Zaman Zarfları Konu Anlatımı

Zaman zarfları, bir hareketin gerçekleşme zamanını gösteren belirteçlerdir.

Burada hareket sözcüğü özellikle önemlidir; çünkü zarf, isimle değil fiil ya da fiilimsiyle ilişki kurar.

Bir cümlede önce hareket bildiren çekimli fiili veya eylem anlamı taşıyan fiilimsiyi bulmak gerekir.

Sonra bu harekete ne zaman sorusu yöneltilir.

Cevap, hareketi zaman bakımından sınırlıyorsa zaman zarfı oluşur.

Sabah girdim sözünde sabah, girme eyleminin zamanını verir.

Yarın canlanır sözünde yarın, canlanma eylemini zaman açısından belirler.

Akşam biten iş ifadesinde ise biten bir fiilimsidir; akşam sözcüğü bu fiilimsiye ne zaman biten sorusunun cevabını verdiği için yine zaman zarfıdır.

Zaman zarfını tanımak için yalnızca zaman anlamlı kelime aramak yeterli değildir.

Temel kontrol, sözcüğün fiile veya fiilimsiye gerçekten bilgi verip vermediğidir.

Sabah, akşam, yarın, bugün, birazdan, henüz, önce, sonra, yazın, kışın gibi kelimeler zaman anlamı taşıyabilir; fakat her görünüşlerinde zarf olmazlar.

Önemli olan cümlenin içinde hangi görevi üstlendikleridir.

Akşam hüzün çöker cümlesinde akşam, ne zaman çöker sorusunu karşılar ve fiilin anlamını sınırlar.

Akşam biten işler ifadesinde akşam, ne zaman biten sorusunu karşılayarak fiilimsiyi sınırlar.

Bu iki kullanımda da zaman bildirme, hareketle bağ kurduğu için zarf değerindedir.

Zaman zarfları tek sözcükten oluşabileceği gibi söz öbeği biçiminde de karşımıza çıkabilir.

Birazdan yanımıza uğrayacak cümlesinde birazdan yakın bir zamanı bildirir.

Akşamüstü görüşürüz cümlesinde akşamüstü, görüşme eyleminin zamanını verir.

Bu ay tatile çıkacağız cümlesinde bu ay, çıkma eylemini zaman bakımından sınırlar.

Bu örneklerde zarfı belirleyen şey kelimenin biçimi değil, eyleme yöneltilen ne zaman sorusuna verdiği cevaptır.

Sınavda altı çizili bir söz öbeği verilirse onu tek parça olarak düşünmek gerekir; çünkü zaman anlamı bazen bir kelimede değil, kelimelerin birlikte kurduğu anlamda ortaya çıkar.

Fiilimsi bağlantısı özellikle dikkat ister.

Fiilimsiler çekimli fiil değildir ama eylem anlamı taşır; bu nedenle zarflar onlarla da ilişki kurabilir.

Erken kalkmak sağlıklıdır ifadesinde erken, kalkmak fiilimsisinin zamanını bildirir.

Dün gelen misafir sözünde dün, gelen fiilimsisini zaman bakımından sınırlar.

Sonra konuşmayı düşünmek ifadesinde sonra, konuşmayı fiilimsisinin gerçekleşme zamanını gösterir.

Bu yüzden zaman zarfı aranırken sadece yükleme bakmak eksik kalabilir.

Cümlede hareket anlamı taşıyan yan unsurlar da kontrol edilmelidir.

Bir sözcük yükleme değil de fiilimsiye bağlıysa yine zarf olabilir.

Zaman zarfı ile isim görevi arasındaki ayrım KPSS için belirleyicidir.

Zaman bildiren bir sözcük isim çekim eki alıp cümlede ad gibi davranabilir.

Akşamı bekledim cümlesinde akşamı, beklemek fiilinin nesnesidir; ne zaman bekledim sorusuna değil, neyi bekledim sorusuna cevap verir.

Böyle bir kullanım zaman zarfı değildir.

Sabah serinliği ifadesinde sabah, serinlik adını belirleyen tamlama unsurudur; bir hareketin zamanını bildirmez.

Bugün yorucuydu cümlesinde bugün, yargının konusu olan bir ad gibi kullanılabilir.

Buna karşılık bugün çalıştım cümlesinde bugün, ne zaman çalıştım sorusunun cevabıdır ve zaman zarfıdır.

Bazı ekli biçimler hemen elenmemelidir; çünkü ek kimi zaman sözcüğe yerleşmiş olabilir veya kullanım yine hareketi zaman bakımından sınırlayabilir.

Sabahları yürüyüşe gider cümlesinde sabahları, ne zaman gider sorusuna cevap verir ve alışkanlık zamanını bildirir.

Yazın çalışır, kışın dinlenir gibi kullanımlarda da ekli zaman sözcükleri fiilin gerçekleştiği dönemi gösterir.

Bu nedenle ek görmek tek başına karar verdirmez.

Önce sözcüğün ad görevi üstlenip üstlenmediği, sonra fiil ya da fiilimsiye zaman anlamı verip vermediği incelenir.

Cümleye dönmeden yapılan hızlı etiketleme en sık yanlışlardan biridir.

Henüz, hâlâ, artık, önce ve sonra gibi sözcükler de zaman zarfı olabilir; fakat yine aynı ölçüte bağlıdır.

Henüz gelmedi cümlesinde henüz, gelmeme durumunu zaman bakımından sınırlar.

Hâlâ bekliyor cümlesinde hâlâ, bekleme eyleminin sürdüğünü bildirir.

Önce dinle, sonra konuş cümlesinde önce ve sonra, iki hareketin zaman sırasını gösterir.

Bu kelimeler tek başına ezberlenirse zarf sanılabilir; doğru karar cümledeki hareketle kurdukları ilişki sayesinde verilir.

Zaman zarfı çoğu zaman hareketin başlangıcını, bitişini, yakınlığını, uzaklığını, sırasını veya alışkanlık zamanını sezdirir.

Bir başka pratik ayrım da soru sözcüğünün yöneldiği öğedir.

Ne zaman sorusu yükleme sorulduğunda zaman zarfı çoğu kez kolay bulunur; fakat soru fiilimsiye yönelince öğrenciler bunu atlayabilir.

Akşam biten, sabah başlayan, birazdan gelecek, yarın yapılacak gibi yapılarda zaman sözcüğü çekimli yükleme değil, eylem anlamlı yan unsura bağlanır.

Bu bağ koparılırsa sözcük sanki adın parçasıymış gibi yanlış okunabilir.

Oysa zarfın görevi, hareket anlamını zaman bakımından daraltmaktır.

Zaman zarfı başka zarf türleriyle aynı cümlede bulunabilir.

Sabah içeri çok yavaş girdin cümlesinde sabah zaman zarfıdır; içeri yönü, yavaş durumunu, çok ise derecelendirmeyi bildirir.

Aynı fiile birden fazla zarf bağlanabilir ve her biri farklı soruya cevap verir.

Bu yüzden çözüm sırasında bütün altı çizili sözcükleri aynı tür saymak yerine her birine kendi sorusu sorulmalıdır.

Sabah için ne zaman girdin, içeri için ne yöne girdin, yavaş için nasıl girdin soruları ayrı ayrı sonuç verir.

Zaman zarfı yalnızca zaman sorusunun cevabıdır.

Cümlede bazen zaman anlamı tüm yargıyı sınırlar.

Yüklem doğrudan görülse bile asıl mesele, sözcüğün cümlenin anlamına ne kattığıdır.

Bu hafta toplantı yapılacak sözünde bu hafta, yapılacak eylemin zaman aralığını belirler.

Gelecek ay başlayacak çalışma ifadesinde gelecek ay, başlayacak fiilimsisinin zamanını sınırlar.

Her akşam yürür cümlesinde her akşam, eylemin tekrar zamanını verir.

Bu tür kullanımlarda zarf, yalnızca tek bir kelimeyi süsleyen unsur değil, yargının zaman çerçevesini kuran belirleyici hâline gelir.

Sınavda güvenli yol üç adımlıdır.

Önce cümledeki hareket merkezi bulunur; bu merkez çekimli fiil, fiilimsi veya cümlenin genel hareket anlamı olabilir.