Mecazımürsel (Ad Aktarması) Konu Anlatımı

Mecazımürsel, eldeki Türkçe konu dizininde “Ad Aktarması (Mecazımürsel)” adıyla geçer.

Bu başlık, “Sözcükte Anlam Olayları” bölümünün altında yer alır.

Bu yüzden bu kaynakla yapılabilecek en güvenli öğrenme, kavramın ayrıntılı tanımı yerine bölüm içindeki yerini doğru kurmaktır.

Öğrenci, Mecazımürseli sözcükte anlam olayları kümesinde görmeli; onu sözcükte anlam ilişkileri başlıklarıyla veya cümlede anlam başlıklarıyla aynı düzlemde düşünmemelidir.

Başlık düzeyinde verilen bilgi, sınav planı açısından konunun hangi üniteye bağlı olduğunu gösterir.

Türkçe dersinde konu adlarının yeri, en az konu adının kendisi kadar önemlidir.

Çünkü KPSS’de sözcükte anlam, sözcükte anlam ilişkileri, sözcükte anlam olayları, sözde anlam ve cümlede anlam gibi bölümler birbirine yakın görünür.

Mecazımürsel başlığı bu dizilimde sözcükte anlam olaylarının içindedir.

Bu yerleştirme, öğrencinin “hangi tür soru ailesindeyim” sorusuna cevap verir.

Soru ad aktarması veya mecazımürsel adını kullanıyorsa, zihinde önce sözcük düzeyindeki anlam olayları alanı açılmalıdır.

Bu başlığın hemen bulunduğu çevre dikkatle okunmalıdır.

Sözcükte anlam olayları başlığı altında Ad Aktarması (Mecazımürsel), Anlam Aktarması (Deyim Aktarması), Dolaylama, Güzel Adlandırma, Dokundurma (Tariz), Kinaye (Değinmece) ve Mübalağa (Abartma) sıralanır.

Bu sıralama, Mecazımürselin tek başına bağımsız bir konu değil, sözcükte anlam olayları ailesinin bir üyesi olduğunu gösterir.

Öğrenme sırasında kavramları tek tek ezberlemek yerine önce bu aileyi tanımak, ardından her başlığın kendi açıklamasını ayrı kaynakta aramak daha kontrollü bir çalışma sağlar.

Mecazımürselin öncesinde yer alan bölüm “Sözcükte Anlam İlişkileri”dir.

Bu bölümde eş anlamlı, yakın anlamlı, karşıt anlamlı, sesteş, kökteş, somut ve soyut, nicel ve nitel, özel ve genel anlamlı sözcükler ile yansıma sözcükler sıralanır.

Bu başlıklar, sözcüklerin birbirleriyle kurduğu anlam ilişkileri olarak düşünülmelidir.

Mecazımürsel ise bu listenin içinde değil, sonraki “Sözcükte Anlam Olayları” bölümünde yer alır.

Bu ayrım, kaynakta açıkça görülen konu düzenine dayanır.

Bu konum bilgisi, soru çözümünde başlık karışıklığını azaltır.

Bir soruda eş anlamlılık, zıt anlamlılık veya sesteşlik aranıyorsa öğrenci sözcükte anlam ilişkileri alanındadır.

Bir soruda ad aktarması, deyim aktarması, dolaylama, güzel adlandırma, tariz, kinaye veya abartma gibi adlar geçiyorsa öğrenci sözcükte anlam olayları alanındadır.

Mecazımürsel, bu ikinci alanın başlığıdır.

Bu ayrım, tanım verilmediği durumlarda bile konunun hangi komşularla birlikte çalışılması gerektiğini gösterir.

Mecazımürsel için ayrıntılı örnek veya alt tür açıklaması bulunmadığından, bu metne dayanarak örnek listesi üretmek doğru olmaz.

Öğrenci bu sınırı bilmelidir.

Başlık adı, konunun varlığını ve yerini gösterir; fakat parça-bütün, yer-insan, kap-içindekiler gibi ayrıntılar bu metinde anlatılmış değildir.

Bu nedenle çalışma notu hazırlanırken, yalnızca başlık konumu ve bölüm ailesi kesin bilgi kabul edilmelidir.

Ayrıntılı örnekler gerekirse başka bir açıklama kaynağıyla ayrıca doğrulanmalıdır.

Mecazımürselin “Ad Aktarması” adıyla birlikte verilmesi de öğrenme açısından önemlidir.

Aynı başlık iki adla tanıtılır: Ad Aktarması ve Mecazımürsel.

Soru birinde Türkçe adı, diğerinde terimleşmiş adı kullanabilir.

Bu nedenle başlığın iki biçimi birlikte hatırlanmalıdır.

Ancak iki adın birlikte verilmesi, ayrıntılı tanımın kaynakta bulunduğu anlamına gelmez.

Bu metinden çıkarılabilecek güvenli sonuç, “Ad Aktarması” ile “Mecazımürsel”in aynı başlık adı olarak eşleştirilmesidir.

Sözcükte anlam olayları bölümündeki komşu başlıklar da ayırıcıdır.

Anlam Aktarması (Deyim Aktarması) hemen sonraki başlık olarak görünür.

Dolaylama, Güzel Adlandırma, Dokundurma (Tariz), Kinaye ve Mübalağa aynı bölümde devam eder.

Bu adlar, Türkçe çalışmasında sözcük veya söz düzeyindeki anlam değişmeleri ve anlatım özellikleri için ayrılmış konu çevresini düşündürür.

Mecazımürsel bu kümeye yerleştirildiğinde, cümlede anlamdaki varsayım, tahmin, olasılık, kesinlik, öneri veya ön yargı gibi başlıklarla karışmaz.

Cümlede anlam başlıkları aynı dizinde başka bir bölüm olarak görünür.

Varsayım, tahmin, olasılık, kesinlik, öneri, ön yargı, şaşırma, eşitlik, karşılaştırma, benzetme, nesnel yargı, öznel yargı, değerlendirme, eleştiri, üslup, içerik, tanımlama, özgünlük, çıkarım, hayıflanma ve benzeri başlıklar cümlede anlam tarafında sıralanır.

Mecazımürsel bu alanda değil, sözcükte anlam olayları içindedir.

Bu fark, soru kökünün sözcük mü cümle mi merkezli olduğunu ayırmak için kullanılabilir.

Öğrenme stratejisi olarak önce büyük bölüm adı, sonra alt başlık adı, sonra komşu başlıklar tekrar edilmelidir.

Büyük bölüm adı sözcükte anlam olaylarıdır.

Alt başlık adı Ad Aktarması (Mecazımürsel)dir.

Komşu başlıklar Anlam Aktarması, Dolaylama, Güzel Adlandırma, Dokundurma, Kinaye ve Mübalağadır.

Ön bölüm ise sözcükte anlam ilişkileridir.

Bu sıra, öğrencinin konu haritasını doğru kurmasını sağlar ve Mecazımürselin hangi test grubunda aranacağını belirler.

Başlıkların sayfa dizilimindeki konumu da tekrar için kullanılabilir.

Sözcükte anlam özellikleri önce gelir; gerçek anlam, mecaz anlam ve terim anlam bu tarafta görülür.

Sonra sözcükte anlam ilişkileri yer alır.

Ardından sözcükte anlam olayları başlar ve Ad Aktarması (Mecazımürsel) bu bölümün ilk başlığı olarak görünür.

Bu sıralama öğrencinin zihninde bir yol haritası oluşturur: önce anlam özelliği, sonra anlam ilişkisi, sonra anlam olayı.

Mecazımürsel bu son adımda konumlanır.

Bu nedenle Mecazımürsel çalışırken ilk hedef tanım üretmek değil, konu adresini doğru koymaktır.

Konu adresi yanlış kurulursa öğrenci sözcükte anlam ilişkileriyle sözcükte anlam olaylarını karıştırır.

Doğru adres kurulduğunda ise başlığın nerede aranacağı, hangi komşu başlıklarla birlikte tekrar edileceği ve hangi bölümden ayrılacağı netleşir.

Elde bulunan metnin sağladığı güvenli katkı tam olarak bu konu haritasıdır.

Aynı dizinde cümlede anlam başlıklarının ayrı sayfalara ayrılması da bu sınırı güçlendirir.

Mecazımürsel, cümlede anlamdaki duygu veya yargı başlıklarıyla değil, sözcükte anlam olayları çevresiyle tekrar edilmelidir.

Bu konu haritası özellikle hızlı tekrar döneminde işe yarar.