Tartışmacı Anlatım Konu Anlatımı

Tartışmacı anlatımın merkezinde görüş vardır.

Yazar bir konu hakkında yalnız açıklama yapmakla yetinmez; o konuya nasıl bakılması gerektiğini de gösterir.

Metinde bir düşünce ortaya konur, bu düşünce gerekçelerle desteklenir, kimi zaman karşı görüşe itiraz edilir ve okurun zihnindeki kabul değiştirilmeye çalışılır.

Bu yüzden tartışmacı anlatım, bilgi aktarmanın ötesine geçen bir anlatım biçimidir.

Bir paragrafta yazarın neyi doğru bulduğu, neye karşı çıktığı, hangi sonuca bizi götürmek istediği belirginleşiyorsa tartışmacı tutumdan söz edilir.

Bu anlatım biçiminde amaç çoğu zaman ikna etmektir.

Yazar, düşüncesini yalnız söyleyip bırakmaz; onu güçlendirmek için nedenler sunar, örneklerden yararlanır, karşılaştırma yapar, tanık gösterebilir ya da sayısal veriye başvurabilir.

Bunlar tartışmacı anlatımın zorunlu unsurları değildir, fakat tartışmayı destekleyen araçlar olarak sık görülür.

Önemli olan, bu araçların hangi amaca hizmet ettiğidir.

Bir metinde sayısal veri bulunması onu açıklayıcı yapmaz; veri bir görüşün doğruluğunu göstermek için kullanılıyorsa tartışmacı yön güçlenebilir.

Aynı şekilde örnekleme, yalnız bilgiyi somutlaştırmak için değil, savunulan düşünceye kanıt sağlamak için de kullanılabilir.

Tartışmacı anlatımda öznellik açıklayıcı anlatıma göre daha görünürdür.

Çünkü yazarın kişisel değerlendirmesi, bakış açısı ve tutumu metnin yönünü belirler.

Bu öznellik her zaman duygusal ya da sert bir üslupla kurulmak zorunda değildir.

Bazen son derece ölçülü cümlelerle de tartışmacı anlatım yapılabilir.

Ayırıcı olan, yazarın bir düşünceye taraf olmasıdır.

Metne yazara göre sorusu yöneltildiğinde güçlü bir cevap alınabiliyorsa, yazar yalnız bilgi vermiyor, düşünce kuruyor demektir.

Bu düşüncenin karşısında açıkça belirtilmiş bir başka görüş bulunabilir; bazen de karşı görüş doğrudan söylenmez, yalnız yazarın itiraz ettiği anlayış sezdirilir.

Tartışmacı anlatımı açıklayıcı anlatımdan ayırmak sınav açısından önemlidir.

Açıklayıcı anlatımda okur bilgilendirilir; tartışmacı anlatımda okurun düşüncesi etkilenmek istenir.

Açıklayıcı metinde yazarın amacı kavramı öğretmek, durumu tanıtmak, konuyu anlaşılır hâle getirmektir.

Tartışmacı metinde ise kavramlar ve bilgiler bir görüşe hizmet eder.

Örneğin bir paragraf kitap okumanın bireye kazandırdıklarını nesnel biçimde sıralıyorsa açıklayıcı olabilir.

Aynı konu, insanların kitap okumayı yalnız boş zaman etkinliği sanmasının yanlış olduğu savunularak anlatılıyorsa tartışmacı olur.

Konu aynı kalır; anlatım biçimini değiştiren, yazarın okurla kurduğu ilişkidir.

Tartışmacı anlatımın içinde karşı çıkma açık bir işaret olabilir, fakat her tartışmacı metinde karşı görüş uzun uzun anlatılmaz.

Bazen yazar doğrudan kendi düşüncesini ileri sürer ve onu destekler.

Bazen önce toplumda yaygın bir düşünceye değinir, ardından bu düşüncenin eksik ya da yanlış olduğunu gösterir.

Bazen de okurun zaten kabul ettiği bir düşünceyi daha güçlü gerekçelerle pekiştirir.

Bu çeşitlilik nedeniyle yalnız oysa, ancak, ne var ki gibi bağlaçları aramak yeterli değildir.

Böyle bağlaçlar tartışmayı gösterebilir; fakat bağlaç olmadan da tartışmacı metin kurulabilir.

Temel ölçüt, metnin savunma ve ikna yönüdür.

Bu anlatım biçimi öyküleyici ve betimleyici anlatımla da iç içe geçebilir.

Bir yazar, düşüncesini desteklemek için kısa bir olay anlatabilir; bu durumda olay örnek görevi üstleniyorsa temel anlatım biçimi yine tartışmacı kalabilir.

Bir görüşü güçlendirmek için etkileyici bir yer ya da kişi betimlemesi yapılabilir; ancak metnin ana amacı izlenim oluşturmak değil de okuru bir düşünceye yaklaştırmaksa tartışmacılık ağır basar.

Sınav sorularında aday bu nedenle yardımcı unsuru ana amaçtan ayırmalıdır.

Kısa bir olayın varlığı her zaman öyküleme, birkaç duyusal ayrıntı her zaman betimleme cevabını doğurmaz.

Tartışmacı anlatımın dilinde değerlendirme bildiren ifadeler, yargı cümleleri, gerekçe bağlantıları ve sonuç çıkarımları sıkça görülür.

Yazar bir anlayışı doğru, yanlış, eksik, gerekli, yararlı, sakıncalı ya da yanıltıcı bulabilir.

Çünkü, bu yüzden, dolayısıyla, oysa, buna karşılık gibi ifadeler görüşün dayanaklarını ya da karşıtlık ilişkisini gösterebilir.

Fakat bu işaretleri ezberlemek tek başına yeterli değildir.

Bazı açıklayıcı metinlerde de neden-sonuç bağları kullanılır.

Tartışmacı anlatımı belirleyen, neden-sonuç ilişkisinin bir görüşü savunmak için kurulmasıdır.

Yani dil işaretleri ancak metnin amacıyla birlikte değerlendirildiğinde anlamlıdır.

Soru köklerinde anlatım biçimi ile anlatım özellikleri ayrı okunmalıdır.

Kök yalnız anlatım biçimini soruyorsa açıklayıcı, tartışmacı, öyküleyici veya betimleyici seçeneklerinden baskın olan aranır.

Kök anlatımıyla ilgili olarak hangisi söylenemez gibi kurulmuşsa, hem biçim hem de kullanılan yardımcı yollar kontrol edilir.

Tartışmacı bir paragrafta tanık gösterme bulunmayabilir; bu durumda parça tartışmacıdır ama tanık gösterilmiştir seçeneği yanlış olur.

Bir başka paragraf karşılaştırma içerip yine tartışmacı olabilir; çünkü karşılaştırma görüşü destekleyen araçtır.

Bu ayrım yapılmadığında aday doğru anlatım biçimini görse bile seçenek düzeyinde yanılabilir.

Sınavlarda en sık yapılan hata, düşünce içerikli her paragrafı tartışmacı saymaktır.

Bir paragraf düşünce alanında yazılmış olabilir; fakat yazar yalnız bilgi veriyor, kavramları açıklıyor ve okurun tutumunu değiştirmeye çalışmıyorsa açıklayıcı anlatım baskındır.

Buna karşılık metinde bilgi cümleleri bulunduğu için tartışmacı seçenek elenmemelidir; çünkü yazar bilgiyi kendi görüşünü kanıtlamak için kullanıyor olabilir.

Doğru çözüm için paragrafın sonunda şu değerlendirme yapılabilir: Bu metinden yeni bilgi mi edindim, yoksa yazar beni belli bir fikre mi yöneltti?

İkinci cevap ağır basıyorsa tartışmacı anlatım aranır.

Tartışmacı anlatımı güçlü yapan unsur, düşünce ile gerekçenin birlikte bulunmasıdır.

Sadece iddia etmek tartışmacı anlatımın zayıf biçimidir; sınav metinlerinde genellikle iddiayı destekleyen açıklamalar da verilir.

Yazar okura, benim düşüncem budur demekle kalmaz; neden böyle düşünülmesi gerektiğini de gösterir.

Bu nedenle tartışmacı paragrafı okurken savunulan yargı, bu yargının dayanakları ve varsa karşı çıkılan anlayış birlikte izlenmelidir.

Metnin başında bilgi, ortasında karşılaştırma, sonunda güçlü bir yargı bulunabilir; önemli olan bütün bu parçaların aynı görüşü taşıyıp taşımadığıdır.

Eğer paragrafın ana çizgisi okuru bir düşünceye inandırmaksa anlatım biçimi tartışmacıdır.

Tartışmacı anlatımda düşünceyi destekleyen düzen de önemlidir.

Yazar önce sorun olarak gördüğü noktayı sezdirip sonra kendi çözümünü verebilir; önce kendi yargısını söyleyip ardından gerekçelendirebilir; ya da karşı görüşü kısaca anıp onun neden eksik kaldığını gösterebilir.