Karşılaştırma Cümleleri Konu Anlatımı

Karşılaştırma cümlesi, bir unsurun başka bir unsurla, bir durumun başka bir durumla ya da aynı unsurun farklı zamanlardaki hâlleriyle birlikte değerlendirilmesiyle oluşur.

Bu cümlelerde tek başına anlatılan bir özellikten söz edilmez; özellik, başka bir malzemeye göre anlam kazanır. “Bu roman akıcıdır” cümlesi yalnızca nitelik bildirir. “Bu roman, yazarın önceki romanından daha akıcıdır” cümlesinde ise iki eser akıcılık bakımından karşı karşıya getirilmiştir.

Karşılaştırmanın çekirdeği burada ortaya çıkar: En az iki taraf ve bu tarafları bağlayan bir ölçüt bulunmalıdır.

Ölçüt bazen güzellik, hız, yaygınlık, etki, başarı, benzerlik ya da farklılık olabilir.

Taraflardan biri açıkça yazılmasa bile bağlamdan anlaşılabiliyorsa karşılaştırma kurulmuş sayılır.

Karşılaştırma, yalnızca üstünlük bildirmek değildir.

Bir unsur diğerinden daha iyi, daha hızlı, daha yaygın ya da daha etkili gösterildiğinde üstünlük ilişkisi vardır; ancak karşılaştırma bundan daha geniştir.

İki unsurun birbirine benzediği, aynı düzeyde olduğu, farklı yönlere sahip olduğu ya da birbirinin karşıtı gibi davrandığı cümleler de karşılaştırmadır. “Kış, yaz kadar hareketli geçmedi” cümlesinde eşitlik kalıbı olumsuzlanarak derece farkı kurulmuştur. “Tiyatroda sahne düzeni neyse romanda çevre tasviri odur” anlamındaki bir yapı, iki tür arasında işlev benzerliği kurar. “Eskiden daha sabırlıydım” cümlesinde ise kişi kendisinin geçmiş ve şimdiki hâlini karşılaştırır.

Bu nedenle karşılaştırma için tarafların mutlaka iki ayrı kişi ya da nesne olması gerekmez.

Karşılaştırma cümlelerinin en görünür ipuçlarından biri “daha” sözcüğüdür. “Daha” çoğu zaman derece farkını gösterir ve iki taraf arasında ölçü kurar. “Bu yılki sınav hazırlığım geçen yıla göre daha düzenli ilerliyor” cümlesinde iki dönem düzenlilik bakımından kıyaslanır. “En” sözcüğü de karşılaştırma gücü taşır; çünkü bir unsuru aynı sınıftaki diğer unsurların üzerine çıkarır. “Sınıfın en dikkatli öğrencisi” denildiğinde sınıftaki öğrenciler ortak bir ölçüye göre derecelendirilmiştir.

Ancak “en” ve “daha” her kullanımda ayrı bir cümle anlamı oluşturmaz; bazen deyimleşmiş ya da bağlamı eksik bir kullanım olabilir.

Yine de sorularda bu sözcükler görüldüğünde karşılaştırılan taraflar dikkatle aranmalıdır.

“Kadar” edatı, eşitlik ya da benzer düzey anlamı kurduğu için karşılaştırmada sık kullanılır. “Yeni yöntem, eski yöntem kadar verimli sonuç vermedi” cümlesinde iki yöntem verimlilik bakımından karşılaştırılmıştır. “Gibi” sözcüğü de benzerlik kurabilir; fakat burada önemli bir ayrım vardır. “Çocuk gibi sevindi” cümlesinde benzetme baskındır; sevincin biçimi çocuk davranışıyla anlatılmıştır. “İlkbahar gibi sonbahar da Ankara’da birden hissedilir” türü bir cümlede ise iki mevsim aynı yönden birlikte değerlendirilir ve karşılaştırma değeri güçlenir.

Benzetmede çoğu zaman bir unsurun anlatımı canlandırılır; karşılaştırmada ise iki unsurun ortak ya da ayrı yönü birlikte ölçülür.

Bu ayrım seçeneklerde belirleyici olabilir.

“İse” bağlacı karşılaştırma cümlelerinde tarafları ayıran önemli yapılardan biridir.

Bir cümlede “doğa çocukların önce çocuk olmasını ister, biz ise onları erken büyütmeye çalışırız” anlamı kuruluyorsa doğanın yaklaşımı ile insanın yaklaşımı karşılaştırılmıştır.

Burada “ise” sadece bağlama göre zıtlık da kurabilir, karşılaştırma da kurabilir.

Ayrılma durumu eki “-den” de sık kullanılır: “Bu yöntem öncekinden daha anlaşılırdır” cümlesinde önceki yöntem açıkça karşılaştırma tarafıdır. “Göre” sözcüğü de ölçüt ilişkisi kurabilir; “geçen döneme göre daha düzenli çalışıyorum” denildiğinde zaman dilimleri karşılaştırılmıştır.

Fakat bu yapıların varlığı kadar, cümlenin gerçekten iki malzemeyi ilişkilendirmesi önemlidir.

Karşılaştırma cümlelerinde zamanlar arası kıyas özel bir yere sahiptir.

Bir kişinin, toplumun, kurumun ya da davranışın eski hâliyle yeni hâli karşı karşıya getirilebilir. “Artık bu konulara eskisi kadar aceleyle yaklaşmıyorum” cümlesinde kişi aynı davranışını önceki ve şimdiki durumda ölçer.

Bu tür cümlelerde ikinci taraf bazen “eskiden”, “önceleri”, “artık”, “bugün”, “şimdi” gibi zaman belirteçleriyle sezdirilir.

Aday sadece yan yana duran iki isim ararsa bu karşılaştırmayı kaçırabilir.

Karşılaştırılan taraflar bazen “benim önceki tutumum” ve “benim şimdiki tutumum” gibi soyut biçimde bulunur.

Bu yüzden karşılaştırmanın tarafları kadar zaman ve durum değişimi de okunmalıdır.

Karşılaştırma ile nitelendirme arasındaki fark sınavda sık karıştırılır. “Yazar sade bir dil kullanır” cümlesi üslup niteliği bildirir; başka bir yazar, dönem, eser ya da önceki kullanım yoksa karşılaştırma yapılmamıştır. “Yazar, çağdaşlarına göre daha sade bir dil kullanır” cümlesinde ise sade dil bir ölçüt hâline gelir ve çağdaş yazarlarla ilişki kurulmuş olur.

Aynı şekilde “bu şehir kalabalıktır” cümlesi tek başına karşılaştırma değildir; “bu şehir yaz aylarında kışa göre daha kalabalıktır” cümlesinde dönemler kıyaslanmıştır.

Seçenekte “karşılaştırmaya başvurulmuştur” deniyorsa aday cümlenin yalnızca güçlü bir özellik bildirip bildirmediğini değil, bu özelliğin neyle karşılaştırıldığını sormalıdır.

Karşılaştırma ile karşıtlık da birbirine yakın görünür.

Karşıtlıkta iki unsur arasında zıt anlam ya da çatışma vurgusu ağır basar; karşılaştırmada ise ortak bir ölçüt üzerinden değerlendirme yapılır. “O suskun, kardeşi konuşkandır” cümlesi hem karşıtlık hem karşılaştırma değeri taşıyabilir; çünkü iki kişi konuşma eğilimi bakımından birlikte verilmiştir. “O suskundur” cümlesi ise yalnızca niteliktir. “Birinci yöntem hızlıdır, ikinci yöntem güvenlidir” cümlesinde de iki yöntem farklı özelliklerle sunulur; fakat ortak ölçüt açık değilse karşılaştırma yorumu zayıflayabilir.

Ortak ölçüt “uygulama başarısı”, “kullanışlılık” ya da “etki” gibi bağlamdan çıkıyorsa karşılaştırma güçlenir.

Bu nedenle seçeneklerin dili, cümledeki ilişkiyi nasıl adlandırdığını belirler.

Karşılaştırma sorularında prosedür basittir ama dikkat ister.

Önce cümlede en az iki unsur aranır.

Bu unsurlar kişi, varlık, eser, dönem, olay, düşünce, yaklaşım ya da aynı unsurun iki farklı hâli olabilir.

Sonra bu unsurların hangi bakımdan ilişkilendirildiği bulunur.

Ölçüt yoksa karşılaştırma da zayıftır.

Üçüncü aşamada ilişki türü belirlenir: benzerlik mi, farklılık mı, üstünlük mü, eşitlik mi, değişim mi?

Son aşamada ipucu sözcüklerin anlamı kontrol edilir. “Gibi” benzetme mi kuruyor, yoksa iki unsuru aynı ölçüye mi sokuyor? “Daha” gerçekten ikinci bir tarafa bağlı mı? “İse” yalnızca cümleleri mi bağlıyor, yoksa iki yaklaşımı karşı karşıya mı getiriyor?

Bu adımlar seçeneklerdeki yanıltıcı ifadeleri elemede işe yarar.

Karşılaştırma cümleleri paragraf sorularında da düşünceyi geliştirme aracı olabilir.