KPSS Lisans · Türkçe

İş (Kılış) Fiilleri Konu Anlatımı

İş (Kılış) Fiilleri konusunun özeti ve anlatımı — KPSS Lisans Türkçe dersi. Özet her zaman ücretsiz.

Kısaca

İş ya da kılış fiili, öznenin gerçekleştirdiği ve etkisi bir nesneye yönelen fiildir. KPSS düzeyindeki temel ölçüt, fiilin "ne, neyi, kimi?" sorularından birine cevap veren nesne alabilmesi veya fiille birlikte "onu" sözünün doğal kullanılabilmesidir. Okumak, yazmak, çözmek ve boyamak bu nedenle iş fiilidir; iş fiilleri geçişlidir. Nesnenin her cümlede açıkça yazılması gerekmez: "Öğrenci bütün gece okudu" cümlesinde nesne söylenmemiştir, fakat okumak fiili nesne alabilir. Buna karşılık uyumak ve beklemek durum, sararmak ve büyümek oluş bildirir; doğal biçimde nesne alamaz. Fiilin edilgen türevi kökün sınıfından hareketle otomatik biçimde iş fiili sayılmaz. "Usta kapıyı boyadı" ile "Kapı boyandı" aynı çatı ve nesne yapısında değildir; hedef fiil, cümledeki biçimi ve soru kökünün istediği başlık üzerinden değerlendirilmelidir.

Bu özet her zaman ücretsizdir ve giriş yapmadan okunabilir.

Özet: Sesli anlatım yakında

Bu konuyu PDF ders notlarında da çalış

KPSS Lisans konu yapraklarının tamamını içeren ücretsiz ders notu PDF’ini indirip çevrim dışı tekrar edebilirsin. Bu yaprak PDF kitapçığın kapsam tablosunda yer alır; uygulamadaki soru ve sesli anlatım katmanları ayrıca sunulur.

KPSS Lisans ders notları PDF’ini indir

Konu Anlatımı

Tam anlatım: Sesli anlatım yakında

İş fiilinin ayırıcı özelliği

İş fiili, diğer adıyla kılış fiili, öznenin yaptığı işin özne dışındaki bir varlığı etkilediği fiildir.

Bu etkilenen unsur nesnedir.

"Öğrenci soruyu çözdü" cümlesinde işi yapan öğrenci, çözme işinden etkilenen unsur sorudur.

"Yazar makaleyi düzeltti" cümlesinde de düzeltme eylemi makaleye yönelir.

İş fiilini yalnız hareket bildiren fiil diye tanımak yeterli değildir; belirleyici özellik eylemin nesneye yönelmesidir.

Nesne testi ve geçişlilik

Pratik sınama, yükleme "ne, neyi, kimi?

" sorularını yöneltmektir.

"Çocuk kitabı okudu" cümlesinde "Neyi okudu?

" sorusunun cevabı "kitabı"dır.

Fiilin önüne veya yanına "onu" getirme yöntemi de aynı özelliği yoklar: onu okudu, onu yazdı, onu çözdü kullanımları doğaldır.

Bu fiiller nesne alabildikleri için geçişlidir ve okul dil bilgisindeki iş fiili tanımına girer.

Dolayısıyla kural "iş fiilleri çoğu kez geçişlidir" değil, "iş fiilleri nesne alabilen, yani geçişli fiillerdir" biçiminde kurulmalıdır.

Nesne belirtili veya belirtisiz olabilir.

"Çocuk kitabı okudu" cümlesinde "kitabı" belirtili; "Çocuk kitap okudu" cümlesinde "kitap" belirtisiz nesnedir.

Nesne soyut da olabilir: "Kararı açıkladı", "düşüncesini savundu" ve "sorunu değerlendirdi" örneklerinde eylemin yöneldiği unsur elle tutulur değildir, ancak yine nesnedir.

İş fiili yalnız fiziksel bir nesne üzerinde görülen hareketlerle sınırlı değildir.

Nesnenin söylenmemesi

Bir fiilin nesne alabilmesi ile belirli bir cümlede nesnenin açıkça bulunması aynı şey değildir.

"Öğrenci bütün gece okudu" cümlesinde okunan kitap veya metin söylenmemiştir; buna rağmen okumak fiili "neyi?

" sorusuna cevap verebilecek bir nesne alır ve iş fiili özelliğini korur.

"Bugün uzun uzun yazdı" cümlesinde de yazılan şey bağlamdan çıkarılabilir veya hiç belirtilmeyebilir.

Anlam türü sorusunda fiilin nesne alabilme özelliği incelenir; cümlenin ögeleri sorusunda ise metinde bulunmayan bir nesne varmış gibi öge gösterilmez.

Oluş ve durum fiilleriyle karşılaştırma

Oluş fiilinde değişim öznenin üzerinde gerçekleşir ve fiil nesneye yönelmez: "Yaprak sarardı", "çocuk büyüdü" ve "meyve olgunlaştı" örneklerinde değişen varlık öznenin kendisidir.

Durum fiili öznenin içinde bulunduğu hâli veya sürdürdüğü durumu anlatır: "Çocuk uyudu", "yolcu bekledi" ve "adam sustu" örneklerinde doğal bir nesne yoktur.

"Onu uyudu" veya "onu sarardı" kullanımlarının doğal olmaması bu ayrımı destekler.

Buna karşılık "Çocuk kitabı okudu" cümlesinde iş, nesneye yönelmiştir.

Bazı fiiller bağlama ve aldıkları eklerle farklı görünüm kazanabilir.

"Bahçıvan çiçekleri açtı" cümlesindeki "açtı" nesne alan bir kılış fiilidir; "Çiçekler açtı" cümlesindeki fiil ise öznenin değişimini bildirir.

Bu nedenle yalnız sözlükteki köke bakılmaz; soruda verilen çekimli fiilin cümlede kurduğu anlam ilişkisi incelenir.

Çatıyla karıştırmama

Geçişlilik ve iş fiili birbirine yakın ölçütlerdir; etkenlik ve edilgenlik ise fiilin özneyle ilişkisini gösteren çatı başlığıdır.

"Usta kapıyı boyadı" cümlesinde "boyadı" etken, geçişli ve iş fiilidir.

"Kapı boyandı" cümlesinde yüklem edilgen biçimdedir; işi yapan belirtilmemiş, önceki nesne sözde özne konumuna geçmiştir.

Bu ikinci yüklemi yalnız "boyamak kökü iş fiilidir" gerekçesiyle ilk cümledeki nesne yapısına sahip saymak yanlıştır.

Soru anlam özelliğini soruyorsa fiilin cümlede sunduğu olay, çatı soruyorsa edilgenlik ve öge ilişkisi değerlendirilmelidir.

Sınavda çözüm sırası

Önce hedef fiilin cümledeki anlamını belirle.

Ardından eylemin özne dışında bir varlığa yönelip yönelmediğini ve "ne, neyi, kimi?

" sorularına doğal cevap verip vermediğini denetle.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Anlatımın kapanış bölümü ve sesli anlatım uygulamada

İş (Kılış) Fiilleri anlatımının bu sayfada okuduğunuz bölümü ücretsizdir; kapanış bölümü, sesli anlatımı, çevrimdışı indirmesi ve konuya bağlı soru çözümü benzersor uygulamasında devam eder.

Türkçe dersindeki diğer konular

Bu Konunun Sınavdaki Ağırlığı

İş (Kılış) Fiilleri konusu KPSS Lisans Genel Yetenek düzeyindeki Türkçe dersine bağlıdır. Bu ders için doğrulanmış bir ağırlık verisi bulunmadığından burada bir oran yayımlamıyoruz.

Kaynak: benzersor müfredat analizi. Bu yüzdeler benzersor’un kendi müfredat analizinden gelir: her dersin müfredatta kapsadığı konu ve alt konu sayısı ile kapsam genişliği ölçülür, ders bazında yüzdeye çevrilir ve sınav düzeyi içinde %100’e tamamlanır. Resmî bir soru dağılımı değildir; sınavda kaç soru çıkacağını göstermez ve sınav kurumunun yayımladığı bir veri değildir.

SSS

Sık Sorulan Sorular

İş (Kılış) Fiilleri, KPSS Lisans Genel Yetenek düzeyindeki Türkçe dersinin konularından biridir. Aynı dersin diğer konularına bu sayfanın altındaki konu listesinden geçebilirsiniz.

Bu sayfada konunun ücretsiz özeti ve anlatımın neredeyse tamamı yer alır; yalnızca kapanış bölümü uygulamaya bırakılmıştır. Sesli anlatım, çevrimdışı indirme ve konuya bağlı soru çözümü benzersor uygulamasında devam eder.

Türkçe dersi için doğrulanmış bir ağırlık verisi bulunmuyor; doğrulanmamış bir oran yayımlamıyoruz. Dersin kapsamını konu listesinden takip edebilirsiniz.

Önce özeti okuyup konunun ne hakkında olduğunu netleştirin, sonra anlatımı baştan sona takip edin. Anlatımı bitirir bitirmez aynı konudan soru çözün: konuyu okumaktan çok, okuduktan hemen sonra hatırlamaya çalışmak kalıcılığı belirler. Bir gün sonra sadece özeti tekrar okumak çoğu konu için yeterli olur.

Türkçe dersi bu sayfadaki konuyla birlikte 201 konu içerir. Tam liste sayfanın altındaki konu bağlantılarında ve dersin kendi sayfasında yer alır; oradan her konunun ücretsiz özetini tek sayfada okuyabilirsiniz.

Türkçe dersindeki diğer konular

Bu ders toplam 201 konu içerir.

benzersor mobilde yayında

Sınav hazırlığını cebine taşı. Uygulamayı indir, Premium'u 3 gün ücretsiz dene ve istediğin zaman iptal et.

App Store'dan İndirinGoogle Play'den İndirin
KPSS Lisans soru çözme rehberi
Premium'u 3 gün ücretsiz dene
App Store ve Google Play üzerinden güvenli abonelik
İstediğin zaman iptal et, tüm cihazlarında aynı hesapla devam et

benzersor mobilde yayında

Sınav hazırlığını cebine taşı. Uygulamayı indir, Premium'u 3 gün ücretsiz dene ve istediğin zaman iptal et.

App Store'dan İndirinGoogle Play'den İndirin
Premium'u 3 gün ücretsiz dene
App Store ve Google Play üzerinden güvenli abonelik
İstediğin zaman iptal et, tüm cihazlarında aynı hesapla devam et
powered by