Sıfat (Ön Ad) Konu Anlatımı

Sıfat, adların önünde durarak onlara nitelik veya belirleme bilgisi katan sözcük türüdür.

Ön ad denmesinin sebebi, çoğunlukla ismin önünde kullanılmasıdır.

Uzun yol, temiz defter, bu ev, üç soru, bazı öğrenciler, hangi konu gibi yapılarda sıfat, bağlı olduğu adla birlikte anlam kazanır.

Tek başına güzel, eski, bu, birkaç, hangi gibi sözcükleri görmek yeterli değildir; bu sözcüklerin cümlede bir adı etkileyip etkilemediğine bakılır.

Kaynak anlatımda sıfatların hareket bildirmeyen sözcüklerle, yani adlarla ve adıl değerli unsurlarla ilişki kurduğu vurgulanır.

Bu ölçüt, sıfatı diğer türlerden ayırmanın temel yoludur.

Sıfatlar iki ana görevde düşünülür: niteleme ve belirtme.

Niteleme sıfatları varlığın nasıl olduğunu bildirir.

Kırmızı kalem, sessiz sokak, çalışkan öğrenci, bozuk saat, ağır çanta gibi örneklerde sıfatlar adın rengini, durumunu, niteliğini veya ayırt edici özelliğini verir.

Bu tür sıfatlara çoğu zaman nasıl sorusuyla ulaşılır.

Nasıl kalem, kırmızı kalem; nasıl öğrenci, çalışkan öğrenci.

Ancak bu soru mekanik uygulanmamalıdır; sözcüğün gerçekten adı niteleyip nitelemediği bağlamdan anlaşılır.

Belirtme sıfatları ise adın niteliğini anlatmaktan çok kapsamını sınırlar.

İşaret sıfatları bu kitap, şu yol, o gün gibi kullanımlarda varlığı gösterir.

Sayı sıfatları üç soru, birinci sıra, yarım ekmek, ikişer kişi gibi yapılarda miktar, sıra, üleştirme veya kesir anlamı verebilir.

Belgisiz sıfatlar bazı insanlar, birkaç sorun, bütün öğrenciler, herhangi bir gün gibi yapılarda kesin olmayan bir kapsam bildirir.

Soru sıfatları hangi kitap, kaç soru, nasıl bir yöntem gibi ifadelerde adla ilgili bilgi ister.

Bu grupların ortak noktası, hepsinin bir isme bağlı çalışmasıdır.

Sıfat ile zarf ayrımı KPSS’de sık sorulur.

Kaynakta sıfatların adlarla, zarfların fiiller ve fiilimsilerle muhatap olduğu belirtilir.

Bu ayrım aynı sözcüğün farklı türlerde kullanılmasını açıklar.

Hızlı araba ifadesinde hızlı, araba adını nitelediği için sıfattır; hızlı koştu cümlesinde koşmak fiilinin nasıl gerçekleştiğini bildirdiği için zarftır.

Güzel insan sözünde güzel sıfattır; güzel konuştu cümlesinde zarf değerindedir.

Öğrenci sözcüğe değil, sözcüğün ilişki kurduğu unsura bakmalıdır.

Adı etkiliyorsa sıfat, eylemi etkiliyorsa zarf olma ihtimali güçlenir.

Sıfat ile zamir ayrımı da bağ üzerinden yapılır.

Bu kitap ifadesinde bu, kitap adını gösterdiği için işaret sıfatıdır.

Bunu aldım cümlesinde ise bu sözcüğü kitap, kalem veya başka bir nesne adının yerini tutar; belirtme hâli ekiyle birlikte zamir değerindedir.

Bazı öğrenciler sözünde bazı belgisiz sıfattır; bazıları geldi cümlesinde bazıları bir grup insanın yerini tutar ve belgisiz zamir olur.

Hangi yol doğru sorusunda hangi soru sıfatıdır; hangisi doğru sorusunda hangisi bir seçeneğin yerini tutar ve soru zamiri olur.

Sıfat adın yanında kalır; zamir adın yerine geçer.

Sıfatların adlaşması sınavda ayrıca tuzak oluşturur.

Bir niteleme sıfatı ya da sayı sıfatı, nitelediği isim düşürüldüğünde ad gibi kullanılabilir.

Genç insan geldi yerine genç geldi denildiğinde genç sözcüğü bağlama göre insan adının yerini üstlenir.

İyiler kazansın, yaşlılara yer verildi, üçü geldi gibi örneklerde sıfat kökenli sözler isim çekim ekleri alabilir veya bağımsızlaşabilir.

Kaynak bölümde adlaşmış sıfat için, sıfat potansiyeli taşıyan sözün bir isimden bağımsız kullanılması ya da isim çekim ekleriyle karşılaşması ölçütü verilir.

Tür sorusunda bu yapılar çoğu kez artık ad değerinde değerlendirilir; başlık sorusunda ise adlaşmış sıfat olarak tanınır.

Sıfatların çekim ekleriyle ilişkisi dikkatli okunmalıdır.

Gerçek sıfat, nitelediği adın önünde yalın görevle bulunur; çekim eklerini genellikle nitelediği ad alır.

Güzel evde ifadesinde hâl eki ev adına gelir; güzel hâlâ sıfattır.

Güzeli gördüm cümlesinde ise güzel sözcüğü belirtme hâli eki almış ve adlaşmıştır.

Bu ayrım, “ek aldıysa sıfat değildir” biçiminde kaba bir ezbere indirgenmemelidir.

Ek hangi sözcüğe gelmiştir, ad açık mı durmaktadır, sıfat hâlâ onu mu nitelemektedir, bunlar kontrol edilmelidir.

Sıfatlarda yapı bakımından basit, türemiş ve birleşik görünümler de bulunabilir.

Kara taş ifadesindeki kara basit bir sıfat olabilir; taşlı yol sözündeki taşlı yapım ekiyle türemiştir; açık mavi gömlek veya birkaç katlı ev gibi kullanımlarda birleşik veya söz grubu değerleri gündeme gelebilir.

Ancak sözcüğün yapısı ile türü ayrı sorulardır.

Bir sıfat türemiş olabilir, ama türemiş olması onun sıfat görevini kendiliğinden açıklamaz.

Tür sorusu için adla ilişkisi; yapı sorusu için kök, ek ve birleşme ilişkisi incelenir.

Sınav prosedürü şu sırayla uygulanmalıdır.

Önce şüpheli sözcüğün cümlede hangi unsura bağlandığı bulunur.

Bağlandığı unsur ad veya adıl değerindeyse sıfat ihtimali vardır.

Sonra sözcüğün adı nasıl, hangi, kaç, ne kadar, hangi belirsizlikle veya hangi işaretle etkilediği belirlenir.

Açık ad yoksa, sözcüğün adın yerine geçip geçmediği kontrol edilir.

Fiile, fiilimsiye, sıfata veya başka bir zarfa yöneliyorsa zarf ihtimali değerlendirilir.

İsim çekim eki almış ve bağımsızlaşmışsa adlaşmış sıfat olabileceği unutulmaz.

Sıfat konusu, sözcük türleri içinde karşılaştırma becerisi isteyen bir başlıktır.

Sıfatın görevi tek başına güzel sözler üretmek değil, adı sınırlamak veya nitelemektir.

Bu yüzden her örnekte “Bu sözcük hangi adı etkiliyor?” sorusu sorulmalıdır.

Cevap açık ve cümlede görünürse sıfat kararı güçlenir.

Cevap bir fiile yöneliyorsa zarf, bir adın yerini tutuyorsa zamir veya adlaşmış kullanım düşünülür.

Bu mantıkla çalışan öğrenci, özellikle altı çizili sözcüklerin türünü soran KPSS maddelerinde seçenekleri daha güvenli eleyebilir.

Niteleme sıfatlarıyla belirtme sıfatlarının sınavdaki değeri farklıdır.

Niteleme sıfatı çoğu zaman varlığın özelliğini verdiği için anlamca daha kolay fark edilir.

Belirtme sıfatlarında ise sözcükler kısa ve çok görevli olabilir.

Bu, şu, o, birkaç, bazı, bütün, hangi, kaç gibi sözcükler tek başına ezberlenirse zamirlerle karışır.

Bu kitap, şu öğrenci, bazı sorular, hangi konu ifadelerinde açık ad bulunduğu için sıfat görevi vardır.

Bunu, şunlar, bazıları, hangisi biçimlerinde ise adın yerini tutma ihtimali doğar.

Açık adın varlığı, belirtme sıfatlarında en pratik kontroldür.

Sıfat tamlaması da bu konunun uygulama alanıdır.

Bir sıfat ile bir isim birleşerek anlamca daha belirli bir ad grubu kurar.

Eski okul, beş öğrenci, şu mesele, birkaç örnek gibi yapılarda sıfat tamlaması vardır.

Tamlamanın başı isimdir; sıfat ona bağlıdır.

Bu yüzden cümlede öge görevi çoğu zaman bütün tamlamaya aittir.