Somut - Soyut Anlamlı Sözcükler Konu Anlatımı

Somut ve soyut anlamlı sözcükler konusu, kelimenin karşıladığı varlığın ya da kavramın nasıl algılandığıyla ilgilidir.

Somut anlam, duyularla tespit edilebilen varlık ve durumları karşılar.

Bir şeyi görebiliyor, işitebiliyor, koklayabiliyor, tadabiliyor veya dokunarak fark edebiliyorsak o kullanım somut anlam alanına yaklaşır.

Taş, su, ses, koku, sıcaklık, yağmur, kapı, el gibi sözcükler uygun bağlamda duyularla algılanabilir varlıkları veya özellikleri anlatır.

Soyut anlam ise duyularla doğrudan yakalanamayan, zihinde kavranan kavramları karşılar.

Aşk, huzur, korku, düşünce, özgürlük, kıskançlık, umut ve pişmanlık gibi kavramlar görülen ya da dokunulan nesneler değil, zihinsel ve duygusal olarak anlaşılan anlamlardır.

Bu ayrımda en önemli ilke, sözcüğün tek başına değil cümle içinde değerlendirilmesidir.

Bir kelime bazı cümlelerde somut, bazı cümlelerde soyut anlamda kullanılabilir.

Sözcüğün sözlükte ilk akla gelen anlamı somut olsa bile cümlede başka bir alana taşınabilir.

Aynı şekilde temel anlamı soyut olan bir kelime, anlatım içinde somutlaştırılarak elle tutulur bir varlık gibi gösterilebilir.

Bu nedenle soru çözerken “Bu kelime genel olarak somut mudur?” diye sormak yerine “Bu cümlede neyi karşılıyor ve bu karşılık duyularla algılanabiliyor mu?” sorusu sorulmalıdır.

Cümledeki diğer sözcükler, kelimenin anlam yönünü belirler.

Bir kelimenin çevresindeki fiiller, sıfatlar ve tamlamalar onun somut mu soyut mu kullanıldığını gösterir.

“Hava” sözcüğü bu konuda açıklayıcı bir örnektir.

Dışarıdaki serinliği, yağmuru ya da atmosfer koşulunu anlatan bir cümlede hava duyularla algılanabilir.

Tenimizle serinliği hissedebilir, yağmuru görebilir, havadaki değişimi fark edebiliriz.

Bu kullanım somut anlamlıdır.

Fakat bir kişinin kibar, asil veya ciddi bir havasından söz edildiğinde artık atmosferden bahsedilmez.

Burada “hava”, kişinin edasını, tavrını, duruşunu ya da bıraktığı izlenimi anlatır.

Bunlar doğrudan dokunulabilen nesneler değildir; zihinsel yorumla kavranır.

Aynı seslerden oluşan aynı sözcük, cümledeki çevre değiştiği için somuttan soyuta yönelmiştir.

Bu yüzden anlam kararını kelimenin biçimi değil bağlam verir.

Somut anlam ile gerçek anlam, soyut anlam ile mecaz anlam birebir aynı şey değildir; fakat aralarında sık görülen ilişkiler vardır.

Bir sözcüğün temel anlamı somut olabilir ve cümlede yine somut kalabilir.

Bu durumda genellikle gerçek anlam alanındadır.

Ancak somut bir sözcük, duyularla algılanamayan bir duyguya, tavra veya zihinsel duruma taşındığında mecazlaşma ortaya çıkabilir.

Somuttan soyuta geçiş, çoğu zaman mecaz anlamın işaretlerinden biridir.

Buna rağmen temel anlamı zaten soyut olan sözcükler de vardır. “Aşk” veya “huzur” gibi kelimeler baştan soyut kavramlardır; bunların soyut olması, her kullanımın mecaz olduğu anlamına gelmez.

Kelime temel anlamıyla soyut olabilir.

Bu nokta öğrenme açısından önemlidir: Soyutluk tek başına mecazlık demek değildir; mecazlık için anlamın önceki kullanım alanından uzaklaşması gerekir.

Soyut anlamlı bir kavramın somutlaştırılması da mümkündür.

Bir duyguya renk, ağırlık, sıcaklık veya şekil verilirse soyut olan bir kavram somut özelliklerle anlatılmış olur.

Bu tür kullanımlar anlatımı güçlendirir ve çoğu zaman mecazlı bir yapı oluşturur.

Örneğin bir duygunun “içe çökmesi” ya da bir düşüncenin “ağır gelmesi” gibi anlatımlarda duygu ve düşünceler nesne gibi davranır.

Burada asıl kavram duyularla yakalanamaz; fakat ona somut bir eylem veya nitelik yüklenir.

Böyle durumlarda sadece somutluk ve soyutluk değil, anlam aktarımı da düşünülmelidir.

Soru kökü yalnızca somut veya soyut anlamı soruyorsa kavramın cümlede duyusal olarak algılanıp algılanmadığına odaklanılır; mecaz anlam soruluyorsa anlam alanı değişimi ayrıca incelenir.

Pratik çözüm için önce sözcüğün cümledeki karşılığını bulun.

Kelime bir nesneyi, maddeyi, fiziksel niteliği, duyulan bir sesi, kokuyu, tadı veya dokunulan bir varlığı mı anlatıyor?

Eğer evet, somut anlam olasılığı güçlenir.

Kelime bir duygu, düşünce, tutum, karakter, izlenim, değer yargısı veya zihinsel durumu mu anlatıyor?

Eğer evet, soyut anlam olasılığı güçlenir.

Ardından sözcüğün temel anlamından uzaklaşıp uzaklaşmadığını kontrol edin.

Somut bir kelime soyut bir duruma taşındıysa mecazlaşma da olabilir.

Soyut bir kavram zaten kendi temel anlamıyla kullanılıyorsa yalnızca soyut diye mecaz sayılmaz.

Bu ayrım, özellikle seçeneklerde hem anlam özelliği hem de mecazlık birlikte sorgulandığında hata yapmayı önler.

En sık yapılan hata, sözcükleri ezberden somut veya soyut diye ayırmaktır.

Oysa aynı sözcük bağlama göre yön değiştirebilir.

İkinci hata, “hissediyorum” denilen her şeyi somut sanmaktır.

Bir duyguyu yoğun biçimde yaşamak, onun duyularla nesne gibi algılandığı anlamına gelmez.

Üçüncü hata, soyut kavramları otomatik olarak mecaz kabul etmektir.

Bir kelime temel anlamıyla soyutsa mecaz olmak zorunda değildir.

Dördüncü hata, somutlaştırma içeren anlatımları yalnızca süslü söyleyiş sanıp anlam değişimini fark etmemektir.

Sağlam yöntem, her cümlede duyularla algılama testini uygulamak ve ardından gerekiyorsa anlam alanı değişimini denetlemektir.

Böylece somut, soyut, gerçek ve mecaz anlam ilişkileri birbirine karıştırılmadan çözülebilir.

Somutluk testinde beş duyunun birlikte düşünülmesi gerekir.

Bazı öğrenciler somut anlamı yalnızca gözle görülebilen varlıklarla sınırlar.

Oysa ses işitilir, koku koklanır, tat tadılır, sıcaklık ve sertlik dokunma duyusuyla fark edilir.

Bu nedenle görünmeyen bir şey de duyularla algılanabiliyorsa somut olabilir.

Rüzgârı doğrudan bir nesne gibi görmeyebiliriz; fakat etkisini tenimizde hissederiz ve bağlam fiziksel hava hareketini anlatıyorsa somut anlamdan söz edilebilir.

Buna karşılık “rüzgârı arkasına almak” gibi bir kullanım destek, fırsat veya yön değişimi anlamına kayarsa artık fiziksel algı tek başına belirleyici olmaz.

Soyut anlamda ise kavramın zihinsel olarak kavranması esastır.

Korku, sevinç, özlem, adalet, başarı ve güven gibi kelimeler insan yaşamında çok güçlü biçimde hissedilebilir; ancak bu hissetme onları duyularla ölçülen nesnelere dönüştürmez.

Bir duygunun bedende etkiler oluşturması da kavramın kendisini somut yapmaz.

Korkunca kalbin hızlanması somut bir belirti olabilir; fakat “korku” kavramı yine soyuttur.