Tırnak İşareti ( " " ) Konu Anlatımı

Tırnak işareti, yazıda bir sözün sınırını gösteren ve o sözün metindeki görevini belirginleştiren noktalama işaretidir.

KPSS düzeyinde bu işaretin ezberlenmesi gereken tek bir anlamı yoktur; doğrudan alıntı, özel vurgu, eser adı ve iç içe alıntı gibi birkaç yakın görevi vardır.

Bu yüzden soruda önce tırnak içine alınan bölümün ne olduğuna bakmak gerekir.

Bölüm bir kişinin ağzından aynen aktarılmış olabilir, yazarın özellikle dikkat çekmek istediği bir kelime olabilir ya da cümle içinde geçen bir kitap, yazı veya başlık adı olabilir.

İşaretin doğru olup olmadığı, bu işlevlerden hangisini üstlendiği anlaşılınca netleşir.

Tırnak işaretinin en temel görevi, başka bir kişiden veya başka bir yazıdan değiştirilmeksizin alınan sözü göstermektir.

Bir söz doğrudan aktarılıyorsa, alıntının başladığı ve bittiği yer tırnakla sınırlandırılır.

Bu sınır okura, cümlenin hangi bölümünün anlatıcıya, hangi bölümünün alıntılanan kişiye ait olduğunu bildirir.

Dolaylı anlatımda ise böyle bir zorunluluk yoktur; çünkü söz artık anlatıcının kendi cümlesiyle yeniden kurulmuştur.

Örneğin bir öğrencinin çalışacağını söylediğini aktarmak başka, öğrencinin aynen kurduğu cümleyi vermek başkadır.

Sınav soruları çoğu zaman bu farkı ölçer: ifade bire bir korunuyorsa tırnak yerindedir, yalnız anlam aktarılıyorsa tırnak gereksizleşebilir.

Doğrudan alıntıda tırnak işareti anlam sorumluluğunu da düzenler.

Alıntılanan söz, metnin yazarının yorumu değil, kaynağa ait ifade olarak okunur.

Bu nedenle tırnak açılıp kapanmadığında okur sözün sınırını karıştırabilir.

Alıntı ana cümlenin içinde kısa bir bölüm olarak yer alabilir ya da başlı başına bir cümle olabilir.

Her iki durumda da tırnak, alıntının kapsamını belirler.

Aday, özellikle açıklama cümlesiyle alıntı cümlesini birbirinden ayırmalıdır.

Alıntıyı tanıtan bölüm dışarıda kalır; aynen aktarılan bölüm tırnak içinde verilir.

Uzun alıntılarda paragraf düzeni önem kazanır.

Bir alıntı birden çok paragraf devam ediyorsa her paragrafın ayrı tırnak içinde gösterilmesi mümkündür.

Bu kullanım, okura alıntının hâlâ sürdüğünü ve metnin kendi anlatımına dönülmediğini hissettirir.

Kısa alıntıda tek tırnak çifti yeterli olurken uzun alıntıda paragraf sınırları okuma kolaylığı sağlar.

Buradaki amaç, alıntının kapsamını belirsiz bırakmamaktır.

Açılan tırnağın zamanında kapanması, kapanan tırnaktan sonra metnin artık anlatıcıya döndüğünü gösterir.

Tırnak yalnız başa konup sonu unutulursa metnin geri kalanı da alıntı sanılabilir.

Tırnak işaretinin ikinci önemli görevi, özel olarak belirtilmek istenen sözleri ayırmaktır.

Bir kelime, terim, yeni bir adlandırma veya alışılmamış bir kullanım yazar tarafından öne çıkarılacaksa tırnak içine alınabilir.

Bu durumda söz başkasından alınmış olmak zorunda değildir.

Yazar, okurun o kelimeyi sıradan akışın dışında değerlendirmesini ister.

Ancak bu görev sınırsız değildir.

Her önemli kelimeyi tırnağa almak doğru bir yazım alışkanlığı sayılmaz.

Tırnak, gerçekten özel anlam yüklenen, adlandırma değeri kazanan veya dikkatle okunması gereken söz için kullanılır.

Gereksiz tırnak, metni güçlendirmek yerine anlatımı yapaylaştırır.

Cümle içinde kitap, yazı, şiir, makale, bölüm ve başlık adları da tırnakla gösterilebilir.

Bir eser adı cümlenin içinde geçtiğinde, tırnak bu söz grubunun sıradan bir tamlama değil özel bir ad olduğunu belirtir.

Böylece okur, sözün nesne veya kavram adı mı yoksa bir metnin başlığı mı olduğunu kolayca ayırır.

Bu kullanım özellikle düz yazıda işe yarar.

Bununla birlikte eser ve başlık adlarının ayırt edilmesinde tırnak tek yol değildir.

Koyu yazı veya eğik yazı da aynı ayırma görevini üstlenebilir.

Bu bilgi sınavda önemlidir; çünkü bir başlığın tırnaksız verilmesi, başka bir biçimsel vurgulama varsa doğrudan yanlış kabul edilmeyebilir.

Tırnak içinde yeniden tırnak kullanılması gerektiğinde tek tırnak devreye girer.

İç içe alıntılarda dıştaki söz çift tırnakla, onun içinde ayrıca belirtilen söz tek tırnakla ayrılır.

Bu düzen, söz katmanlarının karışmasını önler.

Örneğin bir öğretmenin konuşması aktarılırken öğretmenin cümlesi dış tırnak içine alınabilir; öğretmenin bu cümle içinde andığı bir şiir adı ya da ikinci bir alıntı ise tek tırnakla gösterilebilir.

Tek tırnak, çift tırnağın rastgele alternatifi değildir.

Asıl görevi, tırnak içinde yeni bir tırnak ihtiyacı doğduğunda ikinci sınırı kurmaktır.

Tırnak işareti diğer noktalama işaretleriyle birlikte düşünüldüğünde daha dikkatli kullanılmalıdır.

Tırnak içindeki söz kendi başına tamamlanmış bir cümleyse soru, ünlem veya nokta gibi işaretler tırnaklı bölümün anlamına göre yer alabilir.

Ana cümle alıntıyı tanıtıyor ya da açıklıyorsa onun noktalama düzeni tırnağın dışında değerlendirilir.

Bu yüzden aday yalnız tırnağın açılıp kapanmasına bakmamalı, tırnak içindeki bölümün cümle değeri taşıyıp taşımadığını da incelemelidir.

Alıntı cümlesiyle açıklama cümlesinin birleştiği yerlerde yanlış virgül, eksik nokta veya hatalı kapanış tırnağı anlatımı bozabilir.

Tırnak işareti konuşma çizgisi ve yay ayraçla da karıştırılmamalıdır.

Konuşma çizgisi satır başına alınan karşılıklı konuşmaları göstermek için kullanılır; tırnak ise sözün doğrudan sınırını çizer.

Yay ayraç, cümlenin ana yapısına katılmayan açıklamaları veya alıntının kaynağı gibi ek bilgileri gösterebilir.

Bir metinde alıntı tırnak içine alınırken kaynak bilgisi ayraçla verilebilir.

Bu durumda iki işaretin görevi farklıdır.

Tırnak sözün kendisine, ayraç ise o söz hakkında verilen ek bilgiye hizmet eder.

Görev ayrımı kavranırsa noktalama sorularındaki yakın seçenekler daha kolay elenir.

Tırnak işaretinde sınav tuzakları genellikle gereklilik derecesiyle ilgilidir.

Doğrudan alıntıda tırnak güçlü bir gereklilik taşır.

Özel vurgu ve eser adında ise amaç ayırmadır; metinde başka bir ayırma yolu varsa kullanım değişebilir.

İç içe alıntıda tek tırnak kullanılmazsa hangi sözün dış alıntıya, hangi sözün içerideki özel bölüme ait olduğu belirsizleşir.

Gereksiz tırnak ise anlatımda yapay bir vurgu oluşturur.

Bu nedenle her örnekte şu sıra izlenmelidir: söz aynen mi aktarılmış, özel olarak mı belirtilmiş, eser veya başlık adı mı olmuş, tırnak içinde ikinci bir sınır mı doğmuş?