Durum Zarfları Konu Anlatımı

Durum zarfı, eylemin veya fiilimsinin nasıl gerçekleştiğini gösteren zarf türüdür.

Zarf genel olarak hareketin zamanını, yönünü, miktarını, sebebini veya biçimini bildirebilir; durum zarfı bu başlıklar içinde biçim ve tarz bilgisini verir.

Sessizce yürüdü, hızlı koştu, dikkatle dinledi, güzel anlattı, gülerek konuştu cümlelerinde altı çizilebilecek sözcükler hareketin nasıl yapıldığını açıklar.

Bu yüzden durum zarfını bulmak için fiile veya fiilimsiye nasıl, ne şekilde, ne durumda soruları yöneltilir.

Durum zarfı ile niteleme sıfatı arasındaki fark, sözcüğün anlamından çok bağlandığı unsura dayanır.

Hızlı araba ifadesinde hızlı, araba adının niteliğini gösterir ve sıfattır.

Hızlı sürdü cümlesinde hızlı, sürme eyleminin biçimini gösterir ve durum zarfıdır.

Güzel resim sözünde güzel sıfattır; güzel konuştu cümlesinde konuşma eyleminin nasıl yapıldığını bildirerek zarf olur.

Aynı kelimenin iki farklı tür görevi alabilmesi, KPSS’de bu konunun ana tuzağıdır.

Aday kelimeyi tek başına tanımaya çalışırsa yanılır; cümledeki bağlantıyı okumalıdır.

Durum zarfları çoğu zaman fiile doğrudan bağlanır.

Çocuk usulca kapıyı kapattı cümlesinde usulca, kapatma eyleminin tarzını anlatır.

Öğrenci soruyu dikkatlice çözdü cümlesinde dikkatlice, çözme eyleminin nasıl gerçekleştiğini gösterir.

Yağmur birden bastırdı cümlesinde birden, bazı değerlendirmelerde tarz ve ani oluş anlamıyla durum zarfı olarak ele alınabilir; bağlama göre zaman anlamı da öne çıkabilir.

Bu örnek, zarf türlerinde anlam sınırlarının bazen bağlama göre belirlendiğini gösterir.

Sınavda en baskın anlam tercih edilmelidir.

Fiilimsilerle kurulan yapılarda durum zarfı daha dikkatli okunmalıdır.

Sessizce yürüyen çocuk ifadesinde sessizce sözcüğü çocuk adını değil, yürüyen fiilimsisini belirtir.

Dikkatle hazırlanmış rapor ifadesinde dikkatle, hazırlanmış fiilimsisinin nasıl gerçekleştiğini anlatır.

Hızlı koşan atlet sözünde hızlı, koşan fiilimsisine bağlanırsa zarf; atlet adının kalıcı niteliği gibi okunursa sıfat tartışması doğabilir.

Bu tür örneklerde anlamın hangi unsura yöneldiği belirleyicidir.

Fiilimsi hareket değeri taşıdığı için zarf ona bağlanabilir.

Durum zarfları ek almış biçimlerle de kurulabilir.

Türkçede özellikle -ce, -ca, -erek, -arak, -meden, -madan gibi ekler hareketin tarzını bildiren kullanımlar oluşturabilir.

Sessizce, hızlıca, düşünerek, gülerek, durmadan, yorulmadan gibi sözcükler cümlede fiile veya fiilimsiye bağlandıklarında durum zarfı değeri kazanır.

Ancak ek görmek tek başına yeterli değildir.

Türkçede aynı ek farklı görevlerde kullanılabilir; ayrıca eksiz sözcükler de durum zarfı olabilir.

Bu nedenle biçimsel ipucu, cümledeki görev kontrolüyle tamamlanmalıdır.

Durum zarfı ile miktar zarfı da karıştırılabilir.

Çok çalıştı cümlesinde çok, çalışmanın miktarını veya derecesini gösterir; nasıl çalıştı sorusundan çok ne kadar çalıştı sorusuna cevap verir.

İyi çalıştı cümlesinde iyi, çalışmanın nasıl yapıldığını gösterir ve durum zarfıdır.

Fazla konuştu cümlesinde fazla miktar zarfı olarak öne çıkar; güzel konuştu cümlesinde güzel durum zarfıdır.

Soru kökü “durum zarfı” istiyorsa aday yalnızca fiile bağlı zarf bulmakla yetinmemeli, bu zarfın biçim bildirdiğini de doğrulamalıdır.

Durum zarfları bazen cümlenin anlamına tutum veya değerlendirme tonu da katabilir.

Adam sakince cevap verdi cümlesinde sakince, cevabın veriliş tarzını belirtir.

Öğretmen açıkça anlattı cümlesinde açıkça, anlatmanın tarzını gösterir.

Çocuk korkarak yaklaştı cümlesinde korkarak, yaklaşma eyleminin hangi ruh hâliyle gerçekleştiğini bildirir.

Bunlar adın özelliği değil, hareketin yapılış biçimidir.

Bu ayrım özellikle insanı niteleyen sözcüklerle eylemi niteleyen sözcüklerin yan yana bulunduğu cümlelerde önem kazanır.

KPSS’de durum zarfı için izlenecek işlem sırası pratik olmalıdır.

Önce cümlenin yüklemini ve varsa fiilimsilerini bulun.

Sonra altı çizili sözcüğün bu hareketlerden birine nasıl veya ne şekilde sorusuyla bağlanıp bağlanmadığını kontrol edin.

Eğer sözcük bir ismin önünde durup o ismin niteliğini anlatıyorsa niteleme sıfatıdır.

Eğer fiilin zamanını, yönünü veya miktarını bildiriyorsa zarf olsa bile durum zarfı değildir.

Eğer hareketin yapılma biçimini, tarzını, ruh hâlini veya yöntemi anlatıyorsa durum zarfıdır.

Sonuç olarak durum zarfı, zarf konusunun en temel ve en çok karıştırılan parçasıdır.

Kaynak anlatımda zarfların hareketin nasıl, ne zaman, hangi yöne ve ne kadar gerçekleştiğiyle ilgili bilgi verdiği belirtilir; durum zarfı bu sorular içinde özellikle nasıl gerçekleştiği bilgisini üstlenir.

Bu yüzden sınavda kelimenin anlamını ezberlemek yerine, hareketle kurduğu bağı görmek gerekir.

Bir sözcük aynı biçimiyle sıfat da olabilir, zarf da olabilir.

Belirleyici olan, onun adı mı yoksa hareketi mi açıkladığıdır.

Durum zarflarının anlamı yalnızca hız veya sessizlik gibi dış biçimlerle sınırlı değildir.

Bir eylemin yöntemini, tavrını, ruh hâlini, kesinlik derecesini veya gerçekleşme tarzını da gösterebilir.

Bilerek sustu cümlesinde bilerek, susma eyleminin bilinçli yapıldığını anlatır.

İstemeden kırdı cümlesinde istemeden, kırma eyleminin irade dışı gerçekleştiğini gösterir.

Açıkça reddetti cümlesinde açıkça, reddetme biçimini belirtir.

Bu örneklerde sözcükler kişi veya nesne özelliklerini değil, doğrudan hareketin nasıl gerçekleştiğini açıklar.

Durum zarfı çoğu zaman cümlede çıkarıldığında temel yargı kalır, fakat eylemin tarzına ilişkin ayrıntı kaybolur.

Öğrenci soruyu çözdü cümlesi anlamlıdır; öğrenci soruyu dikkatle çözdü cümlesinde dikkatle, çözme sürecinin niteliğini ekler.

Çocuk kapıyı kapattı cümlesi temel bilgiyi verir; çocuk kapıyı yavaşça kapattı cümlesinde yavaşça, kapatma biçimini açıklar.

Bu özellik, durum zarfının yardımcı fakat anlamı incelten bir unsur olduğunu gösterir.

Sınavda cümleden çıkarma yöntemi tek başına yeterli değildir, ancak zarfın kattığı bilgiyi fark etmeye yardımcı olur.

Bazı durum zarfları ikilemelerle kurulabilir.

Ağır ağır yürüdü, sessiz sessiz ağladı, hızlı hızlı anlattı, tane tane konuştu örneklerinde ikileme eylemin tarzını belirler.

İkilemeler adın önünde kullanıldığında sıfat görevine de yaklaşabilir: ağır ağır adımlar ifadesi doğal değildir ama yavaş adımlar sözünde yavaş sıfattır; yavaş yavaş ilerledi cümlesinde ikileme durum zarfıdır.

Bu yüzden ikilemelerde de temel ölçüt değişmez: hareketi mi, adı mı açıklıyor?

Durum zarfı, yüklemin anlamını olumlu veya olumsuz değerlendiren sözcüklerle de karıştırılabilir.

Kesinlikle gelmeyecek cümlesinde kesinlikle, yargının kesinlik derecesini belirtir ve zarf değerindedir; ancak klasik alt tür ayrımında durum mu, miktar mı, kesinlik zarfı mı sayılacağı kaynağın yaklaşımına göre değişebilir.

KPSS’de soru kökü açıkça durum zarfını soruyorsa en tipik nasıl sorusu cevaplarına yönelmek daha güvenlidir.

Açıkça konuştu, sakince bekledi, dikkatle inceledi gibi örnekler doğrudan durum zarfı alanındadır.

Fiilimsi gruplarında durum zarfını yakalamak için fiilimsinin hareket anlamı unutulmamalıdır.

Düşünerek verilen karar ifadesinde düşünerek, verilen fiilimsisine bağlanır ve karar adını doğrudan nitelemez.

Özenle hazırlanmış dosya sözünde özenle, hazırlanmış fiilimsisinin nasıl gerçekleştiğini belirtir.

Bu tür yapılarda zarf, tüm sıfat-fiil grubunun içinde kalabilir.

Aday, yüzeyde adın önünde uzun bir grup gördüğünde grubun içindeki zarfı ayırabilmelidir.

Altı çizili sözcük fiilimsiye soru sorduruyorsa zarf çözümü yapılır.

Durum zarfı ile edat grupları arasında da görev bakımından yakınlık olabilir.

Büyük bir dikkatle dinledi cümlesinde büyük bir dikkatle sözü dinleme eyleminin tarzını anlatan zarf tümleci işlevi görebilir.