KPSS Lisans · Türkçe

Ünlü Daralması Konu Anlatımı

Ünlü Daralması konusunun özeti ve anlatımı — KPSS Lisans Türkçe dersi. Özet her zaman ücretsiz.

Kısaca

Ünlü daralması, sonu a/e ile biten fiile -yor eki geldiğinde bu ünlünün ı/i/u/ü seslerinden birine dönüşmesidir: anla-yor → anlıyor, bekle-yor → bekliyor. Kökü ünsüzle biten geliyor sözcüğünde veya kökünde zaten dar ünlü bulunan koruyor sözcüğünde bu olay aranmaz. Olumsuzluk eki -ma/-me, -yor önünde daralır: gelmiyor, okumuyor. de- ve ye- fiilleri de diyor, diyen; yiyor, yiyecek gibi biçimlerde daralma gösterebilir. Çözümde kelime köküne ve eklenmeden önceki geniş ünlüye bakılır; yalnız -yor sesini görmek yeterli değildir.

Bu özet her zaman ücretsizdir ve giriş yapmadan okunabilir.

Özet: Sesli anlatım yakında

Bu konuyu PDF ders notlarında da çalış

KPSS Lisans konu yapraklarının tamamını içeren ücretsiz ders notu PDF’ini indirip çevrim dışı tekrar edebilirsin. Bu yaprak PDF kitapçığın kapsam tablosunda yer alır; uygulamadaki soru ve sesli anlatım katmanları ayrıca sunulur.

KPSS Lisans ders notları PDF’ini indir

Konu Anlatımı

Tam anlatım: Sesli anlatım yakında

Ünlü daralması, Türkçede geniş ünlüler a ve enin belirli eklenme koşullarında ı, i, u, ü dar ünlülerinden birine dönüşmesidir.

Sınav sorularında önce sözcüğün ek almamış biçimi bulunur; yüzeydeki son heceye bakılarak karar verilmez.

Şimdiki zaman ekiyle daralma

Sonu a veya e ile biten fiile -yor geldiğinde fiilin son ünlüsü daralır.

Dar ünlünün niteliğini ünlü uyumu belirler:

  • anla-yor → anlıyor
  • başla-yor → başlıyor
  • bekle-yor → bekliyor
  • özle-yor → özlüyor

Burada değişen ses fiil kökünün sonundaki a/edir.

Kök ünsüzle bitiyorsa daralacak son ünlü yoktur: gel-iyor, koş-uyor biçimlerinde -yor eki kullanılmış, fakat kök ünlüsü daralmamıştır. Koru-yor sözcüğünde de kökün son ünlüsü zaten u olduğu için a/e → ı/i/u/ü değişmesi gerçekleşmez.

Olumsuzluk ekinde görünüm

Fiile gelen olumsuzluk eki -ma/-me, ardından -yor gelince daralır: gel-me-yor → gelmiyor, bak-ma-yor → bakmıyor, oku-ma-yor → okumuyor.

Daralan bölüm fiil kökü değil, olumsuzluk ekidir.

Bu ayrım, “kökünde ses olayı var mı?” diye sorulan çözümlemelerde önemlidir.

de- ve ye- fiilleri

de- ve ye- fiilleri yalnız şimdiki zamanda değil, y ile başlayan bazı ekler önünde de dar ünlülü biçimler verir: diyor, diyen, diyecek; yiyor, yiyen, yiyecek.

Bu biçimler yazımda kalıplaşmış görünse de kök ile ek karşılaştırıldığında daralma ilişkisi görülür. Demek ve yemek mastarlarında ise bu koşul oluşmadığı için geniş ünlü korunur.

Sınavda çözüm yolu

Sözcüğü kök ve eklerine ayırın, kökün ya da olumsuzluk ekinin eklenmeden önce a/e ile bitip bitmediğini belirleyin ve bu sesin dar ünlüye dönüşüp dönüşmediğini karşılaştırın. Bekliyor daralma örneğidir; geliyor yalnız ekin ünlüyle başlayan biçimini, koruyor ise kökte zaten bulunan dar ünlüyü gösterir.

Böylece her -yor içeren sözcüğü otomatik olarak ünlü daralması sayma yanlışı önlenir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Sesli anlatım ve soru çözümü uygulamada

Ünlü Daralması anlatımının tamamı bu sayfada ücretsiz okunur; sesli anlatımı, çevrimdışı indirmesi ve konuya bağlı soru çözümü benzersor uygulamasında devam eder.

Türkçe dersindeki diğer konular

Bu Konunun Sınavdaki Ağırlığı

Ünlü Daralması konusu KPSS Lisans Genel Yetenek düzeyindeki Türkçe dersine bağlıdır. Bu ders için doğrulanmış bir ağırlık verisi bulunmadığından burada bir oran yayımlamıyoruz.

Kaynak: benzersor müfredat analizi. Bu yüzdeler benzersor’un kendi müfredat analizinden gelir: her dersin müfredatta kapsadığı konu ve alt konu sayısı ile kapsam genişliği ölçülür, ders bazında yüzdeye çevrilir ve sınav düzeyi içinde %100’e tamamlanır. Resmî bir soru dağılımı değildir; sınavda kaç soru çıkacağını göstermez ve sınav kurumunun yayımladığı bir veri değildir.

SSS

Sık Sorulan Sorular

Ünlü Daralması, KPSS Lisans Genel Yetenek düzeyindeki Türkçe dersinin konularından biridir. Aynı dersin diğer konularına bu sayfanın altındaki konu listesinden geçebilirsiniz.

Evet, bu konunun yayımlanan anlatımının tamamı bu sayfada yer alır. Sesli anlatım, çevrimdışı indirme ve konuya bağlı soru çözümü benzersor uygulamasında devam eder.

Türkçe dersi için doğrulanmış bir ağırlık verisi bulunmuyor; doğrulanmamış bir oran yayımlamıyoruz. Dersin kapsamını konu listesinden takip edebilirsiniz.

Önce özeti okuyup konunun ne hakkında olduğunu netleştirin, sonra anlatımı baştan sona takip edin. Anlatımı bitirir bitirmez aynı konudan soru çözün: konuyu okumaktan çok, okuduktan hemen sonra hatırlamaya çalışmak kalıcılığı belirler. Bir gün sonra sadece özeti tekrar okumak çoğu konu için yeterli olur.

Türkçe dersi bu sayfadaki konuyla birlikte 201 konu içerir. Tam liste sayfanın altındaki konu bağlantılarında ve dersin kendi sayfasında yer alır; oradan her konunun ücretsiz özetini tek sayfada okuyabilirsiniz.

Türkçe dersindeki diğer konular

Bu ders toplam 201 konu içerir.

benzersor mobilde yayında

Sınav hazırlığını cebine taşı. Uygulamayı indir, Premium'u 3 gün ücretsiz dene ve istediğin zaman iptal et.

App Store'dan İndirinGoogle Play'den İndirin
KPSS Lisans soru çözme rehberi
Premium'u 3 gün ücretsiz dene
App Store ve Google Play üzerinden güvenli abonelik
İstediğin zaman iptal et, tüm cihazlarında aynı hesapla devam et

benzersor mobilde yayında

Sınav hazırlığını cebine taşı. Uygulamayı indir, Premium'u 3 gün ücretsiz dene ve istediğin zaman iptal et.

App Store'dan İndirinGoogle Play'den İndirin
Premium'u 3 gün ücretsiz dene
App Store ve Google Play üzerinden güvenli abonelik
İstediğin zaman iptal et, tüm cihazlarında aynı hesapla devam et
powered by