Tanım cümlesi bir varlığın, kavramın veya terimin ne olduğunu; onu benzerlerinden ayıran kapsam ya da özelliklerle bildirir. “-dır”, “denir” ve “adı verilir” gibi kalıplar ipucu olabilir, fakat tek başına tanım kanıtı değildir. Karar verirken önce tanımlanan kavram bulunur, sonra yüklemin o kavrama kimlik ve sınır kazandırıp kazandırmadığı sorulur. Betimleme görünüşü, açıklama neden veya işleyişi, örnekleme bir örneği, değerlendirme ise konuşanın yargısını öne çıkarır; bunların hiçbiri yalnız “X, Y'dir” biçiminde kurulduğu için tanıma dönüşmez. Benzetme ve mecaz da kavramın gerçek kapsamını kurmuyorsa tanım sayılmaz. Sınavda “Bu nedir?” sorusu yararlı bir ilk denetimdir; son karar, cümlenin bağlamdaki işlevi ve ayırt edici bilgi verip vermediği birlikte değerlendirilerek verilir.
Tanım Cümleleri Konu Anlatımı
Tanım Cümleleri konusunun özeti ve anlatımı — KPSS Lisans Türkçe dersi. Özet her zaman ücretsiz.
Kısaca
Bu özet her zaman ücretsizdir ve giriş yapmadan okunabilir.
Özet: Sesli anlatım yakında
Bu konuyu PDF ders notlarında da çalış
KPSS Lisans konu yapraklarının tamamını içeren ücretsiz ders notu PDF’ini indirip çevrim dışı tekrar edebilirsin. Bu yaprak PDF kitapçığın kapsam tablosunda yer alır; uygulamadaki soru ve sesli anlatım katmanları ayrıca sunulur.
KPSS Lisans ders notları PDF’ini indirKonu Anlatımı
Tam anlatım: Sesli anlatım yakında
Tanımın yaptığı iş
Bir tanım cümlesi, bir varlığın, kavramın, durumun veya terimin ne olduğunu belirler.
Cümle yalnız konu hakkında bilgi vermez; tanımlananı bir üst sınıfa yerleştirir, kapsamını sınırlar veya benzerlerinden ayıran niteliği gösterir. “Fabl, çoğu kez hayvan kahramanlar aracılığıyla ders veren kısa anlatı türüdür.” cümlesi fablın türünü ve ayırt edici işlevini birlikte bildirir.
“Bu nedir?” sorusu tanımı bulmak için kullanışlıdır.
Yine de mekanik bir test değildir. “Deniz bugün mavidir.” cümlesi “Deniz nasıldır?” sorusuna karşılık verir; denizin ne olduğunu tanımlamaz.
Buna karşılık “Terim, belirli bir bilim veya sanat alanında özel anlam taşıyan sözdür.” cümlesi kavramın sınırını kurar.
Kalıp sözcükler yalnız ipucudur
Tanımlar sıkça “-dır”, “denir”, “adı verilir”, “olarak adlandırılır” veya “şu anlama gelir” biçimleriyle kurulur.
Ancak biçim, işlevin yerine geçmez:
- “Bu davranışa erteleme denir.” cümlesi, önceki bağlam davranışın ayırt edici koşullarını veriyorsa tanım olabilir.
- “Ona okulda Usta denir.” cümlesi bir adlandırma bilgisidir; “usta” kavramının tanımı değildir.
- “Roman etkileyici bir türdür.” cümlesinde “-dır” vardır, fakat öznel bir değerlendirme yapılır.
Tanım bu kalıplar olmadan da kurulabilir: “İki yargıyı bir koşula bağlayan cümle, koşul-sonuç ilişkisi taşır.” örneğinde tanımlama işlevi açıktır.
Bu nedenle önce yüklem biçimine değil, cümlenin kurduğu anlam ilişkisine bakılır.
Ayırt edici özellik ve yeterli sınır
İyi bir tanım, kavramı gereğinden geniş veya dar bırakmaz. “Roman bir yazıdır.” ifadesi tümüyle yanlış değildir, fakat romanı başka yazı türlerinden ayırmaya yetmez. “Roman, insanı anlatan güzel bir metindir.” sözü de “güzel” yargısına dayanır ve kavramsal sınırı belirsiz bırakır.
Sınav sorusu sözlük düzeyinde kusursuz tanım aramayabilir; yine de cümlenin temel işlevi kavrama kimlik kazandırmak olmalıdır.
Tanım bazen birden çok öğe taşır. “Gezi yazısı, yazarın gördüğü yerleri gözlem ve izlenimleriyle anlattığı öğretici metin türüdür.” cümlesi üst türü, konuyu ve anlatım dayanağını birlikte verir.
Cümlede örnek veya açıklama da bulunabilir; baskın işlev bağlam içinde belirlenir.
Yakın anlam işlevlerinden ayırma
Tanım sorularında en sık karışan yapılar şunlardır:
- Betimleme, bir varlığın görünüşünü veya algılanabilir niteliklerini canlandırır: “Dar sokakların iki yanında sarı taş evler sıralanıyordu.”
- Açıklama, bir durumun nedenini, işleyişini veya sonucunu anlaşılır kılar: “Metal ısındığında tanecik hareketi arttığı için genleşir.”
- Örnekleme, genel bir düşünceyi somut örnekle destekler: “Bazı yenilenebilir kaynaklar, örneğin güneş ve rüzgâr, yakıt tüketmez.”
- Değerlendirme, konuşanın nesneye ilişkin değer yargısını bildirir: “Bu roman yazarın en etkileyici eseridir.”
- Kural veya yönerge, yapılması gereken işlemi söyler: “Başvuru sahibi formu süresinde teslim etmelidir.”
“Başvuru sahibi, işlemden doğrudan etkilenen kişidir.” cümlesi ise başvuru sahibinin kim olduğunu belirlediği için tanımdır.
Aynı konu hakkında yazılmış iki cümlenin farklı işlev taşıyabileceği böyle görülür.
Benzetme ve mecaz tuzağı
“Kitap sessiz bir dosttur.” veya “Şiir ruhun aynasıdır.” gibi cümleler yüzeyde “X, Y'dir” yapısındadır.
Fakat bunlar çoğu bağlamda kavramın gerçek kapsamını belirlemekten çok benzetme, mecaz veya kişisel değerlendirme kurar.
Bu yüzden her öznel söz “öznel tanım” etiketiyle kabul edilmemelidir.
Sorunun istediği kavramsal tanım ise cümlenin denetlenebilir ve ayırt edici bir açıklama sunması beklenir.
Buna karşılık sanat veya düşünce yazısında yazar bir kavramı bilinçli biçimde yorumlayarak tanımlayabilir.
Böyle bir durumda karar tek cümle kalıbına değil, paragrafın sorusuna ve yazarın o sözü kavramın karşılığı olarak kurup kurmadığına dayanır.
Bağlam, mecazın yalnız bir benzetme mi yoksa yazarın çalışma tanımı mı olduğunu gösterir.
Sınavda uygulanacak sıra
Bir seçeneği şu sırayla incelemek güvenlidir:
- Cümlede tanımlandığı düşünülen kavramı belirle.
- Yüklemin bu kavramın ne olduğunu mu, yoksa yalnız ne yaptığını veya nasıl göründüğünü mü söylediğini sor.
- Verilen bilginin kavrama sınır ya da ayırt edici nitelik kazandırıp kazandırmadığını denetle.
- Cümlenin asıl işlevinin örnek, neden, sonuç, amaç, koşul, yönerge veya değer yargısı olup olmadığını kontrol et.
- Sorunun “tanım”, “nesnel tanım” veya “tanımlamadan yararlanma” gibi hangi düzeyi istediğini yeniden oku.
Örneğin “Kütüphane, düzenlenmiş bilgi kaynaklarını kullanıcıya sunan kurumdur.” tanım; “Kütüphane araştırmayı kolaylaştırır.” açıklayıcı bilgi; “Millî Kütüphane bu kurumlara örnektir.” ise örneklemedir.
Konu aynı olsa da cümlelerin görevi farklıdır.
Sonuç olarak “nedir?” sorusu başlangıç aracıdır; kesin karar değildir.
Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.
Anlatımın kapanış bölümü ve sesli anlatım uygulamada
Tanım Cümleleri anlatımının bu sayfada okuduğunuz bölümü ücretsizdir; kapanış bölümü, sesli anlatımı, çevrimdışı indirmesi ve konuya bağlı soru çözümü benzersor uygulamasında devam eder.
Türkçe dersindeki diğer konularBu Konunun Sınavdaki Ağırlığı
Tanım Cümleleri konusu KPSS Lisans Genel Yetenek düzeyindeki Türkçe dersine bağlıdır. Bu ders için doğrulanmış bir ağırlık verisi bulunmadığından burada bir oran yayımlamıyoruz.
Kaynak: benzersor müfredat analizi. Bu yüzdeler benzersor’un kendi müfredat analizinden gelir: her dersin müfredatta kapsadığı konu ve alt konu sayısı ile kapsam genişliği ölçülür, ders bazında yüzdeye çevrilir ve sınav düzeyi içinde %100’e tamamlanır. Resmî bir soru dağılımı değildir; sınavda kaç soru çıkacağını göstermez ve sınav kurumunun yayımladığı bir veri değildir.
Kaynaklar
Anlatımdaki bilgiler aşağıdaki resmî kurum yayınlarından doğrulanır ve kendi cümlelerimizle yeniden yazılır.
- T.C. Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi (ÖSYM)KPSS Lisans (Genel Yetenek-Genel Kültür) sınavını düzenleyen kurumun resmî sitesi.
- ÖSYM Sınav Takvimi2026 KPSS Lisans GY-GK sınav, başvuru ve sonuç tarihleri (resmî takvim).
- KPSS Başvuru — Aday İşlemleri Sistemi (AİS)e-Devlet ile başvuru, sınav yeri ve sınava giriş belgesi işlemleri.
- KPSS KılavuzuResmî KPSS kılavuzu: başvuru koşulları, ücret ve sınav bilgileri.
- 2026 KPSS DuyurularıÖSYM 2026 KPSS ana sayfası ve güncel duyurular.
- ÖSYM Sonuç Açıklama SistemiKPSS sonuç sorgulama ve sonuç belgesi doğrulama.
Sık Sorulan Sorular
Türkçe dersindeki diğer konular
Bu ders toplam 201 konu içerir.
- Sözcüğün Anlam Özellikleri
- Gerçek Anlam
- Mecaz Anlam
- Terimsel Anlam
- Sözcükte Anlam Olayları
- Benzetme (Teşbih)
- Eğretileme (İstiare)
- Kişileştirme (Teşhis)
- Kinaye (Değinmece)
- Mecazımürsel (Ad Aktarması)
- Dokundurma (Tariz)
- Mübalağa (Abartma)
- Dolaylama
- Güzel Adlandırma
- Sözcükler Arası Anlam İlişkileri
- Eş - Yakın Anlamlı Sözcükler
- Karşıt (Zıt) Anlamlı Sözcükler
- Eş Sesli (Sesteş) Sözcükler
- Somut - Soyut Anlamlı Sözcükler
- Nitel-Nicel Anlamlı Sözcükler
- Genel-Özel Anlamlı Sözcükler
- Yansıma Sözcükler
- Kalıplaşmış Söz Öbekleri
- İkilemeler
- Pekiştirmeler
- Deyimler
- Atasözleri
- Kalıplaşmamış Söz Öbekleri
- Cümlenin Yorumu
- Cümlenin İletisi
- Cümleden Çıkarılacak Kesin Yargı
- Cümlede Vurgu
- Eş - Yakın Anlamlı Cümleler
- Anlamca Çelişen Cümleler
- Anlamlarına Göre Cümleler
- Olumlu Cümleler
- Olumsuz Cümleler
- Soru Cümleleri
- Ünlem Cümleleri
- Emir Cümleleri
- İçerdiği Duygu, Düşünce ve Duruma Göre Cümleler
- Çıkarım
- Kanıksama
- Saptama
- Değerlendirme
- Yakınma - Sitem
- Pişmanlık
- Ön Yargı
- Olasılık
- Varsayım
- Tahmin
- Şaşırma
- Kuşku
- Uyarı
- Öneri
- Anlam İlişkilerine Göre Cümleler
- Neden - Sonuç (Gerekçe) İlişkisi
- Amaç - Sonuç İlişkisi
- Koşul (Şart) Cümleleri
- Anlatım Özelliklerine Göre Cümleler
- Öznel ve Nesnel Anlatım
- Karşılaştırma Cümleleri
- İçerik ve Üslup (Biçem) Bildiren Cümleler
- Doğrudan Anlatım (Aktarma) Cümleleri
- Dolaylı Anlatım (Aktarma) Cümleleri
- Cümle Analizi (Cümle Değerlendirme)
- Cümlenin Yapısı
- Cümle Tamamlama
- Cümle Oluşturma
- Paragrafın Yapısı
- Paragrafın Bölümleri ve Boşluk Tamamlama
- Düşüncenin Akışını Bozan Cümleler
- Paragrafı İkiye Bölme
- Paragraf Oluşturma
- Paragrafta Yer Değiştirme
- Paragrafın İçeriği
- Ana Düşünce
- Yardımcı Düşünceler
- Paragrafta Anlatım Biçimleri
- Açıklayıcı Anlatım
- Tartışmacı Anlatım
- Öyküleyici Anlatım
- Betimleyici Anlatım
- Düşünceyi Geliştirme Yolları
- Tanımlama
- Karşılaştırma
- Örnekleme
- Sesler
- Ünlü Sesler ve Ünlü Uyumları
- Ünsüz Sesler
- Ses Olayları
- Ünsüz Değişimi - Yumuşama
- Ünsüz Benzeşmesi (Sertleşme)
- Ses Düşmesi
- Ses Türemesi
- Ulama
- Dudak Ünsüzlerinin Benzeşmesi
- Ünlü Daralması
- Kökte Ünlü Değişimi
- Yardımcı Sesler
- Kök ve Gövde
- Ekler
- Yapım Ekleri
- Çekim Ekleri
- Yapılarına Göre Sözcükler
- İsim (Ad)
- Varlıkların Türüne Göre İsimler
- Varlıkların Sayılarına Göre İsimler
- İsmin Hâlleri
- İsim Tamlamaları
- Zamir (Adıl)
- Kişi Zamirleri
- İşaret Zamirleri
- Belgisiz Zamirler
- Soru Zamirleri
- İlgi Zamiri (Aitlik Eki)
- Sıfat (Ön Ad)
- Niteleme Sıfatları
- Belirtme Sıfatları
- Adlaşmış Sıfatlar
- Zarf (Belirteç)
- Durum Zarfları
- Yer-Yön Zarfları
- Zaman Zarfları
- Ölçü-Miktar Zarfları
- Soru Zarfları
- Edat (İlgeç)
- Bağlaç
- Ünlem
- Fiil (Eylem)
- İş (Kılış) Fiilleri
- Oluş Fiileri
- Durum Fiileri
- Fiillerde Kip
- Fiillerde Kişi
- Fiillerde Olumsuzluk
- Fiillerde Anlam (Zaman) Kayması
- Fiillerde Çatı
- Fiilimsiler
- Fiilimsi Grupları
- Yardımcı Fiiller
- Ek Fiil (Ek-Eylem)
- Cümle Türleri
- Yüklemlerine Göre Cümleler
- Öge Dizilişine Göre Cümleler
- Yapılarına Göre Cümleler
- Cümlenin Ögeleri
- Yüklem
- Özne
- Nesne
- Dolaylı Tümleç
- Zarf Tümleci
- Edat Tümleci
- Büyük Harflerin Kullanıldığı Yerler
- Kısaltmaların Yazımı
- Sayıların Yazımı
- Deyimlerin ve İkilemelerin Yazımı
- Birleşik Kelimelerin Yazımı
- Bitişik Yazılan Birleşik Kelimeler
- Ayrı Yazılan Birleşik Kelimeler
- Yabancı Özel Adların Yazımı
- Ses Olaylarıyla İlgili Yazım Kuralları
- Nokta ( . )
- Virgül ( , )
- Noktalı Virgül ( ; )
- İki Nokta ( : )
- Üç Nokta ( ... )
- Soru İşareti ( ? )
- Ünlem İşareti ( ! )
- Kısa Çizgi ( - )
- Uzun Çizgi (-)
- Tırnak İşareti ( " " )
- Parantez ( )
- Kesme İşareti ( ' )
- Anlama Dayalı Anlatım Bozuklukları
- Gereksiz Ek ve Sözcük Kullanımı
- Çelişen Sözcüklerin Bir Arada Kullanımı
- Yanlış Ek ve Sözcük Kullanımı
- Sözcüğün Yanlış Yerde Kullanımı
- Deyim-Atasözü Yanlışları
- Anlam Belirsizliği
- Mantık Hataları
- Dil Bilgisine Dayalı Anlatım Bozuklukları
- Fiil ve Yüklem Yanlışları
- Özne - Yüklem Uyuşmazlığı
- Özne Eksikliği
- Nesne Eksikliği
- Dolaylı Tümleç Eksikliği
- Zarf ve Edat Tümleci Eksikliği
- Tamlama Yanlışları
- Çatı Uyuşmazlığı
benzersor mobilde yayında
Sınav hazırlığını cebine taşı. Uygulamayı indir, Premium'u 3 gün ücretsiz dene ve istediğin zaman iptal et.
KPSS Lisans soru çözme rehberi