Kişi Zamirleri Konu Anlatımı

Kişi zamirleri, dilde konuşan, dinleyen ve hakkında söz edilen kişi ya da varlıkları adlarıyla tekrar etmeden karşılayan sözcüklerdir.

Bir konuşmada ben sözcüğü sözü söyleyen kişiyi, sen sözcüğü hitap edilen kişiyi, o sözcüğü ise konuşmanın dışındaki üçüncü kişi ya da bağlamdaki varlığı gösterir.

Bu sistem çoğulda biz, siz ve onlar biçimleriyle devam eder.

Zamir olmalarının nedeni, cümlede bir adın yerini tutmalarıdır.

Ayşe sınava hazırlandı yerine o sınava hazırlandı dendiğinde Ayşe adı yinelenmez; onun yerine üçüncü kişi zamiri kullanılır.

Böylece kişi zamirleri hem anlatımı kısaltır hem de cümledeki kişi ilişkisini açık biçimde gösterir.

Kişi zamirlerini yalnız yalın biçimleriyle ezberlemek eksik bir çalışma olur.

Çünkü bu sözcükler isim soylu oldukları için isimlerin girdiği çekim ilişkilerine girer.

Ben zamiri beni, bana, bende, benden; sen zamiri seni, sana, sende, senden; o zamiri onu, ona, onda, ondan biçimlerine dönüşebilir.

Çoğul biçimlerde bizi, bize, sizden, onlara gibi kullanımlar görülür.

Bu ekler sözcüğün zamirlik değerini ortadan kaldırmaz; tersine zamirin cümlede hangi görevle bulunduğunu gösterir.

Beni aradı cümlesinde beni nesne, sana güvendim cümlesinde sana dolaylı tümleç, onlardan öğrendik cümlesinde onlardan ayrılma ilişkisi taşıyan tümleçtir.

Kişi zamirleri tamlayan görevinde de kullanılabilir.

Benim defterim, senin cevabın, onun düşüncesi, bizim sınıfımız, sizin kararınız ve onların çalışması gibi örneklerde zamir ilgi eki alarak bir isim tamlamasının ilk unsuruna dönüşür.

Bu yapılarda kişi zamiri yalnız kişiyi göstermekle kalmaz, aitlik ya da bağlantı kurar.

KPSS sorularında altı çizili sözcük benim, senin, onun gibi biçimlerde geldiğinde aday bazen bunu sıfat ya da iyelik ekiyle karıştırabilir.

Oysa ilgi eki almış zamir yine adın yerindedir; ardından gelen isimle tamlama ilişkisi kurmuştur.

Bu nedenle çekimli biçimi görmek, zamirlikten uzaklaşmak anlamına gelmez.

Kişi zamirlerinde en çok dikkat isteyen kullanım o sözcüğüdür.

O, kişi zamirleri dizisinin üçüncü tekil biçimidir; fakat aynı sözcük işaret değeriyle de kullanılabilir.

O bugün gelmedi cümlesinde bağlamda belirli bir kişi kastediliyorsa kişi zamiri vardır.

O masanın üstünde duruyor cümlesinde bağlam bir nesneyi gösteriyorsa işaret zamiri değeri öne çıkar.

O kitap masanın üstünde duruyor cümlesinde ise o sözcüğü kitap adının önünde yer alır ve onu belirtir; bu durumda zamir değil işaret sıfatıdır.

Sınavda karar verirken sözcüğün ardından açık bir isim gelip gelmediği, gelmiyorsa hangi varlığın yerine geçtiği sorulmalıdır.

Kendi sözcüğü kişi zamirleriyle ilişkili görünen fakat ayrı dikkat isteyen bir öğedir.

Kendim, kendin, kendisi, kendimiz gibi biçimler öznenin yaptığı işi yine özneye döndürür ve dönüşlülük anlamı taşır.

Bazı kaynaklarda kişi zamirleri anlatılırken kendi de aynı başlık çevresinde verilebilir; ancak sınav dilinde dönüşlülük zamiri olarak ayrıca sorulması mümkündür.

Bu ayrım önemlidir, çünkü kişi zamiri denildiğinde genellikle ben, sen, o, biz, siz, onlar dizisi aranır.

Kendini savundu cümlesinde kendini sözcüğü bir kişiyle ilgilidir; fakat anlamı sadece üçüncü kişiyi göstermek değil, eylemin etkisini özneye geri çevirmektir.

Kişi zamirleri cümlenin birçok ögesi olabilir.

Ben geldim cümlesinde ben özne, seni bekledim cümlesinde seni nesne, bize uğradı cümlesinde bize dolaylı tümleç, onunla konuştum cümlesinde onunla edat grubu içinde tamamlayıcıdır.

Bu yüzden kişi zamiri konusu yalnız sözcük türleriyle sınırlı kalmaz; cümlenin ögeleri çözümünde de karşımıza çıkar.

Bir sözcüğün zamir olması, onun cümlede tek bir görev üstleneceği anlamına gelmez.

Önce sözcük türü, sonra cümledeki görev ayrı ayrı belirlenmelidir.

Bu ayrım yapılmadığında öğrenci zamiri doğru tanısa bile öge sorusunda hataya düşebilir.

Kişi zamirleri metin içinde gönderme ilişkisi de kurar.

Bir paragrafta önce bir öğretmenden söz edilip sonraki cümlede o, ona ya da onun denildiğinde okuyucu bu zamirleri önceki ada bağlar.

Bağlantı yanlış kurulursa anlam sorusunda da hata doğabilir.

Onlar zamiri bazen insanları, bazen daha önce sayılmış nesneleri gösterebilir; bu nedenle üçüncü çoğulda yalnız kişi bilgisiyle yetinilmez, bağlamın hangi varlığı kurduğu araştırılır.

Zamirin gönderdiği ad metinde yoksa ya konuşma ortamından anlaşılır ya da cümle eksik bağlamlıdır.

Dil bilgisi sorularında ise verilen metin içinde en yakın ve anlamca uygun karşılık aranır.

Kişi zamirlerinin vurgulu ve eksiltili kullanımları da sınav mantığında önemlidir.

Türkçede yüklemdeki kişi eki çoğu zaman özneyi sezdirir.

Geldim cümlesinde açıkça ben söylenmemiştir; ama yüklem birinci tekil kişiyi gösterir.

Bu durumda açık kişi zamiri yoktur, gizli özne vardır.

Ben geldim denildiğinde ise kişi zamiri özellikle söylenmiş ve vurgu kazanmıştır.

KPSS’de altı çizili sözcük soruluyorsa yalnız yazılı sözcük değerlendirilir; yüklemdeki kişi eki zamir sayılmaz.

Bu, ek hâlindeki kişi bilgisini sözcük türüyle karıştırmamak için gereklidir.

Siz zamiri hem çoğul ikinci kişi hem de saygı bildiren tekil hitap değeri taşıyabilir.

Bu anlam farkı sözcük türünü değiştirmez; siz yine kişi zamiridir.

Biz zamiri de bazen gerçek çoğulu, bazen konuşanın kendisini daha toplu veya resmi bir anlatımla göstermesini sağlar.

Bunlar anlam ve üslup ayrıntılarıdır, fakat sınavda zamirin kişi değerini doğru okumaya yardımcı olur.

Ayrıca kişi zamirleri edatlarla birlikte kullanılabilir: benim için, sana göre, onunla, bizden dolayı gibi öbeklerde zamir edatın tamamlayıcısıdır.

Böyle kullanımlarda tüm öbek başka bir cümle ögesi olabilir; zamirin sözcük türü yine korunur.

Kişi zamirleriyle ilgili bir başka nokta, zamirin cümlede açıkça yazılı olup olmadığıdır.

Biz bu konuyu bitirdik cümlesinde biz sözcüğü açık kişi zamiridir.

Bu konuyu bitirdik cümlesinde ise özne yüklemdeki kişi ekinden anlaşılır, fakat ortada yazılı bir zamir yoktur.

Altı çizili sözcük sorularında yalnız görünen sözcük değerlendirilir; yüklem eki ya da iyelik eki tek başına kişi zamiri sayılmaz.

Kişi zamiri sorularında sağlam yöntem üç adımdır.