Paragraf Oluşturma Konu Anlatımı

Paragraf Oluşturma başlığı, KPSS Türkçe’de paragrafta yapı bilgisinin uygulamalı kısmına girer.

Bu soru ailesinde adaydan yalnız metnin konusunu anlaması değil, cümlelerin metin içinde hangi görevi üstlendiğini görmesi beklenir.

Paragraf rastgele kurulmuş bir cümle yığını değildir; girişte konu açılır, gelişmede düşünce açıklanır, örneklenir veya karşılaştırılır, sonuçta ise metnin yönü toparlanır.

Bu yüzden dağınık cümleleri doğru sıraya koyma işlemi yapılırken her cümle hem kendi anlamıyla hem de komşu cümlelerle kurduğu bağla değerlendirilir.

Yapı sorularında anlam ön plandadır, fakat sözcüksel bağlar ve gönderici unsurlar görmezden gelinirse doğru cevap kaçabilir.

Bu konunun sınav kapsamındaki çerçevesi, KPSS Genel Yetenek Türkçe testinde paragrafın anlam ve yapı bütünlüğüdür.

Soru kökü değişse de adaydan beklenen ortak beceri, metnin doğal akışını kurmaktır.

Cümleler arasında tekrar eden anahtar kavramlar, zamirler, işaret sözcükleri, eş anlamlı karşılıklar, üst anlamlı adlandırmalar ve bağlaçlar bu akışın izleridir.

Ancak bu izler tek başına mekanik kural değildir.

Bir cümlede bağlaç bulunması onu otomatik olarak doğru yere koymaz; bir kelimenin tekrar edilmesi de iki cümlenin kesinlikle yan yana geleceğini kanıtlamaz.

Her ipucu, anlam ilişkisiyle birlikte denetlenmelidir.

Giriş cümlesi bilgisi bu başlıkta ilk filtredir.

Bir paragrafın başlangıcı, kendinden önce söylenmiş bir yargıya ihtiyaç duymamalıdır.

Bu nedenle “ama”, “fakat”, “çünkü”, “bu yüzden”, “dolayısıyla”, “bununla birlikte”, “bu”, “şu”, “söz konusu durum” gibi ifadeler başlangıçta şüphe doğurur.

Giriş cümlesi genellikle genel bir yargı taşır, konuyu tanıtır ve okurun zihninde soru işareti bırakmadan sonraki açıklamalara alan açar.

Bunun istisnası, söz konusu kelimenin gerçek bir gönderim kurmadan kendi içinde tamamlanmış kullanılmasıdır; yine de sınav pratiğinde aday öncelikle cümlenin öncesi varmış izlenimi verip vermediğine bakmalıdır.

Gelişme bölümünde cümlelerin birbirine bağlanma biçimi daha belirgindir.

Önce bir kavram ortaya konur, sonra bu kavram örneklenir, açıklanır, karşılaştırılır, gerekçelendirilir veya sonuçlandırılır.

Gönderim dediğimiz ilişki burada önem kazanır: metinde geçen bir varlık, durum ya da düşünce sonraki cümlede aynı sözle değil, onu karşılayan başka bir sözle sürdürülebilir. “Bu yaklaşım”, “bu sonuç”, “söz konusu bulgu”, “onun etkisi” gibi ifadeler hangi cümlenin hangi bilgiyi devraldığını gösterir. dağınık cümleleri doğru sıraya koyma yapılırken bu devralma ilişkisi koparılmamalıdır; çünkü paragrafın yapısı çoğu zaman bu küçük bağların toplamıyla kurulur.

Sonuç bölümü ise yeni ve bağımsız bir konu açmaktan çok, metnin yönünü kapatır.

Son cümle her zaman “sonuç olarak” benzeri açık bir bağlaç taşımaz.

Bazen önceki ayrıntıların ortak anlamını söyler, bazen ana düşünceyi belirginleştirir, bazen de örneklerden çıkan değerlendirmeyi verir.

Bu yüzden sonlarda bilgi yüklü ama hazırlıksız seçeneklere karşı dikkatli olunmalıdır.

Bir cümle doğru bilgi verebilir; fakat metinde o bilgiye zemin yoksa sonuç görevi taşımaz.

Sınav tuzaklarının önemli bir bölümü, adayın bilgi bakımından zengin görünen ifadeyi yapı bakımından denetlemeden seçmesine dayanır.

Bu başlıkta en yaygın hata, iki cümle arasında bağ yakalayıp bütün dizilişi baştan sona denetlememektir.

Bu hata özellikle bütün seçenekler veya bütün cümleler aynı konu çevresinde olduğunda ortaya çıkar.

Aday “aynı şeyden söz ediyor” diye karar verir; oysa paragraf soruları yalnız geniş konu ortaklığını ölçmez.

Dar bakış açısı, ana mesaj ve cümlelerin görevleri de izlenmelidir.

Bir metin aynı kavramın tarihini anlatırken aniden bugünkü kullanımına geçebilir; bu cümle konuya yakın olsa da mevcut düşünce çizgisini değiştirebilir.

Başka bir metinde aynı kavramın sonucu anlatılırken araya neden cümlesi girebilir; bu durumda sıra bozulur ama cümle metne ait kalır.

Bu ayrımlar soru köküne göre doğru işlemi seçmeyi sağlar.

Bu soru tipi paragraf oluşturmadır; bütün sıra seçenekler üzerinden kurulur ve her cümlenin önceki-sonraki ihtiyacı kontrol edilir.

Düşüncenin akışını bozan cümlede işlem çoğu zaman sorunlu cümleyi metinden çıkarma denemesidir.

Paragrafı ikiye bölmede hiçbir cümle atılmaz; yalnız ikinci düşünce biriminin başladığı yer bulunur.

Paragraf oluşturmada bütün sıra baştan kurulur.

Yer değiştirmede ise mevcut sıra büyük ölçüde korunur ve iki cümle takas edilir.

Boşluk tamamlamada hazır metindeki eksik görev tamamlanır.

Bu farkları bilmek, aynı tür ipuçlarını farklı soru köklerinde yanlış kullanmayı engeller.

Çözüm prosedürü birkaç basamakla güvenli hale gelir.

Önce soru kökü dikkatle okunur; adaydan cümle atması mı, yer değiştirmesi mi, eksik cümle bulması mı, yeni paragraf sınırı belirlemesi mi istendiği netleştirilir.

Sonra ilk cümlenin giriş özelliği taşıyıp taşımadığı kontrol edilir.

Ardından her cümledeki anahtar kavramlar ve gönderici unsurlar belirlenir.

Daha sonra anlam ilişkileri izlenir: genel yargıdan örneğe, nedenden sonuca, sorundan çözüme, iddiadan kanıta, karşılaştırmanın birinci unsurundan ikinci unsuruna geçiş aranır.

En son önerilen cevap metne yerleştirilir ve paragraf baştan sona tek parça gibi okunur.

KPSS’de çeldiriciler genellikle aceleciliği cezalandırır.

İlk kopuklukta işaretleme yapmak, yalnız ilk ve son cümleye bakmak, bağlaç gördüğü için cümleyi otomatik elemek ya da anahtar kelime tekrarı gördüğü için iki cümleyi kesin bağlamak sağlıklı değildir.

Beş cümle verilmişse beşi de okunmalıdır.

Çünkü üçüncü cümlede oluşan şüphe dördüncü cümleyle giderilebilir veya asıl sorun beşinci cümlede ortaya çıkabilir.

Doğru cevap, yalnız bir noktayı değil, metnin tamamını düzeltmelidir.

Cevap yerleştiğinde önceki ve sonraki cümleler daha rahat bağlanır, okur metni geri dönmeden izleyebilir.

Bu başlıkta istisnaları görmek de gerekir.

Karşıtlık bildiren cümle her zaman kopuk değildir; yazar önce bir görüşü verip sonra bilinçli biçimde başka görüşe geçebilir.

Örnek cümlesi her zaman ayrıntı fazlası değildir; genel yargıyı somutlaştırıyorsa gelişmenin parçasıdır.

Sonuç cümlesi her zaman kısa veya bağlaçlı olmak zorunda değildir; bazen uzun bir değerlendirme de metni kapatabilir.