KPSS Lisans · Türkçe

Tanım Cümleleri Konu Anlatımı

Tanım Cümleleri konusunun özeti ve anlatımı — KPSS Lisans Türkçe dersi. Özet her zaman ücretsiz.

Kısaca

Tanım cümlesi bir varlığın, kavramın veya terimin ne olduğunu; onu benzerlerinden ayıran kapsam ya da özelliklerle bildirir. “-dır”, “denir” ve “adı verilir” gibi kalıplar ipucu olabilir, fakat tek başına tanım kanıtı değildir. Karar verirken önce tanımlanan kavram bulunur, sonra yüklemin o kavrama kimlik ve sınır kazandırıp kazandırmadığı sorulur. Betimleme görünüşü, açıklama neden veya işleyişi, örnekleme bir örneği, değerlendirme ise konuşanın yargısını öne çıkarır; bunların hiçbiri yalnız “X, Y'dir” biçiminde kurulduğu için tanıma dönüşmez. Benzetme ve mecaz da kavramın gerçek kapsamını kurmuyorsa tanım sayılmaz. Sınavda “Bu nedir?” sorusu yararlı bir ilk denetimdir; son karar, cümlenin bağlamdaki işlevi ve ayırt edici bilgi verip vermediği birlikte değerlendirilerek verilir.

Bu özet her zaman ücretsizdir ve giriş yapmadan okunabilir.

Özet: Sesli anlatım yakında

Bu konuyu PDF ders notlarında da çalış

KPSS Lisans konu yapraklarının tamamını içeren ücretsiz ders notu PDF’ini indirip çevrim dışı tekrar edebilirsin. Bu yaprak PDF kitapçığın kapsam tablosunda yer alır; uygulamadaki soru ve sesli anlatım katmanları ayrıca sunulur.

KPSS Lisans ders notları PDF’ini indir

Konu Anlatımı

Tam anlatım: Sesli anlatım yakında

Tanımın yaptığı iş

Bir tanım cümlesi, bir varlığın, kavramın, durumun veya terimin ne olduğunu belirler.

Cümle yalnız konu hakkında bilgi vermez; tanımlananı bir üst sınıfa yerleştirir, kapsamını sınırlar veya benzerlerinden ayıran niteliği gösterir. “Fabl, çoğu kez hayvan kahramanlar aracılığıyla ders veren kısa anlatı türüdür.” cümlesi fablın türünü ve ayırt edici işlevini birlikte bildirir.

“Bu nedir?” sorusu tanımı bulmak için kullanışlıdır.

Yine de mekanik bir test değildir. “Deniz bugün mavidir.” cümlesi “Deniz nasıldır?” sorusuna karşılık verir; denizin ne olduğunu tanımlamaz.

Buna karşılık “Terim, belirli bir bilim veya sanat alanında özel anlam taşıyan sözdür.” cümlesi kavramın sınırını kurar.

Kalıp sözcükler yalnız ipucudur

Tanımlar sıkça “-dır”, “denir”, “adı verilir”, “olarak adlandırılır” veya “şu anlama gelir” biçimleriyle kurulur.

Ancak biçim, işlevin yerine geçmez:

  • “Bu davranışa erteleme denir.” cümlesi, önceki bağlam davranışın ayırt edici koşullarını veriyorsa tanım olabilir.
  • “Ona okulda Usta denir.” cümlesi bir adlandırma bilgisidir; “usta” kavramının tanımı değildir.
  • “Roman etkileyici bir türdür.” cümlesinde “-dır” vardır, fakat öznel bir değerlendirme yapılır.

Tanım bu kalıplar olmadan da kurulabilir: “İki yargıyı bir koşula bağlayan cümle, koşul-sonuç ilişkisi taşır.” örneğinde tanımlama işlevi açıktır.

Bu nedenle önce yüklem biçimine değil, cümlenin kurduğu anlam ilişkisine bakılır.

Ayırt edici özellik ve yeterli sınır

İyi bir tanım, kavramı gereğinden geniş veya dar bırakmaz. “Roman bir yazıdır.” ifadesi tümüyle yanlış değildir, fakat romanı başka yazı türlerinden ayırmaya yetmez. “Roman, insanı anlatan güzel bir metindir.” sözü de “güzel” yargısına dayanır ve kavramsal sınırı belirsiz bırakır.

Sınav sorusu sözlük düzeyinde kusursuz tanım aramayabilir; yine de cümlenin temel işlevi kavrama kimlik kazandırmak olmalıdır.

Tanım bazen birden çok öğe taşır. “Gezi yazısı, yazarın gördüğü yerleri gözlem ve izlenimleriyle anlattığı öğretici metin türüdür.” cümlesi üst türü, konuyu ve anlatım dayanağını birlikte verir.

Cümlede örnek veya açıklama da bulunabilir; baskın işlev bağlam içinde belirlenir.

Yakın anlam işlevlerinden ayırma

Tanım sorularında en sık karışan yapılar şunlardır:

  • Betimleme, bir varlığın görünüşünü veya algılanabilir niteliklerini canlandırır: “Dar sokakların iki yanında sarı taş evler sıralanıyordu.”
  • Açıklama, bir durumun nedenini, işleyişini veya sonucunu anlaşılır kılar: “Metal ısındığında tanecik hareketi arttığı için genleşir.”
  • Örnekleme, genel bir düşünceyi somut örnekle destekler: “Bazı yenilenebilir kaynaklar, örneğin güneş ve rüzgâr, yakıt tüketmez.”
  • Değerlendirme, konuşanın nesneye ilişkin değer yargısını bildirir: “Bu roman yazarın en etkileyici eseridir.”
  • Kural veya yönerge, yapılması gereken işlemi söyler: “Başvuru sahibi formu süresinde teslim etmelidir.”

“Başvuru sahibi, işlemden doğrudan etkilenen kişidir.” cümlesi ise başvuru sahibinin kim olduğunu belirlediği için tanımdır.

Aynı konu hakkında yazılmış iki cümlenin farklı işlev taşıyabileceği böyle görülür.

Benzetme ve mecaz tuzağı

“Kitap sessiz bir dosttur.” veya “Şiir ruhun aynasıdır.” gibi cümleler yüzeyde “X, Y'dir” yapısındadır.

Fakat bunlar çoğu bağlamda kavramın gerçek kapsamını belirlemekten çok benzetme, mecaz veya kişisel değerlendirme kurar.

Bu yüzden her öznel söz “öznel tanım” etiketiyle kabul edilmemelidir.

Sorunun istediği kavramsal tanım ise cümlenin denetlenebilir ve ayırt edici bir açıklama sunması beklenir.

Buna karşılık sanat veya düşünce yazısında yazar bir kavramı bilinçli biçimde yorumlayarak tanımlayabilir.

Böyle bir durumda karar tek cümle kalıbına değil, paragrafın sorusuna ve yazarın o sözü kavramın karşılığı olarak kurup kurmadığına dayanır.

Bağlam, mecazın yalnız bir benzetme mi yoksa yazarın çalışma tanımı mı olduğunu gösterir.

Sınavda uygulanacak sıra

Bir seçeneği şu sırayla incelemek güvenlidir:

  1. Cümlede tanımlandığı düşünülen kavramı belirle.
  1. Yüklemin bu kavramın ne olduğunu mu, yoksa yalnız ne yaptığını veya nasıl göründüğünü mü söylediğini sor.
  1. Verilen bilginin kavrama sınır ya da ayırt edici nitelik kazandırıp kazandırmadığını denetle.
  1. Cümlenin asıl işlevinin örnek, neden, sonuç, amaç, koşul, yönerge veya değer yargısı olup olmadığını kontrol et.
  1. Sorunun “tanım”, “nesnel tanım” veya “tanımlamadan yararlanma” gibi hangi düzeyi istediğini yeniden oku.

Örneğin “Kütüphane, düzenlenmiş bilgi kaynaklarını kullanıcıya sunan kurumdur.” tanım; “Kütüphane araştırmayı kolaylaştırır.” açıklayıcı bilgi; “Millî Kütüphane bu kurumlara örnektir.” ise örneklemedir.

Konu aynı olsa da cümlelerin görevi farklıdır.

Sonuç olarak “nedir?” sorusu başlangıç aracıdır; kesin karar değildir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Anlatımın kapanış bölümü ve sesli anlatım uygulamada

Tanım Cümleleri anlatımının bu sayfada okuduğunuz bölümü ücretsizdir; kapanış bölümü, sesli anlatımı, çevrimdışı indirmesi ve konuya bağlı soru çözümü benzersor uygulamasında devam eder.

Türkçe dersindeki diğer konular

Bu Konunun Sınavdaki Ağırlığı

Tanım Cümleleri konusu KPSS Lisans Genel Yetenek düzeyindeki Türkçe dersine bağlıdır. Bu ders için doğrulanmış bir ağırlık verisi bulunmadığından burada bir oran yayımlamıyoruz.

Kaynak: benzersor müfredat analizi. Bu yüzdeler benzersor’un kendi müfredat analizinden gelir: her dersin müfredatta kapsadığı konu ve alt konu sayısı ile kapsam genişliği ölçülür, ders bazında yüzdeye çevrilir ve sınav düzeyi içinde %100’e tamamlanır. Resmî bir soru dağılımı değildir; sınavda kaç soru çıkacağını göstermez ve sınav kurumunun yayımladığı bir veri değildir.

SSS

Sık Sorulan Sorular

Tanım Cümleleri, KPSS Lisans Genel Yetenek düzeyindeki Türkçe dersinin konularından biridir. Aynı dersin diğer konularına bu sayfanın altındaki konu listesinden geçebilirsiniz.

Bu sayfada konunun ücretsiz özeti ve anlatımın neredeyse tamamı yer alır; yalnızca kapanış bölümü uygulamaya bırakılmıştır. Sesli anlatım, çevrimdışı indirme ve konuya bağlı soru çözümü benzersor uygulamasında devam eder.

Türkçe dersi için doğrulanmış bir ağırlık verisi bulunmuyor; doğrulanmamış bir oran yayımlamıyoruz. Dersin kapsamını konu listesinden takip edebilirsiniz.

Önce özeti okuyup konunun ne hakkında olduğunu netleştirin, sonra anlatımı baştan sona takip edin. Anlatımı bitirir bitirmez aynı konudan soru çözün: konuyu okumaktan çok, okuduktan hemen sonra hatırlamaya çalışmak kalıcılığı belirler. Bir gün sonra sadece özeti tekrar okumak çoğu konu için yeterli olur.

Türkçe dersi bu sayfadaki konuyla birlikte 201 konu içerir. Tam liste sayfanın altındaki konu bağlantılarında ve dersin kendi sayfasında yer alır; oradan her konunun ücretsiz özetini tek sayfada okuyabilirsiniz.

Türkçe dersindeki diğer konular

Bu ders toplam 201 konu içerir.

benzersor mobilde yayında

Sınav hazırlığını cebine taşı. Uygulamayı indir, Premium'u 3 gün ücretsiz dene ve istediğin zaman iptal et.

App Store'dan İndirinGoogle Play'den İndirin
KPSS Lisans soru çözme rehberi
Premium'u 3 gün ücretsiz dene
App Store ve Google Play üzerinden güvenli abonelik
İstediğin zaman iptal et, tüm cihazlarında aynı hesapla devam et

benzersor mobilde yayında

Sınav hazırlığını cebine taşı. Uygulamayı indir, Premium'u 3 gün ücretsiz dene ve istediğin zaman iptal et.

App Store'dan İndirinGoogle Play'den İndirin
Premium'u 3 gün ücretsiz dene
App Store ve Google Play üzerinden güvenli abonelik
İstediğin zaman iptal et, tüm cihazlarında aynı hesapla devam et
powered by