Yabancı Özel Adların Yazımı Konu Anlatımı

Yabancı özel adların yazımında ilk basamak, sözcüğün kökeninden çok metindeki görevini belirlemektir.

Bir ad yabancı dilden gelmiş olabilir; fakat Türkçede genel bir tür adı gibi kullanılıyorsa özel ad kurallarına bağlanmaz.

Buna karşılık ülke, millet, kişi, yer, dil, kurum, eser veya benzeri tekil bir varlığı karşılıyorsa özel ad değeri kazanır ve büyük harfle başlar.

Fransa, Rusya, İngiltere, Paris, Roma, Shakespeare, Rus, Fransız, İngilizce ve Fransızca gibi kullanımlar bu büyük harf düzeninin örnek alanına girer.

Yabancı adın Türkçe alfabeyle nasıl aktarıldığı ayrı bir mesele olabilir; KPSS yazım mantığında önce büyük harf ve ek sınırı değerlendirilir.

Özel adların büyük harfle başlaması, onlara gelen her ekin aynı biçimde ayrılacağı anlamına gelmez.

Yazımda asıl ayrım çekim eki ile yapım eki arasındadır.

Çekim ekleri, özel adın cümledeki durumunu, yönünü, sahiplik ilgisini veya yüklemleşmesini gösterebilir.

Bu tür ekler kişi, yer, millet, devlet ve benzeri özel adlara getirildiğinde çoğu durumda kesme işaretiyle ayrılır.

Buna karşılık yapım ekleri yeni bir kelime kurar.

Yapım ekiyle kurulan biçim artık özel addan türemiş yeni bir sözcük gibi değerlendirilir; ardından gelen çekim eki de kesme ile ayrılmaz.

Bu ilke, yabancı özel ad sorularında yalnız işaret bilgisini değil, ek türü bilgisini de gerekli kılar.

Dil adları bu konunun en öğretici örneğidir.

Türk, Rus, Fransız gibi millet adlarından Türkçe, Rusça, Fransızca biçimleri türetilir.

Buradaki -çe, -ça eki dil adı kuran yapım eki işlevindedir.

Sözcük büyük harfle başlar, çünkü dil adı özel ad değerindedir; ancak yapım eki kullanıldığı için kesme işareti konmaz.

Bu nedenle Türkçeyi, Türkçede, Türkçeden, Rusçanın, Fransızcaya ve İngilizceyi gibi biçimler kesmesiz yazılır.

Adayın özellikle dikkat etmesi gereken nokta, büyük harf ile kesme işaretini tek bir paket gibi düşünmemektir.

Bir kelime büyük harfle başlayabilir ama aldığı ek yapım eki kaynaklı olduğu için kesme istemeyebilir.

Millet, devlet ve yer adlarında durum biraz farklıdır.

Rus, Fransız, İngiliz gibi millet adları kişi topluluğunu özel ad olarak karşıladığında büyük harfle yazılır.

Bu adlara çekim eki geldiğinde kesme işareti gündeme gelir.

Fransa, Rusya, Almanya gibi devlet ve ülke adları da özel ad niteliği taşır.

Paris, Roma, Londra gibi şehir adları veya yabancı kişi adları için de özel ad sınırı korunur.

Burada sınavda beklenen şey, adın yabancı oluşunu değil özel ad oluşunu görmektir.

Türkçe özel adlarda nasıl önce adın türü, sonra ekin niteliği kontrol ediliyorsa yabancı özel adlarda da aynı yöntem izlenir.

Çokluk eki özel adlarla ilişkide ayrı bir tuzak oluşturur.

Kaynak anlatımında çokluk ekinin kesme işaretini sevmediği vurgulanır; yani özel ada getirilen -ler, -lar ekiyle birlikte kesme kullanımı otomatikleşmez.

Çokluk eki kişi ailesi, millet topluluğu veya benzer anlamlar kurabilir; ardından başka bir ek gelebilir.

Bu tür yapılarda kesmenin yeri ve gerekliliği ekin işlevine göre düşünülmelidir.

Öğrenci yalnız özel adı görünce hemen kesme koyarsa özellikle çokluk eki ve yapım eki taşıyan biçimlerde yanılır.

Bu nedenle yabancı özel adlarda ek zinciri soldan sağa okunmalı, hangi ekin yeni kelime kurduğu, hangisinin cümle içi görev verdiği ayırt edilmelidir.

Yabancı kökenli genel adlarla yabancı özel adlar arasındaki sınır da önemlidir.

Türkçeye yerleşmiş bir kelime marka, kişi, ülke veya eser adı olarak kullanılmıyorsa özel ad kuralları uygulanmaz; küçük harfle başlayabilir ve genel kelime gibi ek alır.

Buna karşılık aynı kökten gelen bir sözcük bir ülke, millet, dil veya kişi adını karşılıyorsa büyük harf devreye girer.

Örneğin dil adı olan Fransızca özel ad değeriyle büyük başlar; fakat Fransızcadan biçiminde kesme kullanılmaması, onun özel ad olmadığını değil yapım ekiyle kurulmuş biçimin kesme istemediğini gösterir.

Bu ayrım incelendiğinde büyük harf ve kesme işareti birbirini destekleyen ama aynı kural olmayan iki ayrı yazım kararıdır.

Yabancı özel adlarda kişi ve yer adlarına getirilen ekler değerlendirilirken Türkçenin genel özel ad düzeni uygulanır.

Shakespeare, Goethe, Paris, Roma veya Washington gibi adlar bir kişiyi ya da yeri karşılıyorsa özel ad sınırı korunur.

Bu adların sonunda bulunan harf, Türkçe ekle yan yana geldiğinde garip görünebilir; fakat karar sesletimden önce ek türüyle ilgilidir.

Çekim eki adın cümledeki görevini gösterir, yapım eki ise yeni bir kelime kurar.

Bu nedenle aday yabancı adın yazılışını görünce yalnız harf uyumuna odaklanmamalı, ekin kelimeye ne yaptığını sormalıdır.

Dil adlarıyla millet adları arasındaki ilişki de sınavda karşılaştırmalı sorulabilir.

Rus bir millet adıdır; Rusça ise dil adıdır.

Fransız bir millet adıdır; Fransızca dil adıdır.

İlkinde özel ada çekim eki gelirse kesme düşünülebilir, ikincisinde dil adı yapım ekiyle kurulduğu için ekli biçimler kesmesiz yürür.

Bu fark, büyük harfin aynı kalmasına rağmen kesme kuralının değişebilmesinden doğar.

Ayrıca yabancı kökenli bir kelime özel ad anlamından uzaklaşıp tür adı hâline gelmişse büyük harf de kesme de beklenmez.

Böylece köken, tek başına yazım hükmü vermez.

Sınav sorularında en güvenli yol üç aşamalı düşünmektir.

Önce sözcüğün gerçekten özel ad olup olmadığı belirlenir; ülke, millet, dil, kişi, kurum veya eser adıysa büyük harf beklenir.

Sonra gelen ekin türü incelenir; çekim eki özel ad sınırını gösterebilirken yapım eki kesmeyi ortadan kaldırır.

Son olarak çokluk eki ve yapım eki almış biçimlerin ardından gelen eklerde otomatik kesme aranmaz.

Böylece Türkçe, Rusça ve Fransızca gibi dil adlarıyla Fransa, Rusya veya Shakespeare gibi doğrudan özel adlar aynı torbaya atılmaz.

Yabancı özel adların yazımı, aslında özel ad bilgisini ek bilgisiyle birlikte uygulama becerisidir.

Bu başlıkta yabancı özel adların Türkçedeki yazıma uyarlanması ile eklerin yazımı birbirinden ayrılmalıdır.

Bir ad yabancı kökenli olduğu için özel işlem görmez; özel ad olduğu için büyük harf ve ek kurallarına bağlanır.