KPSS Lisans · Türkçe

Fiil ve Yüklem Yanlışları Konu Anlatımı

Fiil ve Yüklem Yanlışları konusunun özeti ve anlatımı — KPSS Lisans Türkçe dersi. Özet her zaman ücretsiz.

Kısaca

Fiil ve yüklem yanlışları, cümlenin yargı merkezinin eksik kurulması veya ortak yüklemin bağlandığı sözlerle anlam, kişi, kip, zaman ya da çatı bakımından uyuşmamasıyla ortaya çıkar. Bağlı veya sıralı cümlelerde bir yüklemin iki öge için ortak kullanılması ancak her iki ögeyle aynı anlam ve dilbilgisi ilişkisini kuruyorsa doğrudur. Yüklem eksikliği, kişi uyumsuzluğu, zaman-kip tutarsızlığı, isim ve fiil yüklemlerinin yanlış ortaklaştırılması ve fiilin istediği tamamlayıcının atlanması başlıca sorunlardır. Denetimde önce her yargının öznesi ve yüklemi ayrı kurulmalı, sonra ortak unsurun her cümleye tek tek uyup uymadığı sınanmalıdır. Amaç yüklemi yalnız bulmak değil, cümlenin bütün ögeleriyle doğru ilişki kurup kurmadığını göstermektir.

Bu özet her zaman ücretsizdir ve giriş yapmadan okunabilir.

Özet: Sesli anlatım yakında

Bu konuyu PDF ders notlarında da çalış

KPSS Lisans konu yapraklarının tamamını içeren ücretsiz ders notu PDF’ini indirip çevrim dışı tekrar edebilirsin. Bu yaprak PDF kitapçığın kapsam tablosunda yer alır; uygulamadaki soru ve sesli anlatım katmanları ayrıca sunulur.

KPSS Lisans ders notları PDF’ini indir

Konu Anlatımı

Tam anlatım: Sesli anlatım yakında

Fiil ve yüklem yanlışlarını denetlemek için önce cümlede kaç ayrı yargı bulunduğu belirlenir.

Her yargının öznesi, yüklemi ve yüklemin istediği tamamlayıcılar ayrı ayrı kurulmalıdır.

Bir sözcük sonda durduğu için otomatik olarak bütün cümlelerin ortak yüklemi sayılamaz; anlam, kişi, kip, zaman ve çatı bakımından her bölüme bağlanabilmesi gerekir.

Bu yöntem, özellikle bağlı ve sıralı cümlelerde gizlenen yüklem eksikliklerini görünür kılar.

Yüklem eksikliği, iki yargının farklı yüklemler gerektirmesine rağmen yalnız bir yüklem yazılmasıdır. “Kimi öğrenciler öykü, kimileri şiir okuyor” cümlesinde ikinci bölüm “şiir okuyor” diye kurulabilir; fakat ilk bölüm “öykü okuyor” anlamıyla aynı yükleme bağlandığı için sorun yoktur.

Buna karşılık “Kimi öğrenciler öyküyü seviyor, kimileri şiir” biçiminde ikinci yargının yüklemi eksik kalır; “şiiri seviyor” veya amaçlanan anlama göre başka bir yüklem açıkça kurulmalıdır.

Eksiklik yalnız biçim değil, hangi yargının amaçlandığını belirsizleştiren anlam sorunudur.

Ortak yüklemin anlam uyumu da sınanmalıdır. “Kitabı okudu ve çok beğendi” cümlesinde aynı özne iki ayrı yükleme doğru bağlanır.

Fakat farklı nesneler tek yükleme zorlandığında fiilin anlamı her ögeyle uyuşmayabilir. “Toplantıda hem sorunlar hem de çözüm önerileri tartışıldı ve bulundu” gibi bir cümlede sorunlar bulunabilir ama “çözüm önerileri bulundu” ile “sorunlar tartışıldı” ilişkileri ayrı kurulmalıdır; ortaklaştırma, istemeden her yüklemi her nesneye bağlayarak anlatım bozukluğu üretir.

Kişi uyumsuzluğu, özne ile yüklemin kişi ve çoğulluk ilişkisinin yanlış kurulmasıdır.

Birinci kişi başka kişilerle birlikte özneyse yüklem çoğunlukla birinci çoğul; ikinci kişi üçüncü kişiyle birlikteyse ikinci çoğul çekim ister.

Saygı, topluluk adı ve cansız çoğul gibi kullanımlarda bağlamın özel kuralları ayrıca değerlendirilir.

Güvenli denetim, gizli özne dahil her yüklemin “kim?” sorusuna verdiği cevabı kişi ekiyle karşılaştırmaktır.

Kip ve zaman tutarlılığı, aynı anlatım düzlemindeki yargıların gelişigüzel zaman değiştirmemesini gerektirir.

Zaman değişikliği anlamlı bir kronoloji kuruyorsa hata değildir; anlatıcı önce geçmiş olayı verip güncel sonucu açıklayabilir.

Hata, zaman veya kip değişiminin herhangi bir anlam farkı yaratmadan cümlenin kuruluşunu bozmasıdır. “Dün okula gider ve öğretmenle konuştum” cümlesinde amaç geçmişte tamamlanan iki eylemse “gittim ve konuştum” uyumu gerekir.

İsim ve fiil yüklemlerini ortaklaştırmak da ek fiil eksikliğine yol açabilir. “Salon geniş, ışığı da yeterliydi” cümlesinde iki isim yargısının zamanı aynı kurulmak isteniyorsa “salon genişti, ışığı da yeterliydi” denmelidir.

Bir bölümde olumsuzluk “değil”, diğerinde fiilin olumsuzluk ekiyle kurulacaksa tek biçim ikisini birden karşılamayabilir.

Her yargının olumlu-olumsuz ve zaman değeri ayrı kontrol edilir.

Fiilin istemi, yani hangi hâl ekiyle veya edatla tamamlayıcı istediği de yüklem denetiminin parçasıdır. “Bu karara karşı çıkıyor ve eleştiriyor” cümlesinde “karara karşı çıkıyor” fakat “kararı eleştiriyor” denir; tek tamamlayıcı iki fiile aynı biçimde bağlanamaz.

Çözüm, gerekli ögeleri ayrı yazmaktır: “Bu karara karşı çıkıyor ve kararı eleştiriyor.” Böylece sorun görünürde yüklemde olsa da fiilin nesne veya dolaylı tümleç ilişkisi düzeltilir.

Sınavda uygulanacak sıra şöyledir: yüklemleri bul, her yüklemin öznesini belirle, ortak kullanılan ögeleri her yükleme ayrı ayrı bağla, kişi-kip-zaman uyumunu kontrol et, sonra fiilin istediği hâl eklerini denetle.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Anlatımın kapanış bölümü ve sesli anlatım uygulamada

Fiil ve Yüklem Yanlışları anlatımının bu sayfada okuduğunuz bölümü ücretsizdir; kapanış bölümü, sesli anlatımı, çevrimdışı indirmesi ve konuya bağlı soru çözümü benzersor uygulamasında devam eder.

Türkçe dersindeki diğer konular

Bu Konunun Sınavdaki Ağırlığı

Fiil ve Yüklem Yanlışları konusu KPSS Lisans Genel Yetenek düzeyindeki Türkçe dersine bağlıdır. Bu ders için doğrulanmış bir ağırlık verisi bulunmadığından burada bir oran yayımlamıyoruz.

Kaynak: benzersor müfredat analizi. Bu yüzdeler benzersor’un kendi müfredat analizinden gelir: her dersin müfredatta kapsadığı konu ve alt konu sayısı ile kapsam genişliği ölçülür, ders bazında yüzdeye çevrilir ve sınav düzeyi içinde %100’e tamamlanır. Resmî bir soru dağılımı değildir; sınavda kaç soru çıkacağını göstermez ve sınav kurumunun yayımladığı bir veri değildir.

SSS

Sık Sorulan Sorular

Fiil ve Yüklem Yanlışları, KPSS Lisans Genel Yetenek düzeyindeki Türkçe dersinin konularından biridir. Aynı dersin diğer konularına bu sayfanın altındaki konu listesinden geçebilirsiniz.

Bu sayfada konunun ücretsiz özeti ve anlatımın neredeyse tamamı yer alır; yalnızca kapanış bölümü uygulamaya bırakılmıştır. Sesli anlatım, çevrimdışı indirme ve konuya bağlı soru çözümü benzersor uygulamasında devam eder.

Türkçe dersi için doğrulanmış bir ağırlık verisi bulunmuyor; doğrulanmamış bir oran yayımlamıyoruz. Dersin kapsamını konu listesinden takip edebilirsiniz.

Önce özeti okuyup konunun ne hakkında olduğunu netleştirin, sonra anlatımı baştan sona takip edin. Anlatımı bitirir bitirmez aynı konudan soru çözün: konuyu okumaktan çok, okuduktan hemen sonra hatırlamaya çalışmak kalıcılığı belirler. Bir gün sonra sadece özeti tekrar okumak çoğu konu için yeterli olur.

Türkçe dersi bu sayfadaki konuyla birlikte 201 konu içerir. Tam liste sayfanın altındaki konu bağlantılarında ve dersin kendi sayfasında yer alır; oradan her konunun ücretsiz özetini tek sayfada okuyabilirsiniz.

Türkçe dersindeki diğer konular

Bu ders toplam 201 konu içerir.

benzersor mobilde yayında

Sınav hazırlığını cebine taşı. Uygulamayı indir, Premium'u 3 gün ücretsiz dene ve istediğin zaman iptal et.

App Store'dan İndirinGoogle Play'den İndirin
KPSS Lisans soru çözme rehberi
Premium'u 3 gün ücretsiz dene
App Store ve Google Play üzerinden güvenli abonelik
İstediğin zaman iptal et, tüm cihazlarında aynı hesapla devam et

benzersor mobilde yayında

Sınav hazırlığını cebine taşı. Uygulamayı indir, Premium'u 3 gün ücretsiz dene ve istediğin zaman iptal et.

App Store'dan İndirinGoogle Play'den İndirin
Premium'u 3 gün ücretsiz dene
App Store ve Google Play üzerinden güvenli abonelik
İstediğin zaman iptal et, tüm cihazlarında aynı hesapla devam et
powered by