Eğretileme (İstiare) Konu Anlatımı

Eğretileme, geleneksel adıyla istiare, benzetme ilişkisinin yoğunlaştırılmış biçimidir.

Benzetmede iki unsur arasında ortak bir özellik kurulur ve çoğu zaman bu iki unsur daha açık biçimde görünür.

İstiarede ise anlatım daha eksiltilidir; benzetmenin öğelerinden biri öne çıkarılır, diğeri doğrudan söylenmeyebilir.

Buna rağmen zihin, aradaki benzerlik bağını kurar.

Bu yüzden istiareyi anlamanın ilk koşulu, benzetmenin nasıl çalıştığını bilmektir.

Benzetmede anlatılan unsur ile kendisine benzetilen unsur arasında belli bir nitelik ortaklığı vardır.

İstiarede bu ilişki silinmez, sadece daha örtük hâle gelir.

Cümlede kullanılan sözcük, kendi gerçek alanından uzaklaşıp başka bir varlığı anlatmak için ödünç alınır.

Bu ödünç alma, anlamı hem kısaltır hem güçlendirir.

Okur, sözcüğün gerçek karşılığını değil, benzetme yoluyla taşıdığı yeni anlamı kavrar.

Bu nedenle istiare, mecaz anlamla yakından ilişkilidir; fakat her mecaz otomatik olarak istiare değildir.

İstiarede özellikle benzerlik bağı bulunmalıdır.

İstiareyi ayırt ederken şu sorular işe yarar: Cümlede bir varlık başka bir varlığın adıyla mı anlatılıyor?

Bu kullanımda iki unsur arasında benzerlik kurulabiliyor mu?

Söylenen sözcük, aslında başka bir şeyi göstermek için mi kullanılmış?

Eğer cevap evetse istiare ihtimali güçlenir.

Açık benzetmede iki unsur yan yana görülebilirken, istiarede unsurlardan yalnızca biri görünür; bu yüzden soru çözerken görünmeyen öğeyi zihinde tamamlamak gerekir.

Kaynak notun istiareyi anlam olayları bölümüne yerleştirmesi, konunun yalnızca edebî bir süs olmadığını gösterir.

Bu kullanım, sözcük düzeyinde anlam aktarımıdır.

Bir sözcük kendi alanından alınır ve benzerlik yoluyla başka bir alana taşınır.

Böylece anlatım daha sıkı, daha çağrışımlı ve daha etkili hâle gelir.

Fakat bu etkinin doğru anlaşılması için cümlenin bütünü okunmalıdır.

Tek bir kelimeye bakıp karar vermek, özellikle benzetme, kişileştirme ve ad aktarmasıyla karışan örneklerde hataya yol açabilir.

KPSS Türkçe okumasında istiareyi güvenle bulmak için önce cümlenin düz anlamı denenir.

Sözcük gerçek anlamıyla okununca cümle bağlama uymuyorsa, ardından mecazlı kullanımın hangi yolla kurulduğu araştırılır.

Eğer sözcük, benzerlik ilişkisiyle başka bir varlığın yerini tutuyorsa eğretileme vardır.