Yapılarına göre cümle sorularında önce kullanılan sınıflandırma sistemi belirlenmelidir. MEB'in güncel dört başlığı tek yüklemli cümle, fiilimsi bulunan cümle, birden çok yüklemli cümle ve bağlacı olan cümledir. Bu sistemde çekimli yüklemler sayılır; tek yüklem yanında fiilimsi varsa ikinci, birden çok yüklem noktalama ile sıralanmışsa üçüncü, birden çok yüklem bağlaçla bağlanmışsa dördüncü başlık seçilir. Bağlacın yalnız sözcükleri veya ögeleri bağlaması cümleyi bağlacı olan cümle yapmaz. Geleneksel kaynaklar ise basit, birleşik, sıralı ve bağlı adlarını kullanır. Girişik birleşik cümlede fiilimsi bulunurken şartlı, ki'li ve iç içe birleşik cümlelerde çekimli yan yargı da bulunabilir; bu nedenle “birleşik cümlede daima tek çekimli yüklem vardır” denemez. Sorunun terimleri hangi sisteme aitse çözüm o sistem içinde yürütülmeli, iki adlandırmanın kuralları birbirine karıştırılmamalıdır.
Yapılarına Göre Cümleler Konu Anlatımı
Yapılarına Göre Cümleler konusunun özeti ve anlatımı — KPSS Lisans Türkçe dersi. Özet her zaman ücretsiz.
Kısaca
Bu özet her zaman ücretsizdir ve giriş yapmadan okunabilir.
Özet: Sesli anlatım yakında
Bu konuyu PDF ders notlarında da çalış
KPSS Lisans konu yapraklarının tamamını içeren ücretsiz ders notu PDF’ini indirip çevrim dışı tekrar edebilirsin. Bu yaprak PDF kitapçığın kapsam tablosunda yer alır; uygulamadaki soru ve sesli anlatım katmanları ayrıca sunulur.
KPSS Lisans ders notları PDF’ini indirKonu Anlatımı
Tam anlatım: Sesli anlatım yakında
Önce sınıflandırma sistemini tanı
Yapılarına göre cümleler konusunda iki adlandırma sistemiyle karşılaşılabilir.
MEB'in güncel materyallerinde başlıklar “tek yüklemli cümle”, “fiilimsi bulunan cümle”, “birden çok yüklemli cümle” ve “bağlacı olan cümle”dir.
Geleneksel dil bilgisi ve bazı sınav hazırlık kaynakları ise “basit”, “birleşik”, “sıralı” ve “bağlı” terimlerini kullanır.
En sık görülen örnekler arasında yakınlık bulunsa da sistemler bütünüyle aynı kuralla kurulmaz.
Bu yüzden soru kökündeki terimler belirlenmeden bir sistemin ölçütü ötekine taşınmamalıdır.
Güncel MEB adlandırmasında işlem sırası
İlk iş, cümledeki çekimli yüklemleri bulmaktır.
Fiilimsiler fiil anlamı taşır, fakat kip ve kişi ekiyle çekimlenmiş yüklem değildir.
Yüklem sayısı belirlendikten sonra fiilimsi, noktalama ve bağlacın görevi incelenir.
- Tek yüklemli cümle: Bir yüklem vardır ve cümlede fiilimsi yoktur. “Akşam hava serinledi.” cümlesinin tek yüklemi “serinledi”dir.
- Fiilimsi bulunan cümle: Bir temel yüklemin yanında isim-fiil, sıfat-fiil veya zarf-fiil bulunur. “Erken gelen adaylar salona alındı.” cümlesinde yüklem “alındı”, sıfat-fiil “gelen”dir.
- Birden çok yüklemli cümle: Birden çok yüklem bağlaç kullanılmadan, çoğunlukla virgül veya noktalı virgülle sıralanır. “Kapı açıldı, öğrenciler içeri girdi.” cümlesinde “açıldı” ve “girdi” iki yüklemdir.
- Bağlacı olan cümle: Birden çok yüklemli yargılar bir bağlaçla birbirine bağlanır. “Kapı açıldı ve öğrenciler içeri girdi.” cümlesinde iki yüklemi “ve” bağlar.
Bu dört başlık uygulanırken cümlenin uzunluğu belirleyici değildir. “Uzun hazırlıklardan sonra bütün belgeleri dikkatle arşive yerleştirdik.” uzun olduğu hâlde tek yüklemli ve fiilimsizdir.
Buna karşılık kısa bir “Gelip oturdu.” cümlesinde “gelip” zarf-fiili bulunduğu için fiilimsi bulunan cümle söz konusudur.
Bağlaç tek başına yeterli değildir
Bağlacın görülmesi otomatik olarak “bağlacı olan cümle” sonucunu doğurmaz.
Bağlaç, yüklemli yargıları bağlamalıdır. “Ali ve Ayşe geldi.” cümlesinde “ve” iki özneyi bağlar; yüklem yalnız “geldi”dir.
Bu cümle tek yüklemlidir. “Düzenli ve dikkatli çalıştı.” örneğinde bağlaç iki zarfı ilişkilendirir; yine tek yüklem vardır.
“Okuyan ve düşünen insan gelişir.” cümlesinde “okuyan” ve “düşünen” sıfat-fiildir, çekimli yüklem ise “gelişir”dir.
Bağlaç iki fiilimsiyi bağladığı için güncel sınıflandırmada cümle “fiilimsi bulunan cümle”dir.
Buna karşılık “İnsan okur ve düşünür.” örneğinde “okur” ile “düşünür” iki çekimli yüklemdir; bağlaç bu yargıları birleştirdiğinden “bağlacı olan cümle” sonucu çıkar.
Aynı düşüncenin üç ayrı kuruluşu
Anlam yakınlığı yapı özdeşliği değildir.
Şu üç cümle aynı eylem dizisine yakın anlam verir, fakat kuruluşları farklıdır:
- “Soruları çözerek cevaplarını kontrol etti.”: “çözerek” zarf-fiil, “kontrol etti” yüklemdir; fiilimsi bulunan cümledir.
- “Soruları çözdü, cevaplarını kontrol etti.”: İki yüklem noktalama ile sıralanmıştır; birden çok yüklemli cümledir.
- “Soruları çözdü ve cevaplarını kontrol etti.”: İki yüklem “ve” ile bağlanmıştır; bağlacı olan cümledir.
Sağlam çözüm, fiil kökenli her sözcüğü yüklem saymamak ve bağlacın hangi birimleri bağladığını göstermektir.
Geleneksel terimlerle ilişki
Geleneksel sınıflandırmada fiilimsiz tek yargılı yapı “basit cümle”, temel cümlenin yanında yan cümle bulunan yapı “birleşik cümle”, bağımsız yargıların noktalama ile sıralandığı yapı “sıralı cümle”, bağlaçla bağlandığı yapı ise “bağlı cümle” diye adlandırılır.
Güncel MEB başlıklarıyla en sık kurulan karşılıklar şöyledir: tek yüklemli–basit, fiilimsi bulunan–girişik birleşik, birden çok yüklemli–sıralı, bağlacı olan–bağlı.
Bu karşılıklar temel örnekleri çözer; ancak geleneksel birleşik cümle alanı yalnız fiilimsi bulunan yapılardan ibaret değildir.
Geleneksel çerçevede birleşik cümle çeşitli yollarla kurulabilir. “Sınav bitince öğrenciler çıktı.” girişik birleşiktir; “bitince” zarf-fiildir. “Sınav biterse dışarı çıkarız.” şartlı birleşiktir; “biterse” şart bildiren yan yargı, “çıkarız” temel yargıdır. “Biliyorum ki düzenli çalışacaksın.” ki'li birleşiktir. “Öğretmen, ‘Herkes hazır.’ dedi.” iç içe birleşik yapı örneğidir; alıntı cümlesi temel cümlede nesne görevindedir.
Şartlı, ki'li ve iç içe yapılarda çekimli yan yargı bulunabildiğinden geleneksel sistem için “birleşik cümlede her zaman yalnız bir çekimli yüklem vardır” kuralı kurulamaz.
Sıralı ve bağlı cümlede ortak öge
Geleneksel sıralı cümleler, yargıların öge paylaşmasına göre bağımlı veya bağımsız diye de incelenebilir. “Defterini açtı, notlarını okudu.” örneğinde gizli özne ortaktır; yargılar öge paylaştığı için bağımlı sıralıdır. “Hava karardı, sokaklar sessizleşti.” örneğinde yargılar ayrı öznelerle kurulmuştur; bağımsız sıralıdır.
Her ikisinde de temel ölçüt, birden çok çekimli yüklemin bağlaç olmadan sıralanmasıdır.
Bağlı cümlede ise “ve, ama, fakat, çünkü, ya da” gibi bir bağlama unsuru yüklemli yargılar arasında görev yapar. “Çalıştı ama yetiştiremedi.” iki yüklemli bağlı cümledir. “Karanlık ve sessiz sokaklar uzanıyordu.” cümlesindeki “ve” yalnız sıfatları bağladığı için bağlı cümle değildir.
Sınavda güvenli çözüm
Önce soru kökündeki adlandırma sistemini belirle, sonra kip ve kişi taşıyan yüklemleri say, fiilimsileri ayır ve bağlacın görevini denetle.
Güncel MEB başlıkları verilmişse dört kategoriyi kendi ölçütleriyle uygula.
Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.
Anlatımın kapanış bölümü ve sesli anlatım uygulamada
Yapılarına Göre Cümleler anlatımının bu sayfada okuduğunuz bölümü ücretsizdir; kapanış bölümü, sesli anlatımı, çevrimdışı indirmesi ve konuya bağlı soru çözümü benzersor uygulamasında devam eder.
Türkçe dersindeki diğer konularBu Konunun Sınavdaki Ağırlığı
Yapılarına Göre Cümleler konusu KPSS Lisans Genel Yetenek düzeyindeki Türkçe dersine bağlıdır. Bu ders için doğrulanmış bir ağırlık verisi bulunmadığından burada bir oran yayımlamıyoruz.
Kaynak: benzersor müfredat analizi. Bu yüzdeler benzersor’un kendi müfredat analizinden gelir: her dersin müfredatta kapsadığı konu ve alt konu sayısı ile kapsam genişliği ölçülür, ders bazında yüzdeye çevrilir ve sınav düzeyi içinde %100’e tamamlanır. Resmî bir soru dağılımı değildir; sınavda kaç soru çıkacağını göstermez ve sınav kurumunun yayımladığı bir veri değildir.
Kaynaklar
Anlatımdaki bilgiler aşağıdaki resmî kurum yayınlarından doğrulanır ve kendi cümlelerimizle yeniden yazılır.
- T.C. Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi (ÖSYM)KPSS Lisans (Genel Yetenek-Genel Kültür) sınavını düzenleyen kurumun resmî sitesi.
- ÖSYM Sınav Takvimi2026 KPSS Lisans GY-GK sınav, başvuru ve sonuç tarihleri (resmî takvim).
- KPSS Başvuru — Aday İşlemleri Sistemi (AİS)e-Devlet ile başvuru, sınav yeri ve sınava giriş belgesi işlemleri.
- KPSS KılavuzuResmî KPSS kılavuzu: başvuru koşulları, ücret ve sınav bilgileri.
- 2026 KPSS DuyurularıÖSYM 2026 KPSS ana sayfası ve güncel duyurular.
- ÖSYM Sonuç Açıklama SistemiKPSS sonuç sorgulama ve sonuç belgesi doğrulama.
Sık Sorulan Sorular
Türkçe dersindeki diğer konular
Bu ders toplam 201 konu içerir.
- Sözcüğün Anlam Özellikleri
- Gerçek Anlam
- Mecaz Anlam
- Terimsel Anlam
- Sözcükte Anlam Olayları
- Benzetme (Teşbih)
- Eğretileme (İstiare)
- Kişileştirme (Teşhis)
- Kinaye (Değinmece)
- Mecazımürsel (Ad Aktarması)
- Dokundurma (Tariz)
- Mübalağa (Abartma)
- Dolaylama
- Güzel Adlandırma
- Sözcükler Arası Anlam İlişkileri
- Eş - Yakın Anlamlı Sözcükler
- Karşıt (Zıt) Anlamlı Sözcükler
- Eş Sesli (Sesteş) Sözcükler
- Somut - Soyut Anlamlı Sözcükler
- Nitel-Nicel Anlamlı Sözcükler
- Genel-Özel Anlamlı Sözcükler
- Yansıma Sözcükler
- Kalıplaşmış Söz Öbekleri
- İkilemeler
- Pekiştirmeler
- Deyimler
- Atasözleri
- Kalıplaşmamış Söz Öbekleri
- Cümlenin Yorumu
- Cümlenin İletisi
- Cümleden Çıkarılacak Kesin Yargı
- Cümlede Vurgu
- Eş - Yakın Anlamlı Cümleler
- Anlamca Çelişen Cümleler
- Anlamlarına Göre Cümleler
- Olumlu Cümleler
- Olumsuz Cümleler
- Soru Cümleleri
- Ünlem Cümleleri
- Emir Cümleleri
- İçerdiği Duygu, Düşünce ve Duruma Göre Cümleler
- Çıkarım
- Kanıksama
- Saptama
- Değerlendirme
- Yakınma - Sitem
- Pişmanlık
- Ön Yargı
- Olasılık
- Varsayım
- Tahmin
- Şaşırma
- Kuşku
- Uyarı
- Öneri
- Anlam İlişkilerine Göre Cümleler
- Neden - Sonuç (Gerekçe) İlişkisi
- Amaç - Sonuç İlişkisi
- Koşul (Şart) Cümleleri
- Anlatım Özelliklerine Göre Cümleler
- Öznel ve Nesnel Anlatım
- Tanım Cümleleri
- Karşılaştırma Cümleleri
- İçerik ve Üslup (Biçem) Bildiren Cümleler
- Doğrudan Anlatım (Aktarma) Cümleleri
- Dolaylı Anlatım (Aktarma) Cümleleri
- Cümle Analizi (Cümle Değerlendirme)
- Cümlenin Yapısı
- Cümle Tamamlama
- Cümle Oluşturma
- Paragrafın Yapısı
- Paragrafın Bölümleri ve Boşluk Tamamlama
- Düşüncenin Akışını Bozan Cümleler
- Paragrafı İkiye Bölme
- Paragraf Oluşturma
- Paragrafta Yer Değiştirme
- Paragrafın İçeriği
- Ana Düşünce
- Yardımcı Düşünceler
- Paragrafta Anlatım Biçimleri
- Açıklayıcı Anlatım
- Tartışmacı Anlatım
- Öyküleyici Anlatım
- Betimleyici Anlatım
- Düşünceyi Geliştirme Yolları
- Tanımlama
- Karşılaştırma
- Örnekleme
- Sesler
- Ünlü Sesler ve Ünlü Uyumları
- Ünsüz Sesler
- Ses Olayları
- Ünsüz Değişimi - Yumuşama
- Ünsüz Benzeşmesi (Sertleşme)
- Ses Düşmesi
- Ses Türemesi
- Ulama
- Dudak Ünsüzlerinin Benzeşmesi
- Ünlü Daralması
- Kökte Ünlü Değişimi
- Yardımcı Sesler
- Kök ve Gövde
- Ekler
- Yapım Ekleri
- Çekim Ekleri
- Yapılarına Göre Sözcükler
- İsim (Ad)
- Varlıkların Türüne Göre İsimler
- Varlıkların Sayılarına Göre İsimler
- İsmin Hâlleri
- İsim Tamlamaları
- Zamir (Adıl)
- Kişi Zamirleri
- İşaret Zamirleri
- Belgisiz Zamirler
- Soru Zamirleri
- İlgi Zamiri (Aitlik Eki)
- Sıfat (Ön Ad)
- Niteleme Sıfatları
- Belirtme Sıfatları
- Adlaşmış Sıfatlar
- Zarf (Belirteç)
- Durum Zarfları
- Yer-Yön Zarfları
- Zaman Zarfları
- Ölçü-Miktar Zarfları
- Soru Zarfları
- Edat (İlgeç)
- Bağlaç
- Ünlem
- Fiil (Eylem)
- İş (Kılış) Fiilleri
- Oluş Fiileri
- Durum Fiileri
- Fiillerde Kip
- Fiillerde Kişi
- Fiillerde Olumsuzluk
- Fiillerde Anlam (Zaman) Kayması
- Fiillerde Çatı
- Fiilimsiler
- Fiilimsi Grupları
- Yardımcı Fiiller
- Ek Fiil (Ek-Eylem)
- Cümle Türleri
- Yüklemlerine Göre Cümleler
- Öge Dizilişine Göre Cümleler
- Cümlenin Ögeleri
- Yüklem
- Özne
- Nesne
- Dolaylı Tümleç
- Zarf Tümleci
- Edat Tümleci
- Büyük Harflerin Kullanıldığı Yerler
- Kısaltmaların Yazımı
- Sayıların Yazımı
- Deyimlerin ve İkilemelerin Yazımı
- Birleşik Kelimelerin Yazımı
- Bitişik Yazılan Birleşik Kelimeler
- Ayrı Yazılan Birleşik Kelimeler
- Yabancı Özel Adların Yazımı
- Ses Olaylarıyla İlgili Yazım Kuralları
- Nokta ( . )
- Virgül ( , )
- Noktalı Virgül ( ; )
- İki Nokta ( : )
- Üç Nokta ( ... )
- Soru İşareti ( ? )
- Ünlem İşareti ( ! )
- Kısa Çizgi ( - )
- Uzun Çizgi (-)
- Tırnak İşareti ( " " )
- Parantez ( )
- Kesme İşareti ( ' )
- Anlama Dayalı Anlatım Bozuklukları
- Gereksiz Ek ve Sözcük Kullanımı
- Çelişen Sözcüklerin Bir Arada Kullanımı
- Yanlış Ek ve Sözcük Kullanımı
- Sözcüğün Yanlış Yerde Kullanımı
- Deyim-Atasözü Yanlışları
- Anlam Belirsizliği
- Mantık Hataları
- Dil Bilgisine Dayalı Anlatım Bozuklukları
- Fiil ve Yüklem Yanlışları
- Özne - Yüklem Uyuşmazlığı
- Özne Eksikliği
- Nesne Eksikliği
- Dolaylı Tümleç Eksikliği
- Zarf ve Edat Tümleci Eksikliği
- Tamlama Yanlışları
- Çatı Uyuşmazlığı
benzersor mobilde yayında
Sınav hazırlığını cebine taşı. Uygulamayı indir, Premium'u 3 gün ücretsiz dene ve istediğin zaman iptal et.
KPSS Lisans soru çözme rehberi