar.

Niçin sustun cümlesinde de susma hareketinin nedeni aranır.

Bazı soru sözcükleri görev bakımından daha belirgin görünür: niçin ve neden sebep sorusu olarak zarf görevine yaklaşır; kim gibi sözcükler ise kişi veya varlık yerini tuttuğunda zamir olur.

Fakat yine de en güvenli yol, sözcüğün cümlede neyle ilişki kurduğunu kontrol etmektir.

Soru sıfatıyla karışma da aynı mantıkla çözülür.

Bir soru sözcüğü ismin önüne gelip o ismi belirtiyorsa soru sıfatıdır.

Nasıl bir elbise aldın örneğinde nasıl, elbise sözcüğünün niteliğini sorar.

Hangi tarafta durdun benzeri kullanımlarda hangi, taraf ismine yönelirse soru sıfatı olur.

Kaç öğrenci geldi cümlesinde kaç, öğrenci adının sayısını sorar.

Oysa kaçta geldin ifadesinde kaçta, gelme eyleminin zamanına bağlanır.

Yani biçim olarak soru sözcüğü görmek yetmez; soru hangi kelimeye soruluyor, onu bulmak gerekir.

Eğer soru isme yöneliyorsa sıfat, adın yerini tutuyorsa zamir, fiil veya fiilimsiye yöneliyorsa zarf görevi ağır basar.

Bu ayrımı uygulamak için cümlede önce hareket bildiren unsur bulunmalıdır.

Çekimli fiil varsa ona, fiilimsi varsa hareket anlamı taşıyan o yapıya soru sorulur.

Soru sözcüğü bu hareketin nasıl, ne zaman, nereye, ne kadar veya niçin gerçekleştiğini arıyorsa soru zarfı denir.

Örneğin bu işi nasıl başardın cümlesinde nasıl, başarma eylemine sorulur.

Buraya nasıl geldin cümlesinde de gelme hareketine bağlanır.

Ne zaman okula gelirsin cümlesinde zaman, ne kadar bekledin cümlesinde ölçü, neden sustun cümlesinde sebep bilgisi istenir.

Bu cümlelerin hepsinde cevap, fiilin anlamını tamamlar.

Cevap kaldırıldığında eylemin zamanı, biçimi, yönü, miktarı veya sebebi eksik kalır.

Soru zarflarında önemli bir başka nokta, sözcüğün cümledeki yerinin tek başına yeterli olmamasıdır.

Bir soru sözcüğü fiilden hemen önce bulunabilir ama yine de isme bağlanıyorsa zarf olmaz.

Tersine, fiilden uzak görünse bile anlamca fiile veya fiilimsiye yöneliyorsa zarf görevini sürdürebilir.

Bu nedenle sadece dizilişe bakmak yerine anlam bağına bakılmalıdır.

Soru hangi bilgi boşluğunu dolduruyor?

Hareketin gerçekleşme biçimini mi, zamanını mı, yönünü mü, miktarını mı, sebebini mi?

Yoksa bir varlığın niteliğini ya da kimliğini mi?

Bu sorular doğru türü verir.

Soru sözcükleri aynı cümlede birden fazla görev ihtimali doğurabildiği için cevap yöntemi de tutarlı olmalıdır.

Önce soru sözcüğünün yerini değil, hedefini bulun.

Sonra hedefin hareket bildirip bildirmediğine bakın.

Hedef fiil ya da fiilimsi ise zarf, isim ise çoğunlukla sıfat, adın yerini tutan bağımsız bir unsur ise zamir yorumu yapılır.

Böylece nasıl, ne, hangi, kaç, neden gibi kelimeler tek tek ezberlenmez; cümledeki görevlerine göre ayrılır.