Şaşırma Konu Anlatımı

Şaşırma cümlesinde konuşan, karşılaştığı durumu sıradan bir bilgi gibi aktarmakla yetinmez; o durumun kendi beklentisiyle uyuşmadığını da hissettirir.

Bu nedenle şaşırma anlamı, cümledeki duygu değerlerinden biridir.

Birinin çok zor görünen bir işi kısa sürede bitirmesi, hiç beklenmeyen bir sonucun ortaya çıkması ya da normal düzenin dışında kalan bir davranış görülmesi konuşanda hayret uyandırabilir.

Cümledeki temel işaret, “bunu beklemiyordum” duygusudur.

Bu anlam çoğu kez ünlemli sözlerle, soru biçimli hayret cümleleriyle ya da “nasıl olur”, “ne kadar”, “meğer”, “demek” gibi bağlama göre hayret taşıyabilen kullanımlarla ortaya çıkar.

Ancak biçim tek başına belirleyici değildir.

Her ünlem cümlesi şaşırma değildir; sevinç, korku, öfke ya da seslenme de ünlemli kurulabilir.

Aynı biçimde soru işareti taşıyan her cümle gerçek bir soru olmayabilir; konuşan cevabı istemeden yalnızca şaşkınlığını dile getirebilir.

Bu yüzden noktalama ya da tek bir sözcük yerine cümlenin duygu yönü okunmalıdır.

Şaşırmayı tahmin, kuşku ve yakınmadan ayıran nokta, kesinlik derecesinden çok duygusal tepkidir.

Tahminde konuşan olası bir sonucu belirtir; kuşkuda kararsızlık ve güvenememe vardır; yakınmada ise şikayet öne çıkar.

Şaşırmada ise olay gerçekleşmiş ya da duyulmuştur ve konuşan onun beklenmedik oluşuna tepki verir.

Cümlenin asıl yükü bir durumu yargılamak değil, beklenmedikliği sezdirmekse şaşırma anlamı baskındır.