Cümlenin Yorumu Konu Anlatımı

Cümlenin yorumu, tek bir cümlenin anlamını kendi sınırları içinde çözme becerisidir.

Bir cümle çoğu zaman yalnız bir bilgi vermez; aynı zamanda bu bilginin hangi açıdan ele alındığını, hangi koşula bağlandığını, neyle karşılaştırıldığını veya hangi sonuca götürdüğünü de gösterir.

Bu nedenle yorum yaparken yalnız anahtar kelimeleri yakalamak yeterli değildir.

Cümlenin konusu, ana yargısı ve bu yargıyı kuran anlam ilişkisi birlikte okunmalıdır.

Doğru yorum, cümlede açıkça söylenenle cümleden zorunlu olarak çıkarılabileni ayırır; dışarıdan bilgi ekleyerek anlamı büyütmez.

İlk adım konuyu bulmaktır.

Cümle kimin, neyin, hangi olayın veya hangi durumun üzerinde duruyor?

Konu bulunmadan seçeneklerdeki ifadeler kolayca yanıltıcı hale gelir.

Aynı kelimeyi kullanan bir seçenek, cümlenin konusunu değil yalnız cümlede geçen bir ayrıntıyı yakalamış olabilir.

Konudan sonra ana yargı belirlenir.

Yazar, bu konu hakkında ne söylüyor; olumlu mu düşünüyor, sınırlama mı getiriyor, karşılaştırma mı yapıyor, bir koşula mı bağlıyor?

Konu ile yargı birlikte görülmediğinde cümle ya gereğinden dar yorumlanır ya da içinde olmayan bir sonuca taşınır.

Cümle yorumunda anlam ilişkileri belirleyicidir.

Koşul ilişkisi, bir durumun gerçekleşmesini başka bir duruma bağlar.

Neden-sonuç ilişkisi, gerçekleşmiş bir durumun gerekçesini açıklar.

Amaç ilişkisi, yapılmak istenen davranışın hedefini gösterir.

Karşılaştırma, iki varlık veya durum arasında ortak bir ölçüte göre ilişki kurar.

Varsayım, gerçekleşmemiş bir durumu gerçekleşmiş gibi düşünerek yargı kurar.

Çıkarım, verilen bilgiden hareketle ulaşılabilecek sonucu bildirir.

Değerlendirme ise bir varlık veya duruma nitelik yükler.

Bu ilişkiler çoğu zaman soru seçeneklerinde farklı adlarla sorulur; adayın yapması gereken, cümlenin hangi ilişkiyi gerçekten taşıdığını ayırmaktır.

Bağlaçlar ve geçiş sözleri yorumda ipucu verir, fakat tek başına karar verdirmez.

"Ama" karşıtlık gösterebilir; ancak cümlenin iki tarafında gerçekten karşıt yargılar yoksa yalnız kelimeye bakarak karşıtlık denemez.

"Çünkü" neden ilişkisi kurar; fakat nedenin neye bağlandığı doğru okunmazsa seçenek yanlış seçilir.

"Ancak", "oysa", "buna rağmen", "bu yüzden", "eğer", "için" gibi sözler anlam yönünü gösterir.

Yine de doğru çözüm, bu sözlerin çevresindeki yargıları birlikte okumaktır.

Bağlacın öncesi ve sonrası, cümledeki asıl ağırlığın nerede olduğunu belirler.

Sınırlayıcı ifadeler cümlenin yorum sınırını çizer.

"Yalnız", "ancak", "çoğu", "bazı", "her", "hiçbir", "en", "daha", "öncelikle" gibi sözler cümlenin kapsamını belirler.

Bu sözler görmezden gelinirse yorum fazla genellenir.

Örneğin cümle bazı durumlar için geçerli bir yargı veriyorsa, seçenek bunu bütün durumlara yaydığında yanlış olur.

Cümle bir özelliği öne çıkarıyor ama tek özellik budur demiyorsa, seçenek bunu tek nedene indirgediğinde anlam daralır.

Yorum sorularında doğru seçenek, cümlenin kapsamını koruyan seçenektir.

Olumsuzluk ve karşıtlık da ayrı dikkat ister.

Bir cümlede biçimce olumsuzluk bulunması, her zaman bütünüyle olumsuz bir anlam kurulduğu anlamına gelmez; bazen olumsuz yapı olumlu bir yargıyı güçlendirir veya sınırlı bir itiraz bildirir.

Karşıtlık cümlelerinde ise iki tarafın hangi açıdan ayrıldığı görülmelidir.

Birinci bölümde beklenen bir durum, ikinci bölümde gerçekleşmeyen bir sonuçla karşılanabilir; ya da önce olumlu görünen bir özellik, sonra sınırlayıcı bir yargıyla daraltılabilir.

Seçenekler genellikle bu yön değişimini ters çevirerek tuzak kurar.

Bu yüzden cümlenin son yargısı ve vurgu noktası iyi belirlenmelidir.

Cümlenin yorumu ile paragraf yorumu arasında ölçek farkı vardır.

Paragrafta birden çok cümle arasındaki bütünlük aranırken, cümle yorumunda tek cümlenin iç ilişkisi çözülür.

Buna rağmen yöntem benzerdir: verilenin dışına çıkmamak, söylenmeyeni söylenmiş kabul etmemek, sezdirilenle uydurulanı ayırmak.

Bir cümle "başarı yalnız çalışmayla değil, doğru yöntemle de ilgilidir" diyorsa buradan çalışmanın gereksiz olduğu sonucu çıkmaz.

Cümle çalışmayı reddetmez, yöntemi de ilişkiye dahil eder.

Bu tür ayrımlar, yorum sorularında belirleyici olur.

Değinilen konu bakımından yorum yapılırken cümlenin üzerinde durduğu alan seçilir.

Bazı cümleler bir kavramın tanımını, bazıları bir durumun koşullarını, bazıları da iki olay arasındaki ilişkiyi anlatır.

Soru, belirli bir cümleyle ilgili ne söylenebileceğini soruyorsa yalnız o cümleye odaklanılır; önceki veya sonraki cümlenin yardımı gerekiyorsa ilişki ona göre okunur.

Taşıdığı yargı bakımından yorumda ise cümlenin öneri mi, eleştiri mi, varsayım mı, çıkarım mı, olasılık mı bildirdiği belirlenir.

Konu ile yargı karıştırılırsa seçeneklerdeki benzer kelimeler doğru sanılabilir.

Oysa doğru cevap, hem konuyu hem yargı türünü korur.

Seçeneklerde sık görülen tuzaklardan biri aşırı kesinliktir.

Cümle bir olasılıktan söz ederken seçenek kesin sonuç bildirirse anlam değişir.

Cümle bir eğilimden söz ederken seçenek bunu zorunlu kural haline getirirse kapsam büyür.

Cümle bir karşılaştırmada yalnız bir yönü öne çıkarırken seçenek bütün yönlerde üstünlük varmış gibi davranırsa yorum taşar.

Diğer bir tuzak, neden ile sonucu yer değiştirmektir.

Cümle bir durumun sonucunu anlatırken seçenek bunu neden gibi sunabilir.

Bu nedenle seçeneklerdeki her yargı cümledeki ilişkiye geri bağlanmalıdır.

Cümle yorumunda karşılaştırma ve koşul soruları özellikle dikkat ister.

Karşılaştırma varsa iki tarafın hangi ölçüte göre karşılaştırıldığı bulunur; seçenek aynı ölçütü kullanmıyorsa doğru olamaz.

Koşul varsa cümledeki yargının neye bağlı olduğu belirlenir; seçenek bu bağlılığı kesinlik gibi verirse anlam bozulur.

Neden-sonuç varsa gerçekleşmiş durumla onu doğuran gerekçe ayrılır.

Amaç varsa henüz hedeflenen sonuçla gerçekleşmiş sonuç birbirine karıştırılmaz.

Böylece cümle, yalnız kelime düzeyinde değil ilişki düzeyinde okunmuş olur.

Çözüm prosedürü uygulanabilir bir sıraya bağlanmalıdır.

Önce yüklem ve temel yargı bulunur.

Sonra cümlenin konusu belirlenir.

Ardından bağlaçlar, sınırlayıcı sözler, olumsuzluklar ve karşılaştırma öğeleri işaretlenir.

Seçenekler okunurken her seçenek için "Bu cümle bunu gerçekten söylüyor mu, yoksa yalnız benzer kelimeler mi kullanıyor" sorusu sorulur.

Doğru seçenek cümlenin anlamını başka kelimelerle verir; yanlış seçenekler genellikle cümlede olmayan nedeni ekler, kapsamı büyütür, sonucu tersine çevirir veya yalnız bir ayrıntıyı ana düşünce gibi sunar.