Yakınma - Sitem Konu Anlatımı

Yakınma, konuşanın hoşnut olmadığı bir kişi, davranış, ortam veya durum hakkında şikayetini dile getirmesidir.

Cümlede rahatsızlık vardır ve bu rahatsızlık çoğu zaman konuşanın dışındaki bir kaynağa yönelir.

Birinin sürekli geç kalmasından, verilen sözün tutulmamasından, bir hizmetin aksamasından, toplumdaki bir alışkanlığın değişmemesinden söz edilirken yakınma anlamı doğabilir.

Burada amaç yalnızca bilgi vermek değildir; konuşan mevcut durumdan memnun olmadığını hissettirir.

Sınav çerçevesinde bu başlık bir hukuk kuralı değil, cümlenin taşıdığı duygu yönünü belirleme konusudur.

Bu nedenle aday, cümledeki olaydan çok konuşanın duygusunun nereye yöneldiğini okumalıdır.

Sitem, yakınmaya benzese de daha kişisel ve ilişki odaklıdır.

Konuşan, kendisinden beklediği davranışı göremediği bir kişiye kırgınlıkla seslenir.

Sitemde öfke bulunabilir, fakat asıl ton incinmedir.

Bir dostun aramaması, bir yakın kişinin verilen emeği fark etmemesi, beklenen desteğin gelmemesi veya muhatabın ilgisiz kalması sitem cümlelerine zemin hazırlar.

Sitem çoğu zaman doğrudan sen diliyle kurulur; ancak her zaman açık bir seslenme bulunması gerekmez.

Cümle, belirli bir kişiye karşı kırgın beklentiyi duyuruyorsa sitem anlamı vardır.

Yakınma daha geniş bir şikayet alanına yayılabilirken, sitemde muhatapla kurulan bağ daha belirgindir.

Yakınma ile sitemin ortak noktası hoşnutsuzluktur.

İkisinde de konuşan, olanı yeterli bulmaz ve bundan rahatsızlık duyar.

Fark, bu hoşnutsuzluğun tonu ve hedefidir.

Yakınmada kişi çoğu zaman bir durumdan yakınır; trafik yine aksadı, işler bir türlü düzenli yürümüyor, insanlar artık sözlerine dikkat etmiyor gibi yargılarda genel bir şikayet vardır.

Sitemde ise beklenti kırıklığı daha kişiseldir; bunca emeğimi görmedin, zor günümde yanımda olmadın, söz verdiğin halde gelmedin gibi anlamlarda muhataba dönük kırgınlık bulunur.

Bu ayrım, sınav sorularında seçenekleri elemenin en kullanışlı yoludur.

Hayıflanma ve pişmanlık, bu başlıkla en çok karıştırılan iki anlamdır.

Hayıflanmada kişi çoğunlukla kendiyle ilgili kaçırılmış fırsata, gerçekleşmemiş isteğe veya geçmişte daha iyi değerlendirilebilecek bir duruma üzülür.

Pişmanlıkta ise kişi kendi davranışını yanlış bulur ve sorumluluğu kendisine yöneltir.

Yakınma ve sitemde rahatsızlık dışa yönelir.

Cümlede ben bunu yapmamalıydım anlamı varsa pişmanlık; ben bu fırsatı değerlendiremedim diye içe dönük üzüntü varsa hayıflanma; o kişi veya bu durum beni rahatsız ediyor anlamı varsa yakınma ya da sitem aranır.

Öğretici kaynakta vurgulanan kişinin kendisiyle ilgili olma ve karşı tarafla ilgili olma ayrımı burada temel ölçüdür.

Yakınma cümleleri bazen açık şikayet sözcükleri taşımaz.

Konuşan, görünüşte bir durumu anlatır; fakat seçtiği ifade memnuniyetsizliği sezdirir.

Bir dosyanın haftalardır masada beklediğini söylemek, bağlama göre yalnızca saptama olabilir; ancak cümlede bir türlü, yine, hala, ne zaman düzelecek gibi yakınma havası veren öğeler varsa şikayet anlamı güçlenir.

Bu nedenle aday, sadece olumsuzluk ekine bakmamalıdır.

Olumlu biçimli bir cümle bile sitem taşıyabilir; ne kadar da erken hatırladın anlamındaki alaylı söz, aslında geç hatırlamaya kırgınlığı bildirir.

Sitemde beklenti unsuru özellikle önemlidir.

Konuşan, muhatabın yapabileceği veya yapması gerektiğini düşündüğü bir davranışı beklemiştir.

Bu davranış gerçekleşmediğinde cümlede serzeniş doğar.

Bu yüzden sitem çoğu zaman yakın ilişkilerle, dostlukla, aileyle, öğrencilikle, çalışma arkadaşlığıyla veya verilen sözlerle bağlantılıdır.

Muhatapla hiçbir bağ yoksa ve konuşan yalnızca durumdan şikayet ediyorsa yakınma ağır basar.

Bir esnafın müşterilerin sürekli pazarlık etmesinden rahatsız olması yakınmadır; bir arkadaşın kendisini hiç aramamasına kırılması sitemdir.

Sınavda bu bağ bazen doğrudan verilmez, cümlenin tonundan sezdirilir.

Yakınma ve sitemin prosedürü, yani soruda uygulanacak çözüm yolu, duygu yönünü adım adım belirlemektir.

Önce cümlede rahatsızlık veya kırgınlık bulunup bulunmadığına bakılır.

Sonra bu duygunun konuşanın kendi davranışına mı, başkasının davranışına mı, yoksa genel bir duruma mı yöneldiği sorulur.

Kendi davranışına yöneliyorsa bu başlık dışına çıkılır.

Başkasına veya dış koşula yöneliyorsa yakınma ile sitem arasında ton ayrımı yapılır.

Muhatap belirgin, beklenti kişisel ve söz incinmişse sitem; hedef daha genel, ifade şikayet ağırlıklıysa yakınma seçilir.

KPSS tuzaklarında sitem ile yakınma bazen aynı cümlede birlikte hissedilir.

Böyle durumlarda soru kökü ve seçeneklerin karşılaştırılması önem kazanır.

Eğer seçeneklerde ikisi birlikte verilmişse cümledeki hoşnutsuzluk yeterli olabilir.

Ancak ayrı ayrı soruluyorsa baskın ton seçilmelidir.

Ayrıca her olumsuz cümle yakınma değildir; bir bilimsel verinin düşüş göstermesi, bir eserin eksik yanının değerlendirilmesi ya da bir olayın gerçekleşmemesi tek başına yakınma sayılmaz.

Yakınma için konuşanın rahatsızlığını duyurması gerekir.

Sitem içinse bu rahatsızlığa kırgın muhatap ilişkisi eklenir.

Doğru okuma, duygu kaynağını ve hedefini ayırmakla mümkündür.

Yakınma cümlelerinde çoğu zaman süreklilik veya tekrar duygusu da bulunur.

Yine aynı sorunla karşılaştık, aylardır bu iş bitmedi, herkes aynı hatayı sürdürüyor gibi anlamlarda konuşan yalnızca olayı haber vermez; bıkkınlığını da duyurur.

Bu bıkkınlık belirli bir kişiye yönelirse siteme yaklaşabilir, fakat muhatapla özel bir beklenti bağı yoksa yakınma daha doğru olur.

Sınavlarda adayın dikkat etmesi gereken nokta, cümlenin içinde gizlenen duygu değeridir.

Şikayet açıkça bağırmaz; bazen küçük bir belirteçle, bazen de cümlenin bütün tonuyla anlaşılır.

Sitem cümlelerinde ise karşıdaki kişiyle geçmişten gelen bir ilişki varsayılır.

Konuşan, muhatabın ilgisini, emeğini, vefasını veya sözünü beklemiştir.

Beklenti boşa çıktığında serzeniş doğar.

Bu nedenle sitemde suçlama ile kırgınlık birlikte bulunabilir; ancak salt suçlama sitem olmak zorunda değildir.

Bir görevlinin raporu zamanında vermediğini söylemek yakınma veya saptama olabilir.

Aynı durum, bunca desteğime rağmen beni hiç düşünmedin anlamına gelirse siteme dönüşür.

Doğru cevap için cümlenin arka planındaki ilişki okunmalı, konuşanın kendi içine mi yoksa karşı tarafa mı döndüğü belirlenmelidir.

Yakınma ve sitemde noktalama da bazen tonu destekleyebilir; ancak karar yalnızca ünleme, soru biçimine veya olumsuz eke bağlanmamalıdır.

Ne zaman sözünü tutacaksın biçimindeki bir soru gerçek bilgi istemek için değil, kırgınlığı duyurmak için kurulmuş olabilir.