Varsayım Konu Anlatımı

Varsayım cümlesi, gerçekliği kesinleşmemiş bir durumu düşünce içinde gerçekleşmiş gibi kabul ederek kurulan cümledir.

Konuşan burada olayın gerçekten olduğunu haber vermez; bir an için öyle kabul eder ve bu kabul üzerinden akıl yürütür.

Bu nedenle varsayım, gündelik dilde deneme amaçlı düşünmenin aracıdır.

Bir sınavdan çok yüksek puan alındığını farz edip tercihleri konuşmak, henüz atanma olmadan atanılmış gibi okulda yapılacakları düşünmek veya bulunmamış bir eserin bulunduğunu kabul edip sonuçlarını tartışmak bu anlam alanına girer.

Bu konunun hukukî bir yaptırım veya resmî başvuru usulü yoktur; Türkçe dersinde cümlede anlam kategorisi olarak değerlendirilir.

Yine de sınav açısından uygulanabilir bir çerçevesi vardır.

Cümle önce gerçekliği henüz oluşmamış bir durumu zihinde kurmalı, sonra bu kurgu üzerinden yeni bir düşünce geliştirmelidir.

Sadece geleceğe dönük konuşmak varsayım değildir.

Sadece ihtimal bildirmek de varsayım değildir.

Varsayımda konuşan, gerçeklik sorununu geçici olarak askıya alır ve sanki olay gerçekleşmiş gibi davranır.

Bu geçici kabul, anlamın merkezidir.

Varsayımın en sık görülen dil işaretleri farz et ki, farz edelim, tut ki, diyelim ki, düşün ki, kabul edelim ki gibi sözlerdir.

Bunlar cümlede çoğu zaman varsayım kapısını açar.

Ancak soru çözerken yalnız bu kalıplara güvenmek doğru değildir.

Bazı cümlelerde bu sözler bulunmadan da varsayım kurulabilir; bazı cümlelerde ise benzer sözler gerçek bir kabul değil, konuşma içinde başka bir işlev taşıyabilir.

Bu yüzden yapılacak işlem, cümlenin gerçekleşmemiş durumu zihnen gerçekleşmiş sayıp saymadığını yoklamaktır.

Varsayımın koşulları açık biçimde ayrılabilir.

İlk koşul, durumun henüz gerçekleşmemiş ya da en azından konuşma bağlamında kesinleşmemiş olmasıdır.

İkinci koşul, konuşanın bu durumu ihtimal olarak bırakmaması, geçici kabul düzeyine taşımasıdır.

Üçüncü koşul, cümlenin bu kabulden sonra bir soru, yorum, plan, sonuç veya değerlendirme üretmesidir.

Diyelim ki toplantı ertelendi, yeni takvimi nasıl kurarız cümlesinde toplantının ertelendiği haber verilmez; ertelenmiş sayılarak sonraki adım düşünülür.

Varsayım bu işlemle tanınır.

Olasılık ile varsayım arasındaki fark özellikle önemlidir.

Yarın yağmur yağabilir cümlesi olasılıktır; konuşan sadece mümkün bir durumu dile getirir.

Diyelim ki yarın yağmur yağdı, açık hava etkinliğini nereye alırız cümlesinde ise varsayım vardır; konuşan yağmurun yağdığını geçici olarak kabul eder.

İlk cümlede sonuç açık kalır, ikinci cümlede düşünceyi ilerletmek için sonuç olmuş sayılır.

Bu yüzden olasılıkta belirsizlik, varsayımda kabul öne çıkar.

İkisi de gerçekleşmemiş durumla ilgili olabilir, fakat zihinsel işlem aynı değildir.

Varsayım, tahminden de ayrılır.

Tahminde konuşan eldeki belirtiye dayanarak bir sonuca yaklaşır; bulutların yoğunlaşması yağmur bekletir, uzun süren bir işin bitmiş olabileceği düşünülür.

Varsayımda ise böyle bir belirtiye ihtiyaç yoktur.

Konuşan, düşünce deneyi yapmak için bir durumu kabul eder.

Farz edelim ki bütün soruları doğru yaptın, bundan sonra hangi strateji gerekir denildiğinde ortada belirtiye dayalı tahmin değil, çalışma planı kurmaya yarayan geçici kabul vardır.

Belirti aramak yerine kabul işlemini görmek gerekir.

Ön yargı ile varsayım arasındaki ayrım da sınavda tuzak olabilir.

Ön yargıda kişi sonucu görmeden kesin hükme ulaşır; bu iş olmaz veya bu öğrenci kesin başarır gibi yargılar peşindir.

Varsayımda ise konuşan hüküm vermek zorunda değildir.

Tut ki bu iş beklenenden uzun sürdü, kaynakları nasıl paylaştırırsın cümlesinde amaç bir sonucu baştan doğru kabul etmek değil, olası bir senaryoyu düşünce malzemesi yapmaktır.

Ön yargı kapatır, varsayım açar; biri erken karar, diğeri geçici düşünme zemini kurar.

Tasarı, amaç ve koşul cümleleriyle ilişkisi de dikkat ister.

Tasarıda yapılması planlanan iş vardır; önümüzdeki ay kitap hazırlamayı düşünüyorum denildiğinde niyet bildirilir.

Amaç cümlesinde hedef için yapılan eylem vardır; başarılı olmak için çalışıyorum gibi.

Koşul cümlesi ise bir olayın başka bir olaya bağlı olduğunu gösterir.

Varsayım bunlarla kesişebilir, çünkü varsayılan durum üzerinden plan veya koşul konuşulabilir.

Fakat varsayımı belirleyen, planın kendisi değil, planı başlatan gerçekleşmemiş kabul noktasıdır.

Sınavda varsayımı bulmak için cümleye şu gözle bakmak yararlıdır: Konuşan gerçekte olmamış bir şeyi olmuş gibi mi kabul ediyor?

Bu kabul, düşüncenin devamını kurmak için mi kullanılıyor?

Eğer cevap evetse varsayım vardır.

Buna karşılık cümle yalnızca olabilir diyorsa olasılık, yapmayı planlıyorum diyorsa tasarı, kesin böyle olacak diyorsa ön yargı veya kesinlik düşünülebilir.

Varsayımın ayırt edici yanı, gerçekleşmemiş bir durumu geçici gerçek gibi kullanmasıdır.

KPSS’de hata çoğu kez kalıp ezberinden doğar.

Farz edelim sözünü görünce varsayım demek çoğu zaman doğruya götürür, ama kalıp yoksa anlam kaçırılmamalıdır.

Tersine, gerçekleşmemiş her durum da varsayım değildir; amaç, tasarı, istek, olasılık ve tahmin de gerçekleşmemiş alanla ilgilenebilir.

Sağlam çözüm için cümlenin gerçeklik durumunu, sonra konuşanın bu durumu nasıl kullandığını incelemek gerekir.

Gerçekleşmemiş durum, düşünceyi yürütmek için gerçekleşmiş sayılıyorsa cümle varsayım cümlesidir.

Varsayım cümlelerinde kurulan geçici kabul, çoğu zaman sonraki cümlenin veya sorunun anlamını belirler.

Konuşan bir durumu olmuş saydıktan sonra ne yapılacağını, ne değişeceğini, hangi sonucun doğacağını sorabilir.

Bu nedenle varsayım, tek başına duran bir ihtimalden çok düşünceyi başlatan bir basamak gibidir.

Cümle, kabul edilen senaryodan hiçbir sonuç üretmiyorsa varsayım zayıflar; sadece ihtimal bildiriyorsa olasılık ağır basar.

Sınavda varsayımın en güçlü işaretlerinden biri, gerçek dünya ile cümlenin kurduğu dünya arasındaki farktır.

Gerçekte sınava girilmemiştir ama cümle girilmiş gibi konuşur; gerçekte atama yapılmamıştır ama atanılmış gibi yapılacakları tartışır; gerçekte belge bulunmamıştır ama bulunmuş kabul edilip sonuçları düşünülür.

Bu fark bilinçlidir.

Konuşan dinleyiciyi kandırmaya çalışmaz, yalnızca düşünceyi kolaylaştırmak için geçici bir durum kurar.

Bu yönüyle varsayım, yalan veya yanlış bilgi değil, anlatım stratejisidir.

Varsayım cümlesinde zaman ekleri de yanıltıcı olabilir.