İşaret Zamirleri Konu Anlatımı

İşaret zamirleri, varlıkları adlandırmak yerine gösterme yoluyla karşılayan zamirlerdir.

Konuşma ortamında yakın olan, biraz uzakta bulunan ya da daha önce sözü edilen bir varlık bu, şu ve o sözcükleriyle temsil edilebilir.

Bunlar, şunlar ve onlar çoğul kullanımlarıdır.

Buradaki temel özellik, sözcüğün tek başına bir adın yerini tutmasıdır.

Bunu aldım cümlesinde bunu sözcüğü, adı söylenmeyen bir nesneyi karşılar.

Şuna bak cümlesinde şuna sözcüğü, gösterilen varlığın adını söylemeden cümleye sokar.

İşaret zamiri bu yönüyle hem bağlamdan yararlanır hem de tekrar edilen isimleri azaltır.

İşaret zamiri ile işaret sıfatı arasındaki sınır, KPSS’de en sık kullanılan ayrım noktalarından biridir.

Bu kitap, şu karar, o öğrenci gibi yapılarda işaret sözcüğü bir ismin önünde durur ve onu belirtir; bu durumda sözcük zamir değil sıfattır.

Buna karşılık bu geldi, şunu okudum, ona dokunma gibi cümlelerde açık bir isim yoktur; işaret sözcüğü doğrudan adın yerini tutar.

Bu nedenle yalnız bu, şu, o sözcüklerini görmek yeterli değildir.

Sözcüğün cümlede yanına aldığı isme mi bağlı olduğu, yoksa ismin yerine mi geçtiği belirlenmelidir.

İşaret zamirleri isim gibi çekimlenir.

Bunu, buna, bunda, bundan; şunu, şuna, şunda, şundan; onu, ona, onda, ondan biçimleri hâl ekleriyle kurulmuş kullanımlardır.

Bunları getirdim cümlesinde bunları nesne, şundan vazgeçtik cümlesinde şundan ayrılma anlamı taşıyan tümleç, buna inanıyorum cümlesinde buna yönelme ilişkisi kuran tümleçtir.

Ek almış olmak sözcüğü sıfat yapmaz; tersine adın yerinde bulunduğunu gösterir.

Sıfatlar genellikle niteledikleri adla birlikte düşünülürken zamirler tek başına cümle ögesi olabilir.

İşaret zamirlerinin anlamında uzaklık ve bağlam ilişkisi bulunur.

Bu çoğu zaman konuşana yakın olanı, şu dikkat çekilen ya da biraz uzakta görüleni, o ise daha uzakta bulunanı veya konuşma bağlamında önceden anılanı gösterebilir.

Ancak sınav soruları çoğu zaman fiziksel uzaklıktan çok sözcük türüne odaklanır.

Bu yüzden aday, bu yakın mı şu uzak mı tartışmasına gereğinden fazla takılmadan sözcüğün isim yerine geçip geçmediğini çözmelidir.

Yakınlık anlamı yardımcıdır; belirleyici olan görevdir.

O sözcüğü, işaret zamirleri içinde ayrıca önemlidir.

Çünkü o, kişi zamiri dizisinin üçüncü tekil biçimi olarak da kullanılır.

O geldi cümlesinde bağlamda bir kişi kastediliyorsa kişi zamiri yorumu yapılır.

O kırıldı cümlesinde bağlam bir bardak, kalem ya da başka bir nesneyse işaret zamiri değeri vardır.

O çocuk konuştu cümlesinde ise o sözcüğü çocuk adının önüne gelerek onu gösterir; artık işaret sıfatıdır.

Aynı biçimin üç farklı görevde görünebilmesi, soruda yalnız kelimeye değil, kelimenin kurduğu ilişkiye bakmayı zorunlu kılar.

İşaret zamirleri bazen yer anlamı taşıyan sözcüklerle de karıştırılır.

Burada, şurada, orada gibi biçimler konuşma dilinde gösterme anlamı verse de cümlede çoğu kez yer bildiren zarf ya da dolaylı tümleç değeriyle değerlendirilir.

Buna karşılık bu, şu, o ve bunların çekimli biçimleri doğrudan varlık yerine geçebilir.

Sınavda altı çizili sözcüğün türü soruluyorsa, sözcüğün hangi soruya cevap verdiği ve hangi adı karşıladığı birlikte düşünülmelidir.

Örneğin orada bekledim cümlesinde orada yer bildirir; onda kaldı cümlesinde onda, bağlama göre bir varlık ya da kişi üzerinde bulunma ilişkisi kuran zamirdir.

İşaret zamirleri tamlayan olarak da görev alabilir.

Bunun nedeni, şunun sonucu, onun rengi gibi yapılarda işaret zamiri ilgi eki alır ve ardından gelen isimle tamlama kurar.

Bu kullanımlarda ad yine açıkça söylenmez; işaret yoluyla temsil edilir.

Bunun nedeni ifadesinde bunun sözcüğü, daha önce anlatılan olayın ya da durumun yerini tutabilir.

Dolayısıyla işaret zamirleri yalnız somut nesneleri değil, cümle ya da paragraf içinde anılan düşünce, olay ve durumları da karşılayabilir.

Paragraf sorularında bu durum özellikle önemlidir; zamirin gönderdiği unsur önceki cümlede aranır.

İşaret zamiri çözümünde ekli biçimler adayın gözünü korkutmamalıdır.

Bunda, şundan, bunların, onlara gibi sözcükler kökteki gösterme değerini korur.

Hâl eki yalnızca cümledeki ilişkiyi kurar; bulunma, ayrılma, yönelme ya da belirtme anlamı verir.

İşaret sıfatı ise aynı biçimde tek başına çekimlenmez; çünkü görevini kendisinden sonra gelen isimle birlikte yapar.

Bu fark, özellikle seçeneklerde bir yanda bu insanlar, öte yanda bunlar gibi karşıt örnekler verildiğinde hızlı sonuç sağlar.

İsim düşmüşse ve sözcük onun görevini üstlenmişse zamirlik güçlenir.

İşaret zamirleri metin içi gönderme görevinde de kullanılır.

Bir paragrafta önce bir düşünce anlatılıp ardından bu önemlidir denildiğinde bu sözcüğü yalnız bir nesneyi değil, önceki yargının tamamını karşılayabilir.

Aynı şekilde şunu unutmamak gerekir ifadesinde şunu, sonraki açıklamaya dönük bir gönderme kurabilir.

Bu tür kullanımlarda zamirin karşılığı tek kelime değil, cümle ya da düşünce olabilir.

KPSS paragraf ve dil bilgisi kesişiminde bu özellik değerlidir; zamirin hangi parçaya bağlandığını bulmak, hem sözcük türünü hem anlam bütünlüğünü açıklar.

İşaret zamirleriyle kişi zamirleri arasındaki fark, canlılık üzerinden tek başına kurulmaz.

Bir hayvandan, kurumdan ya da topluluktan söz edilirken o veya onlar kullanılabilir.

Kişi zamiri yorumu, konuşma kişisi sisteminde üçüncü kişi olarak temsil edilme değerine dayanır; işaret zamiri yorumu ise gösterme ve nesneleştirme değerine dayanır.

Bu yüzden seçeneklerde o sözcüğü geçtiğinde önce arkasından isim gelip gelmediği, sonra bağlamda insan mı nesne mi durum mu gösterdiği, son olarak da cümlenin zamir-sıfat ayrımını mı yoksa kişi-işaret ayrımını mı yokladığı okunur.

İşaret zamiri bazı cümlelerde yalnız tek bir kelimeyi değil, daha önce anlatılan geniş bir durumu karşılar.

Bu yüzden bunu, buna, bundan gibi biçimlerde zamirin gönderdiği unsur bazen önceki cümlenin tamamıdır.

Aday, zamirin karşılığını ararken yalnız hemen yanındaki sözcüğe takılmamalı; metindeki anlam bağını ve işaret edilen varlık alanını birlikte değerlendirmelidir.

KPSS’de işaret zamiri sorusu çözerken üç kontrol pratik sonuç verir.