Sözcükler yapılarına göre basit, türemiş ve birleşik olarak incelenir. Basit sözcük yapım eki almamıştır; çekim eki alması basitliğini bozmaz. Türemiş sözcük, kök veya gövdeye en az bir yapım eki getirilerek kurulur. Yapım eki yeni bir sözlük birimi oluşturur; çekim eki ise sözcüğü cümlede çokluk, iyelik, durum, kişi, kip veya zaman gibi ilişkilerle görevlendirir. Birleşik sözcük, iki ya da daha çok sözün kalıplaşıp tek bir kavram veya eylem karşılamasıyla oluşur. Birleşik yapının bitişik ya da ayrı yazılması, yapı sınıfından farklı bir yazım sorusudur. Çözümde önce anlamlı kök bulunur, yapım ekleri kökten dışa doğru izlenir, oluşan gövdeler belirlenir ve en son çekim ekleri ayrılır. Yapım ekinin işlevi de ekten önceki ve sonraki tür karşılaştırılarak isimden isim, isimden fiil, fiilden isim veya fiilden fiil biçiminde adlandırılır.
Yapılarına Göre Sözcükler Konu Anlatımı
Yapılarına Göre Sözcükler konusunun özeti ve anlatımı — KPSS Lisans Türkçe dersi. Özet her zaman ücretsiz.
Kısaca
Bu özet her zaman ücretsizdir ve giriş yapmadan okunabilir.
Özet: Sesli anlatım yakında
Bu konuyu PDF ders notlarında da çalış
KPSS Lisans konu yapraklarının tamamını içeren ücretsiz ders notu PDF’ini indirip çevrim dışı tekrar edebilirsin. Bu yaprak PDF kitapçığın kapsam tablosunda yer alır; uygulamadaki soru ve sesli anlatım katmanları ayrıca sunulur.
KPSS Lisans ders notları PDF’ini indirKonu Anlatımı
Tam anlatım: Sesli anlatım yakında
Sözcükte yapı, bir kelimenin hangi kök veya gövdeden kurulduğunu ve bu yapıya hangi eklerin katıldığını inceler.
Okul dil bilgisindeki temel sınıflandırma üçlüdür: basit, türemiş ve birleşik sözcük.
Bu üç başlık yalnız sözcükte ek bulunup bulunmadığına bakılarak belirlenmez.
Önce sözcüğün anlamlı kökü bulunur; ardından yapım ekleri ile çekim eklerinin farklı görevleri ve birden çok sözün kalıplaşıp kalıplaşmadığı değerlendirilir.
Kök, sözcüğün anlamlı ve yapı bakımından daha küçük parçaya ayrılamayan temelidir.
Kök isim veya fiil olabilir.
Fiil kökü sözlükte “-mak/-mek” ile düşünülür: “yaz-”, “sil-”, “koş-” gibi.
İsim kökleri ise varlık, kavram veya nitelik bildirir: “göz”, “ev”, “genç” gibi.
Ses benzerliği tek başına kök ortaklığı kanıtı değildir; ayrılan parçayla sözcüğün güncel anlamı arasında bağ bulunmalıdır.
Bu nedenle çözüm, yalnız sondan ek koparma işlemi değildir.
Basit sözcük, yapım eki almamış sözcüktür.
Kök hâlinde bulunabilir veya yalnız çekim ekleri alabilir. “Ev”, “evler”, “evimizde” sözcükleri yapı bakımından basittir; çokluk, iyelik ve bulunma durumu ekleri yeni bir sözlük birimi türetmez.
Aynı kural fiiller için de geçerlidir: “geliyordunuz” çekim ekleri taşımasına rağmen yapım eki almadığı için basit yapılıdır.
Dolayısıyla “ekli sözcük türemiştir” genellemesi yanlıştır.
Türemiş sözcük, bir kök ya da gövdeye en az bir yapım eki getirilmesiyle oluşur.
Yapım eki, sözcüğe yeni bir kavram veya eylem değeri kazandırır; her zaman sözcük türünü değiştirmesi gerekmez. “Göz-lük” isimden isim, “temiz-le-” isimden fiil, “yaz-ı” fiilden isim, “sev-in-” fiilden fiil türetmeye örnektir.
Türün değişmediği isimden isim ve fiilden fiil örnekleri, yalnız “tür değiştiyse yapım ekidir” ölçütünün neden yetersiz olduğunu gösterir.
Yapım eki alan kök veya gövde, sonraki ekler için yeni bir gövde oluşturabilir. “Göz-lük-çü-ler-den” çözümlemesinde “göz” kök, “gözlük” ve “gözlükçü” yapım ekleriyle oluşmuş ardışık gövdelerdir; “-ler” ve “-den” ise çekim ekleridir.
Bir sözcük birden çok yapım eki alabilir ve türemişlik ilk yapım ekiyle başlar.
Çözüm kökten dışa doğru yapılmalı, her ekin o aşamada yeni bir sözcük kurup kurmadığı denetlenmelidir.
Çekim ekleri yeni sözlük birimi türetmek yerine sözcüğün cümledeki ilişkisini ve gramatik biçimini kurar.
İsimlerde çokluk, iyelik ve durum ekleri; fiillerde kip, zaman ve kişi ekleri bu işlevdedir.
Bir türemiş sözcüğün üzerine çekim eki gelmesi yapısını yeniden basit yapmaz: “kitapçılardan” sözcüğü, “kitap-çı” türemiş gövdesine çokluk ve ayrılma durumu ekleri geldiği için türemiş kalır.
Benzer biçimde bir basit sözcük yalnız çekim eki aldığı için türemiş olmaz.
Birleşik sözcük, iki ya da daha çok sözün kalıplaşarak tek bir kavramı, varlığı veya eylemi karşılamasıyla kurulur. “Gecekondu”, “hanımeli” ve “başvur-” birleşik yapının farklı oluşum yollarını gösterir; “fark etmek” gibi yardımcı fiille kurulan birleşik fiiller ise ayrı yazılabilir.
Bu nedenle yapı bakımından birleşiklik ile bitişik yazılma aynı soru değildir.
Birleşik yapıların bitişik veya ayrı yazımı ayrıca Türk Dil Kurumunun yazım kurallarına göre belirlenir.
Birleşik sözcük kendi içinde yapım ve çekim ekleri de taşıyabilir.
Böyle bir durumda önce birleşik taban fark edilir, sonra ekler çözülür.
Sınav sorusu yalnız “yapı bakımından hangisi farklıdır?” diyorsa yazım görüntüsüne değil oluşum biçimine bakılır.
İki kelimenin yan yana bulunması da tek başına birleşik sözcük kurmaz; aralarında geçici bir söz grubu ilişkisi bulunan her tamlama birleşik sayılmaz.
Kalıplaşma ve tek bir kavramı karşılama ölçütleri birlikte aranır.
Yapım ekinin türü, ekten önceki taban ile ekten sonra oluşan sözcüğün türü karşılaştırılarak bulunur.
İsimden isim, isimden fiil, fiilden isim ve fiilden fiil olmak üzere dört temel yön vardır.
Bu adlandırma, ekin biçimini ezberlemekten daha güvenlidir; çünkü benzer sesli ekler farklı görevlerde kullanılabilir.
Aynı ek biçimi görüldüğünde kökün anlamı, sözcüğün yeni anlamı ve sonuç türü birlikte kontrol edilir.
Güvenli çözüm sırası şöyledir: Önce sözcüğün bağlamdaki anlamı belirlenir.
Anlamlı kök bulunur ve isim mi fiil mi olduğu saptanır.
Kökten dışa doğru her yapım eki izlenerek gövdeler kurulur.
Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.
Anlatımın kapanış bölümü ve sesli anlatım uygulamada
Yapılarına Göre Sözcükler anlatımının bu sayfada okuduğunuz bölümü ücretsizdir; kapanış bölümü, sesli anlatımı, çevrimdışı indirmesi ve konuya bağlı soru çözümü benzersor uygulamasında devam eder.
Türkçe dersindeki diğer konularBu Konunun Sınavdaki Ağırlığı
Yapılarına Göre Sözcükler konusu KPSS Lisans Genel Yetenek düzeyindeki Türkçe dersine bağlıdır. Bu ders için doğrulanmış bir ağırlık verisi bulunmadığından burada bir oran yayımlamıyoruz.
Kaynak: benzersor müfredat analizi. Bu yüzdeler benzersor’un kendi müfredat analizinden gelir: her dersin müfredatta kapsadığı konu ve alt konu sayısı ile kapsam genişliği ölçülür, ders bazında yüzdeye çevrilir ve sınav düzeyi içinde %100’e tamamlanır. Resmî bir soru dağılımı değildir; sınavda kaç soru çıkacağını göstermez ve sınav kurumunun yayımladığı bir veri değildir.
Kaynaklar
Anlatımdaki bilgiler aşağıdaki resmî kurum yayınlarından doğrulanır ve kendi cümlelerimizle yeniden yazılır.
- T.C. Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi (ÖSYM)KPSS Lisans (Genel Yetenek-Genel Kültür) sınavını düzenleyen kurumun resmî sitesi.
- ÖSYM Sınav Takvimi2026 KPSS Lisans GY-GK sınav, başvuru ve sonuç tarihleri (resmî takvim).
- KPSS Başvuru — Aday İşlemleri Sistemi (AİS)e-Devlet ile başvuru, sınav yeri ve sınava giriş belgesi işlemleri.
- KPSS KılavuzuResmî KPSS kılavuzu: başvuru koşulları, ücret ve sınav bilgileri.
- 2026 KPSS DuyurularıÖSYM 2026 KPSS ana sayfası ve güncel duyurular.
- ÖSYM Sonuç Açıklama SistemiKPSS sonuç sorgulama ve sonuç belgesi doğrulama.
Sık Sorulan Sorular
Türkçe dersindeki diğer konular
Bu ders toplam 201 konu içerir.
- Sözcüğün Anlam Özellikleri
- Gerçek Anlam
- Mecaz Anlam
- Terimsel Anlam
- Sözcükte Anlam Olayları
- Benzetme (Teşbih)
- Eğretileme (İstiare)
- Kişileştirme (Teşhis)
- Kinaye (Değinmece)
- Mecazımürsel (Ad Aktarması)
- Dokundurma (Tariz)
- Mübalağa (Abartma)
- Dolaylama
- Güzel Adlandırma
- Sözcükler Arası Anlam İlişkileri
- Eş - Yakın Anlamlı Sözcükler
- Karşıt (Zıt) Anlamlı Sözcükler
- Eş Sesli (Sesteş) Sözcükler
- Somut - Soyut Anlamlı Sözcükler
- Nitel-Nicel Anlamlı Sözcükler
- Genel-Özel Anlamlı Sözcükler
- Yansıma Sözcükler
- Kalıplaşmış Söz Öbekleri
- İkilemeler
- Pekiştirmeler
- Deyimler
- Atasözleri
- Kalıplaşmamış Söz Öbekleri
- Cümlenin Yorumu
- Cümlenin İletisi
- Cümleden Çıkarılacak Kesin Yargı
- Cümlede Vurgu
- Eş - Yakın Anlamlı Cümleler
- Anlamca Çelişen Cümleler
- Anlamlarına Göre Cümleler
- Olumlu Cümleler
- Olumsuz Cümleler
- Soru Cümleleri
- Ünlem Cümleleri
- Emir Cümleleri
- İçerdiği Duygu, Düşünce ve Duruma Göre Cümleler
- Çıkarım
- Kanıksama
- Saptama
- Değerlendirme
- Yakınma - Sitem
- Pişmanlık
- Ön Yargı
- Olasılık
- Varsayım
- Tahmin
- Şaşırma
- Kuşku
- Uyarı
- Öneri
- Anlam İlişkilerine Göre Cümleler
- Neden - Sonuç (Gerekçe) İlişkisi
- Amaç - Sonuç İlişkisi
- Koşul (Şart) Cümleleri
- Anlatım Özelliklerine Göre Cümleler
- Öznel ve Nesnel Anlatım
- Tanım Cümleleri
- Karşılaştırma Cümleleri
- İçerik ve Üslup (Biçem) Bildiren Cümleler
- Doğrudan Anlatım (Aktarma) Cümleleri
- Dolaylı Anlatım (Aktarma) Cümleleri
- Cümle Analizi (Cümle Değerlendirme)
- Cümlenin Yapısı
- Cümle Tamamlama
- Cümle Oluşturma
- Paragrafın Yapısı
- Paragrafın Bölümleri ve Boşluk Tamamlama
- Düşüncenin Akışını Bozan Cümleler
- Paragrafı İkiye Bölme
- Paragraf Oluşturma
- Paragrafta Yer Değiştirme
- Paragrafın İçeriği
- Ana Düşünce
- Yardımcı Düşünceler
- Paragrafta Anlatım Biçimleri
- Açıklayıcı Anlatım
- Tartışmacı Anlatım
- Öyküleyici Anlatım
- Betimleyici Anlatım
- Düşünceyi Geliştirme Yolları
- Tanımlama
- Karşılaştırma
- Örnekleme
- Sesler
- Ünlü Sesler ve Ünlü Uyumları
- Ünsüz Sesler
- Ses Olayları
- Ünsüz Değişimi - Yumuşama
- Ünsüz Benzeşmesi (Sertleşme)
- Ses Düşmesi
- Ses Türemesi
- Ulama
- Dudak Ünsüzlerinin Benzeşmesi
- Ünlü Daralması
- Kökte Ünlü Değişimi
- Yardımcı Sesler
- Kök ve Gövde
- Ekler
- Yapım Ekleri
- Çekim Ekleri
- İsim (Ad)
- Varlıkların Türüne Göre İsimler
- Varlıkların Sayılarına Göre İsimler
- İsmin Hâlleri
- İsim Tamlamaları
- Zamir (Adıl)
- Kişi Zamirleri
- İşaret Zamirleri
- Belgisiz Zamirler
- Soru Zamirleri
- İlgi Zamiri (Aitlik Eki)
- Sıfat (Ön Ad)
- Niteleme Sıfatları
- Belirtme Sıfatları
- Adlaşmış Sıfatlar
- Zarf (Belirteç)
- Durum Zarfları
- Yer-Yön Zarfları
- Zaman Zarfları
- Ölçü-Miktar Zarfları
- Soru Zarfları
- Edat (İlgeç)
- Bağlaç
- Ünlem
- Fiil (Eylem)
- İş (Kılış) Fiilleri
- Oluş Fiileri
- Durum Fiileri
- Fiillerde Kip
- Fiillerde Kişi
- Fiillerde Olumsuzluk
- Fiillerde Anlam (Zaman) Kayması
- Fiillerde Çatı
- Fiilimsiler
- Fiilimsi Grupları
- Yardımcı Fiiller
- Ek Fiil (Ek-Eylem)
- Cümle Türleri
- Yüklemlerine Göre Cümleler
- Öge Dizilişine Göre Cümleler
- Yapılarına Göre Cümleler
- Cümlenin Ögeleri
- Yüklem
- Özne
- Nesne
- Dolaylı Tümleç
- Zarf Tümleci
- Edat Tümleci
- Büyük Harflerin Kullanıldığı Yerler
- Kısaltmaların Yazımı
- Sayıların Yazımı
- Deyimlerin ve İkilemelerin Yazımı
- Birleşik Kelimelerin Yazımı
- Bitişik Yazılan Birleşik Kelimeler
- Ayrı Yazılan Birleşik Kelimeler
- Yabancı Özel Adların Yazımı
- Ses Olaylarıyla İlgili Yazım Kuralları
- Nokta ( . )
- Virgül ( , )
- Noktalı Virgül ( ; )
- İki Nokta ( : )
- Üç Nokta ( ... )
- Soru İşareti ( ? )
- Ünlem İşareti ( ! )
- Kısa Çizgi ( - )
- Uzun Çizgi (-)
- Tırnak İşareti ( " " )
- Parantez ( )
- Kesme İşareti ( ' )
- Anlama Dayalı Anlatım Bozuklukları
- Gereksiz Ek ve Sözcük Kullanımı
- Çelişen Sözcüklerin Bir Arada Kullanımı
- Yanlış Ek ve Sözcük Kullanımı
- Sözcüğün Yanlış Yerde Kullanımı
- Deyim-Atasözü Yanlışları
- Anlam Belirsizliği
- Mantık Hataları
- Dil Bilgisine Dayalı Anlatım Bozuklukları
- Fiil ve Yüklem Yanlışları
- Özne - Yüklem Uyuşmazlığı
- Özne Eksikliği
- Nesne Eksikliği
- Dolaylı Tümleç Eksikliği
- Zarf ve Edat Tümleci Eksikliği
- Tamlama Yanlışları
- Çatı Uyuşmazlığı
benzersor mobilde yayında
Sınav hazırlığını cebine taşı. Uygulamayı indir, Premium'u 3 gün ücretsiz dene ve istediğin zaman iptal et.
KPSS Lisans soru çözme rehberi