Nokta ( . ) Konu Anlatımı

Nokta, Türkçede tamamlanma ve ayırma görevlerini birlikte taşıyan temel noktalama işaretidir.

En bilinen görevi, yargısı tamamlanmış cümlenin sonuna konmasıdır.

Bir cümle haber, düşünce, durum veya yargı olarak kapanıyorsa nokta okura bu sınırı gösterir.

Ancak nokta yalnızca cümlenin bittiğini bildiren bir işaret değildir.

Yazıda kısaltma, sıra sayısı, maddeleme, tarih, saat, kaynak künyesi, büyük sayıların bölümlenmesi ve matematiksel işlem gibi farklı görevler de üstlenir.

Bu yüzden nokta başlığı, noktalama bilgisi kadar yazım düzenini de ilgilendirir.

Cümle sonunda nokta kullanımı, tamamlanmış yargıyla ilgilidir.

Soru, ünlem veya eksiltili anlatım gerektirmeyen düz cümleler noktayla kapatılır.

Burada önemli olan cümlenin uzunluğu değil yargının bitmiş olmasıdır.

Çok kısa bir cümle de nokta alabilir; çok uzun bir cümle de yüklemiyle tamamlandığında noktayla sonlanır.

Adayın karıştırabileceği durum, içinde virgül, noktalı virgül veya iki nokta bulunan uzun cümlelerdir.

Bu ara işaretler cümle içindeki ilişkileri düzenler; cümle gerçekten tamamlandığında son işaret olarak nokta kullanılabilir.

Bazı kısaltmaların sonunda nokta bulunur.

Albay, doktor, yardımcı doçent, profesör ve cadde gibi sözcüklerin kısaltılmış biçimleri noktayla gösterilebilir.

Bu kullanımda nokta, cümlenin bitişini değil kısaltmanın tamamlandığını belirtir.

Kısaltmadan sonra cümle devam ediyorsa nokta yine kısaltma işareti olarak kalır; cümle sonunda ayrıca ikinci bir nokta konmaz.

Sınavda kısaltma bilgisiyle cümle sonu bilgisi aynı seçenekte yoklanabilir.

Öğrenci noktanın kısaltmaya mı yoksa cümleye mi ait olduğunu bağlamdan ayırmalıdır.

Sayılarla ilgili nokta kullanımı özellikle önemlidir.

Rakamdan sonra nokta gelmesi, çoğu zaman sıra anlamı kurar.

1. sınıf ifadesinde nokta üçüncü anlamını verir; 15. madde, II.

Mehmet, XIV.

Louis, XV. yüzyıl, 2. Cadde ve 20. Sokak gibi yapılarda da sayı sıra bildirmektedir.

Roma rakamlarında da aynı mantık geçerlidir.

Arka arkaya sıralanan ve virgül ya da çizgiyle ayrılan rakamlarda yalnız son rakamdan sonra nokta konması beklenir.

Bu kural, her sayıya ayrı ayrı sıra noktası ekleme yanılgısını önler.

Örneğin birden çok madde birlikte anıldığında sıra anlamı bütün dizinin sonunda tamamlanabilir.

Bir yazının maddelerini gösteren rakam veya harflerden sonra da nokta kullanılabilir.

Bu kullanımda nokta, okuyucuya metnin düzenini gösterir.

Madde başı işareti olan nokta ile cümle sonu noktası karıştırılmamalıdır; madde işaretinden sonra gelen ifade ayrıca kendi son işaretini alabilir.

Bu durum özellikle resmi, öğretici veya açıklayıcı metinlerde görülür.

Harflerle yapılan sınıflandırmalarda da nokta aynı sıralama işlevini yüklenebilir.

Soruda bir harf veya rakamdan sonra gelen nokta, cümleyi bitirmiyor olabilir; yalnızca metnin bölümleme düzenini kuruyor olabilir.

Tarih yazımında nokta, gün, ay ve yılı gösteren sayıları birbirinden ayırmak için kullanılır.

29.5.1453 veya 29.X.1923 gibi örneklerde nokta tarih birimlerini ayırır.

Ancak ay adı yazıyla verildiğinde ay adından önce ve sonra nokta kullanılmaz.

29 Mayıs 1453 veya 29 Ekim 1923 biçimlerinde ay adı zaten kelimeyle gösterildiği için noktalı ayırma gerekmez.

Bu ayrım sık sorulan bir tuzaktır: tarih rakamlarla yazılıyorsa nokta ayırıcı olabilir, ay adı yazıyla verilmişse nokta kullanılmaz.

Tarihlerde eğik çizginin de ayırıcı olabileceği bilinmelidir; fakat nokta başlığında önemli olan noktanın rakamsal tarih düzenindeki işlevidir.

Saat yazımında nokta, saat ve dakikayı gösteren sayıları birbirinden ayırabilir.

Tren 09.15'te kalktı örneğinde nokta cümleyi bitirmez; saat ile dakikayı birbirinden ayırır.

Bu nedenle saatten sonra gelen ek kesme işaretiyle bağlanabilir ve noktanın görevi yine sayı birimlerini ayırmak olarak kalır.

Büyük sayılarda da nokta, sondan başlayarak üçlü grupları ayırmak için kullanılabilir.

Beş ve daha çok rakamlı sayılarda bu ayırma okuma kolaylığı sağlar.

Matematikte çarpma işareti yerine nokta kullanılabilmesi ise noktanın teknik alanlardaki özel görevlerinden biridir.

Bibliyografik künyelerin sonunda nokta kullanılması, kaynak bilgisinin tamamlandığını gösterir.

Yazar adı, eser adı, yayınevi, yer ve yıl gibi bilgilerden oluşan künyeler noktayla kapatılabilir.

Bu kullanımda nokta metnin bilgi birimini sonlandırır.

Dolayısıyla nokta bir yerde cümle sonu, başka bir yerde kısaltma, bir başka yerde sıra, tarih, saat veya sayı ayırıcısı olabilir.

Sınavda doğru karar için işaretin hemen önündeki unsura bakmak gerekir: Önünde tamamlanmış yargı mı, kısaltma mı, rakam mı, tarih mi, saat mi, madde harfi mi vardır?

Bağlam okunduğunda noktanın hangi görevi üstlendiği anlaşılır ve gereksiz nokta kullanımıyla eksik nokta kullanımı birbirinden ayrılır.

Noktanın diğer işaretlerle karşılaştırılması da önemlidir.

Cümle soru anlamı taşıyorsa nokta yerine soru işareti, güçlü duygu veya seslenme bildiriyorsa ünlem işareti beklenir.

Tamamlanmamış ya da bilinçli olarak yarım bırakılmış anlatımlarda üç nokta kullanılabilir.

İki nokta ise kendisinden sonra açıklama veya örnek gelecek cümlenin sonunda yer alır.

Bu karşılaştırmalar noktanın sınırını belirler: Nokta tamamlanmış ve düz yargıyı kapatır; açıklama başlatmaz, soru kurmaz, eksiltiyi göstermez.

Bu farklar özellikle noktalama işaretlerinin birlikte sorulduğu seçeneklerde belirleyicidir.

Tarih, saat ve sayı görevlerinde nokta, kelimeler arasındaki anlam ilişkisini değil rakamsal düzeni gösterir.

Bu yüzden tarih içinde kullanılan nokta cümle sonu sayılmaz; saat içinde kullanılan nokta da yüklemi kapatmaz.

Büyük sayılarda üçlü ayırma için kullanılan nokta, sayı okunabilirliğini artırır; sıra sayısındaki nokta ise sayıya nitelik kazandırır.

Aynı işaretin bu kadar farklı görev üstlenmesi, bağlam okumayı zorunlu kılar.

Aday yalnız noktanın varlığına değil, noktanın önündeki ve arkasındaki yapıya bakmalıdır.

Rakamdan sonra kelime geliyorsa sıra anlamı, iki rakamsal birim arasında duruyorsa tarih veya saat ayırma görevi araştırılmalıdır.

Nokta kullanımında işlemin nerede tamamlandığı da önemlidir.

Kısaltma noktası kelimeyi kapatır, cümle sonu noktası yargıyı kapatır, maddeleme noktası sıralama birimini açar.

Bu görevler üst üste geldiğinde gereksiz ikinci nokta kullanılmaz; işaretin görevi bağlamdan anlaşılır.