KPSS Lisans · Türkçe

Ünlü Sesler ve Ünlü Uyumları Konu Anlatımı

Ünlü Sesler ve Ünlü Uyumları konusunun özeti ve anlatımı — KPSS Lisans Türkçe dersi. Özet her zaman ücretsiz.

Kısaca

Türkçedeki ünlüler dilin konumuna göre kalın-ince, dudakların durumuna göre düz-yuvarlak, çenenin açıklığına göre geniş-dar sınıflanır. Büyük ünlü uyumunda ilk hece kalınsa sonraki ünlüler kalın, inceyse ince olur. Küçük ünlü uyumunda düz ünlüyü düz; yuvarlak ünlüyü dar-yuvarlak veya geniş-düz ünlü izler. Uyum, özellikle Türkçe kökler ve değişken biçimli eklerde güçlüdür; alıntılar, birleşikler ve “-yor, -ken, -ki” gibi tek biçimli ekler istisna oluşturabilir. Bir kelimenin uyuma uymaması onun mutlaka yabancı, uyması da mutlaka Türkçe kökenli olduğunu kanıtlamaz. Ünlü uyumu, ünlü düşmesi, daralması veya türemesi gibi ses olaylarından ayrı değerlendirilir.

Bu özet her zaman ücretsizdir ve giriş yapmadan okunabilir.

Özet: Sesli anlatım yakında

Bu konuyu PDF ders notlarında da çalış

KPSS Lisans konu yapraklarının tamamını içeren ücretsiz ders notu PDF’ini indirip çevrim dışı tekrar edebilirsin. Bu yaprak PDF kitapçığın kapsam tablosunda yer alır; uygulamadaki soru ve sesli anlatım katmanları ayrıca sunulur.

KPSS Lisans ders notları PDF’ini indir

Konu Anlatımı

Tam anlatım: Sesli anlatım yakında

Ünlüler ses yolunda belirgin bir engele uğramadan çıkar.

Türkçedeki sekiz ünlü üç ölçütle sınıflanır:

  • dilin konumu: kalın a, ı, o, u; ince e, i, ö, ü,
  • dudakların durumu: düz a, e, ı, i; yuvarlak o, ö, u, ü,
  • çenenin açıklığı: geniş a, e, o, ö; dar ı, i, u, ü.

Büyük ünlü uyumu

Bir Türkçe kelimenin ilk hecesinde kalın ünlü varsa sonraki hecelerde kalın; ince ünlü varsa ince ünlülerin gelmesi beklenir. “Kapılar” kalın, “evler” ince dizilimi gösterir.

Birleşik kelimeler, alıntı kelimeler ve bazı Türkçe ekler bu uyumun dışında kalabilir.

Uyumlu görünmek kelimenin kökenini tek başına kanıtlamaz.

Küçük ünlü uyumu

Düz ünlülerden sonra düz ünlüler gelir.

Yuvarlak ünlülerden sonra ya dar-yuvarlak ünlü (u, ü) ya da geniş-düz ünlü (a, e) gelebilir.

Bu nedenle küçük uyum yalnız “yuvarlaktan sonra yuvarlak gelir” diye açıklanamaz. “Çocuk” ve “kömür” dar-yuvarlak devamı, “ördek” geniş-düz devamı gösterir.

Eklerin uyumu

Çok biçimli ekler kökün son ünlüsüne göre değişir: çoğul eki “-lar/-ler”, durum ekleri ve iyelik ekleri buna örnektir.

Buna karşılık “-yor, -ken, -ki, -leyin, -mtırak” gibi bazı ekler tek veya sınırlı biçimde kullanıldığı için uyumu bozabilir.

Ek getirirken kökün tamamını değil, son ünlünün kalınlık-incelik ve düzlük-yuvarlaklık özelliklerini izlemek gerekir.

Ünlü uyumu kelimedeki ünlülerin diziliş kuralıdır. Ünlü düşmesi, ünlü daralması ve ünlü türemesi ise kök ile ek birleşirken ortaya çıkan değişmelerdir.

Bir soruda önce kök ve ek ayrılır, sonra uyum mu yoksa gerçek bir ses değişmesi mi arandığı belirlenir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Anlatımın kapanış bölümü ve sesli anlatım uygulamada

Ünlü Sesler ve Ünlü Uyumları anlatımının bu sayfada okuduğunuz bölümü ücretsizdir; kapanış bölümü, sesli anlatımı, çevrimdışı indirmesi ve konuya bağlı soru çözümü benzersor uygulamasında devam eder.

Türkçe dersindeki diğer konular

Bu Konunun Sınavdaki Ağırlığı

Ünlü Sesler ve Ünlü Uyumları konusu KPSS Lisans Genel Yetenek düzeyindeki Türkçe dersine bağlıdır. Bu ders için doğrulanmış bir ağırlık verisi bulunmadığından burada bir oran yayımlamıyoruz.

Kaynak: benzersor müfredat analizi. Bu yüzdeler benzersor’un kendi müfredat analizinden gelir: her dersin müfredatta kapsadığı konu ve alt konu sayısı ile kapsam genişliği ölçülür, ders bazında yüzdeye çevrilir ve sınav düzeyi içinde %100’e tamamlanır. Resmî bir soru dağılımı değildir; sınavda kaç soru çıkacağını göstermez ve sınav kurumunun yayımladığı bir veri değildir.

SSS

Sık Sorulan Sorular

Ünlü Sesler ve Ünlü Uyumları, KPSS Lisans Genel Yetenek düzeyindeki Türkçe dersinin konularından biridir. Aynı dersin diğer konularına bu sayfanın altındaki konu listesinden geçebilirsiniz.

Bu sayfada konunun ücretsiz özeti ve anlatımın neredeyse tamamı yer alır; yalnızca kapanış bölümü uygulamaya bırakılmıştır. Sesli anlatım, çevrimdışı indirme ve konuya bağlı soru çözümü benzersor uygulamasında devam eder.

Türkçe dersi için doğrulanmış bir ağırlık verisi bulunmuyor; doğrulanmamış bir oran yayımlamıyoruz. Dersin kapsamını konu listesinden takip edebilirsiniz.

Önce özeti okuyup konunun ne hakkında olduğunu netleştirin, sonra anlatımı baştan sona takip edin. Anlatımı bitirir bitirmez aynı konudan soru çözün: konuyu okumaktan çok, okuduktan hemen sonra hatırlamaya çalışmak kalıcılığı belirler. Bir gün sonra sadece özeti tekrar okumak çoğu konu için yeterli olur.

Türkçe dersi bu sayfadaki konuyla birlikte 201 konu içerir. Tam liste sayfanın altındaki konu bağlantılarında ve dersin kendi sayfasında yer alır; oradan her konunun ücretsiz özetini tek sayfada okuyabilirsiniz.

Türkçe dersindeki diğer konular

Bu ders toplam 201 konu içerir.

benzersor mobilde yayında

Sınav hazırlığını cebine taşı. Uygulamayı indir, Premium'u 3 gün ücretsiz dene ve istediğin zaman iptal et.

App Store'dan İndirinGoogle Play'den İndirin
KPSS Lisans soru çözme rehberi
Premium'u 3 gün ücretsiz dene
App Store ve Google Play üzerinden güvenli abonelik
İstediğin zaman iptal et, tüm cihazlarında aynı hesapla devam et

benzersor mobilde yayında

Sınav hazırlığını cebine taşı. Uygulamayı indir, Premium'u 3 gün ücretsiz dene ve istediğin zaman iptal et.

App Store'dan İndirinGoogle Play'den İndirin
Premium'u 3 gün ücretsiz dene
App Store ve Google Play üzerinden güvenli abonelik
İstediğin zaman iptal et, tüm cihazlarında aynı hesapla devam et
powered by